لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوکرایەوە: یاسای چوارچێوە جێبەجێ بوو

Rastinews — لە پرۆسەیەکدا کە حکوومەت ناوی لێناوە «تورکیای بێ تیرۆر»، بەڵام لای کۆمەڵگا بە «یاسای چوارچێوە» ناسراوە، پێشنیاری یاسای بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی دوای پەسەندکردنی لە پەرلەمانی تورکیا (TBMM)، لە ژمارەی ڕۆژنامەی فەرمی بەرواری 18ی ئاگۆستی 2026 بڵاوکرایەوە و بەفەرمی جێبەجێ بوو.

پەیامی ئەردۆغان

سەرۆکی ئاکەپە و سەرۆکی کۆماری تورکیا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، بەخۆی لینکی ڕۆژنامەی فەرمی بڵاوکردەوە. ئەردۆغان لە ئێکس (X) ڕایگەیاندنێکی بڵاوکردەوە و سوپاسی دەڤلەت بەغچەلی، سەرۆکی مەهەپە، و نۆعمان قورتولموش، سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا، هەروەها گرووپی ئاکەپە و ئەو گرووپە حزبی و ئەندامانی پەرلەمانەی کرد کە بە قسەی ئەو «هەڵوێستێکی بەڕێوەبەرانەیان» لە بابەتی یاسای چوارچێوەدا نواندووە. جێی سەرنجە کە ئەردۆغان لە ڕایگەیاندنەکەیدا ناوی پارتی دەم نەهێنا.

ئەردۆغان لە ئێکس (X) ئەم دەقەی بڵاوکردەوە:

«هیوادارم ئەم یاسا سەبارەت بە بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی، کە وەک نموونەیەکی مێژوویی لە ڕێککەوتن لە پەرلەمانماندا بە پشتگیری 467 ئەندامی پەرلەمان پەسەند کرا و ئەمڕۆ جێبەجێ دەبێت، بۆ خێر و بەرەکەت بێت.

لەم هەنگاوە گرنگەدا کە بۆ داهاتوویەکی ئارام، بەخێروخۆشی و پارێزراوی تورکیا هەڵگیراوە، سوپاسی ئەوانە دەکەم کە بەشدارییان تێدا کردووە:

بەڕێز دەڤلەت بەغچەلی، هاوپەیمانمان لە هاوپەیمانیی کۆمهور، و گرووپی مەهەپە...

بەڕێز نۆعمان قورتولموش، سەرۆکی پەرلەمانی گەورەی تورکیا...

هاوڕێ و هاوبیرە بەنرخەکانم لە گرووپی ئاکەپە...

لەگەڵ ئەوەشدا کە لە ڕێگایەکی جیاوازدا بوون، بە دڵسۆزییەوە سوپاسی هەموو گرووپە حزبی و ئەندامانی پەرلەمان دەکەم کە هەڵوێستێکی بەڕێوەبەرانەیان نواند.

پیرۆزبایی دامودەزگا و کارمەندانی دەوڵەتمان لێدەکەم کە یارمەتیدەری گەیشتنی ئەم پرۆسەیە بوون بۆ ئەم ڕۆژە بەبێ کێشە و ئاستەنگ.

بەردەوام دەبین لەسەر بەڕێوەبردنی ئەم پرۆسەیە بە هەمان دڵسۆزی و وردبینی، لەسەر بنەمای ئەم یاسایە و بە سەرپەرشتی دامودەزگا و ئەنجومەنە پەیوەندیدارەکانمان، بە ڕوانگەیەکەوە کە یەکجار سەرنج دەداتە هەستیاری هەموو نەتەوەکەمان، بە تایبەتی خزمی شەهیدان و کۆنە جەنگاوەرانمان.»

Gazi Meclisimizde tarihî bir mutabakat örneği olarak 467 milletvekilimizin desteğiyle kabul edilen ve bugün itibarıyla yürürlüğe giren Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun'un hayırlara vesile olmasını diliyorum.

Türkiye'nin huzurlu, müreffeh ve…

— Recep Tayyip Erdoğan (@RTErdogan) August 17, 2026

لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوکرایەوە

یاسای چوارچێوە کە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوکراوەتەوە، بابەت بە بابەت بەم شێوەیەیە:

مادەی 1- (1) ئامانجی ئەم یاسایە دیاریکردنی پرۆسەی دواخستنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان، جێبەجێکردنی حوکمە تاوانبارکردنەکان و کارە پەیوەندیدارە تریشە، دوای ئەوەی دامودەزگا ئاسایشییەکان دەستنیشانی دەکەن کە ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە (PKK/KCK) و هەر پێکهاتەیەکی پەیوەندیداری، کۆتایی بە بوونی کارابی خۆی هێناوە و هەموو چەک و تەقەمەنی لەژێر کۆنترۆڵیدا ڕادەستکردووە، و دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی سەبارەت بە پشتڕاستکردنەوەی ئەم دۆزینەوانە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا.

(2) حوکمەکانی ئەم یاسایە دەگرێتەوە: تاوانی دامەزراندن یان بەڕێوەبردنی ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە، ئەندامێتی ڕێکخراوەکە یان یارمەتیدانی بەئاگایی و بەویستی خۆی، بڵاوکردنەوەی پڕوپاگەندەی ڕێکخراوەکە، تاوانەکانی کە لە چوارچێوەی چالاکی ئەم ڕێکخراوەدا ئەنجام دراون، و تاوانەکانی کە لە بەرژەوەندی ئەم ڕێکخراوەدا ئەنجام دراون و لە یاسای ژمارە 6415ی بەرواری 7/2/2013 سەبارەت بە ڕێگریکردن لە دابینکردنی دارایی تیرۆر ڕێکخراون.

پێناسەکان

مادەی 2- (1) لەم یاسایەدا؛

a) ڕێکخراو: مەبەست لێی ڕێکخراوی تیرۆریستی پەکەکە و هەموو پێکهاتەیەکی پەیوەندیداری،

b) ئەنجومەن: مەبەست لێی ئەو ئەنجومەنەیە کە بەپێی مادەی 7ی ئەم یاسایە پێکدێت،

دەردەبڕن.

دواخستنی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکان

مادەی 3- (1) بەمەرجی ئەوەی دامودەزگا ئاسایشییەکان دەستنیشانی بکەن کە ڕێکخراوەکە کۆتایی بە بوونی کارابی خۆی هێناوە و هەموو چەک و تەقەمەنی لەژێر کۆنترۆڵیدا ڕادەستکردووە، و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی سەبارەت بەم دۆزینەوانە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوببێتەوە، ئەو لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنانەی سەبارەت بە تاوانی کوشتنی بەئەنقەست کە لە چوارچێوەی چالاکی ڕێکخراوەکەدا ئەنجام دراون، و تاوانەکانی پێش 1/6/2005 کە سزای ئۆمری یان ئۆمری قورستریان بۆ دیاریکراوە، لەم یاسایە دەرچوون. بۆ تاوانەکانی تری ناو مادەی 1، ئەوانەی سنووری سەرووی سزاکەیان 15 ساڵ یان کەمترە، لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکانیان بۆ ماوەی 5 ساڵ دوادەخرێن؛ ئەوانەی زیاتر لە 15 ساڵ زیندان یان سزای ئۆمری/ئۆمری قورستریان بۆ دیاریکراوە، بۆ ماوەی 10 ساڵ دوادەخرێن. لە ماوەی دواخستنەکەدا کاتی یاسایی بڕینەوەی دۆزەکە ناجووڵێت. دۆسیە و بەڵگەکانی سەبارەت بەم تاوانانە، لە کاتی دەرچوونی بڕیاری دواخستنەوە بۆ ماوەی دواخستنەکە پارێزراو دەمێننەوە. سەبارەت بە کەلوپەل و سامانە بارمتەکراوەکان، لەگەڵ بڕیاری دواخستن بڕیاری چارەسەرکردنیش دەردەچێت و بۆ گەنجینەی دەوڵەت تۆمار دەکرێت. بڕیارەکە ئاگادار دەکرێتەوە بەوانەی مافی چوونە بەردەم یاساییان هەیە؛ لە بڕیارەکەدا ڕێگای سکاڵا و ماوە و لایەنی پەیوەندیدار دیاری دەکرێت.

(2) ئەوانەی مافی چوونە بەردەم یاساییان هەیە دەربارەی بڕیارەکانی دادستانی گشتی بەپێی خاڵی یەکەم، دەتوانن لە ماوەی دوو هەفتەدا سکاڵا بۆ دادگای تاوانی سووک پێشکەش بکەن. لە دژی بڕیارەکانی دادگا سەبارەت بە دواخستنی دادگاییکردنیش بەپێی خاڵی یەکەم، لە ماوەی دوو هەفتەدا دەکرێت ناڕەزایی دەرببڕدرێت.

(3) بۆ تاوانەکانی ناو مادەی 1 کە پێش بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی لە ڕۆژنامەی فەرمیدا ئەنجام دراون، بەڵام لێکۆڵینەوەیان دوای ئەم بەروارە دەست پێدەکات، دەستپێکردنی لێکۆڵینەوە پابەندە بە مۆڵەتی ئەنجومەنەکە.

ڕێکارە پارێزەرییەکان و دۆسیەکانی بەردەم پێداچوونەوەی یاسایی

مادەی 4- (1) ڕێکارە پارێزەرییەکانی وەک بەندکردن و کۆنترۆڵی دادوەری کە بۆ تاوانەکانی مادەی 3 دراون، لەلایەن دادوەر یان دادگای بەرپرسی ئەو قۆناغەی لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردنێدا هەیە، یان دادگای بەرزی هەرێمی یان بەشی تاوانی پەیوەندیدار لە دادگای باڵا، پێداچوونەوەیان بۆ دەکرێت و لە کاتی مەرجی گونجاودا بڕیاری هەڵوەشاندنەوەیان دەدرێت.

(2) دەربارەی دۆسیەکانی تاوانەکانی مادەی 3 کە لە قۆناغی پێداچوونەوەی ئیستینافی یان تەمییزدان، بڕیاری هەڵوەشاندنەوە دەردەچێت.

تۆمارکردنی بڕیارەکانی دواخستن و دووبارە تاوانکردن

مادەی 5- (1) بڕیارەکانی دواخستن کە بەپێی مادەی 3 دەردەچن، لە سیستەمێکی تایبەت بۆ ئەمە تۆمار دەکرێن. ئەم تۆمارانە تەنها لە پەیوەندی لەگەڵ لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردنێکدا و بە داواکاری دادستان، دادوەر یان دادگا، بۆ ئامانجی دیاریکراو لە خاڵی دووەم بەکاردەهێنرێن.

(2) ئەگەر لە ماوەی دواخستنەکەدا یەکێک لە تاوانە تیرۆریستییەکان دووبارە ئەنجام بدرێت، بڕیاری دواخستن هەڵدەوەشێتەوە و لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنەکە بەردەوام دەبێت. لەم حاڵەتەدا، ئەگەر سزا بدرێت، جێبەجێکردنی سزاکە بەپێی مادەی 6 دوا ناخرێت و هەموو ئەنجامەکانی حوکمی تاوانبارکردن جێبەجێ دەبن. ئەگەر لە ماوەی دیاریکراودا تاوانێکی نوێ ئەنجام نەدرێت، بڕیاری نەبوونی پێویستی بۆ دادگاییکردن یان بڕیاری داخستنی دۆزەکە دەردەچێت.

دواخستنی جێبەجێکردنی حوکمە تاوانبارکردنەکان

مادەی 6- (1) بەمەرجی ئەوەی دامودەزگا ئاسایشییەکان دەستنیشانی بکەن کە ڕێکخراوەکە کۆتایی بە بوونی کارابی خۆی هێناوە و چەک و تەقەمەنی ڕادەستکردووە، و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی لە ڕۆژنامەی فەرمیدا بڵاوببێتەوە، جگە لەوانەی بەهۆی تاوانی کوشتنی بەئەنقەست لە چوارچێوەی چالاکی ڕێکخراوەکەدا سزادراون و ئەوانەی پێش 1/6/2005 بەهۆی تاوانەوە سزای ئۆمری یان ئۆمری قورستریان وەرگرتووە، بۆ تاوانەکانی ناو مادەی 1؛

a) ئەو بەندکراوانەی کۆی سزاکەیان 15 ساڵ یان کەمترە، جێبەجێکردنی سزاکەیان بۆ ماوەی 5 ساڵ،

b) ئەو بەندکراوانەی کۆی سزاکەیان زیاتر لە 15 ساڵ زیندانە یان سزای ئۆمری/ئۆمری قورستریان وەرگرتووە، جێبەجێکردنی سزاکەیان بۆ ماوەی 10 ساڵ،

بە بڕیاری دادوەری جێبەجێکردن دوادەخرێت. جێبەجێکردنی ئەم خاڵە ڕێگری ناکات لە جێبەجێکردنی بڕیارەکانی بارمتەکردن. لە ماوەی دواخستنەکەدا کاتی یاسایی بڕینەوەی سزاکە ناجووڵێت.

(2) لە دژی بڕیارەکانی دواخستن کە دادوەری جێبەجێکردن بەپێی خاڵی یەکەم دەریدەکات، دەکرێت ناڕەزایی دەرببڕدرێت.

(3) بڕیارەکانی دواخستن کە بەپێی خاڵی یەکەم دەردەچن، لەو سیستەمە تۆمار دەکرێن کە بەپێی خاڵی یەکەمی مادەی 5 پێکهاتووە. ئەم تۆمارانە تەنها لە پەیوەندی لەگەڵ لێکۆڵینەوە یان دادگاییکردنێکدا و بە داواکاری دادستان، دادوەر یان دادگا، بۆ ئامانجی دیاریکراو لە خاڵی چوارەم بەکاردەهێنرێن.

(4) ئەگەر لە ماوەی دواخستنەوە، لە کاتی دەرکردنی بڕیاری دواخستنەوە بەدواوە، یەکێک لە تاوانەکانی تیرۆر ئەنجام بدرێت، دادوەری جێبەجێکردنی سزا بڕیاری دواخستنەوە هەڵدەوەشێنێتەوە و بڕیاری بەردەوامبوونی جێبەجێکردنی سزاکە دەدات. ئەگەر ماوەکە بەبێ ئەنجامدانی تاوان تێپەڕ بێت، سزای دراو وەک جێبەجێکراو دادەنرێت. چاودێریکردنی بڕیارەکانی دواخستنەوە لەلایەن سەرۆکدادستانییە گشتییەکانەوە ئەنجام دەدرێت.

چاودێری، هاوئاهەنگی و جێبەجێکردن

ماددەی 7- (1) چاودێری و هەڵسەنگاندنی جێبەجێکردنی چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە، دوای بڵاوکردنەوەی یاساکە لە ڕۆژنامەی فەرمی، لەلایەن ئەنجومەنێکەوە ئەنجام دەدرێت کە بە سەرۆکایەتی جێگری سەرۆک کۆماردا پێکدێت لە وەزیری دادوەری، وەزیری دەرەوە، وەزیری ناوخۆ، وەزیری بەرگری نیشتمانی، سکرتێری گشتیی سەرۆک کۆمار، سەرۆکی ڕێکخراوی هەواڵگری نیشتمانی و سکرتێری گشتیی ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی. لە کاتی پێویستدا، ئەنجومەنەکە دەتوانێت ژێرکۆمیسیۆن دروست بکات، هەروەها نوێنەرانی وەزارەت، دام و دەزگاکان و کەسانی پێویست بۆ کۆبوونەوەکانی ئەنجومەن و کۆمیسیۆن بانگهێشت بکات.

(2) ئەنجومەنەکە دەتوانێت لە ژێرکۆمیسیۆنەکاندا ئەرک بدات بۆ دڵنیابوون لە پێشکەوتنی پرۆسەکە لە ناو ڕێکخراوەکەدا.

(3) دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، بەگوێرەی ئامانج و بواری ئەم یاسایە، دەربارەی تەواوی هەڵوەشاندنەوەی ڕێکخراوەکە و بەپێی ڕاپۆرتەکانی چاودێری تایبەت بەم بارودۆخە، ئەنجومەن دەتوانێت بە شێوەی خولەکی هەڵسەنگاندن ئەنجام بدات. ئەگەر ئەنجومەن پێویستی بزانێت، داوای ڕێکخستنی دادوەری، ئیداری و یاسایی دەکرێت.

(4) بڕیارەکانی دواخستنەوە کە بەپێی ئەم یاسایە دراون، دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، بە شێوەی خولەکی لەلایەن ئەنجومەنەوە هەڵدەسەنگێنرێت و ئەگەر پێویست بزانرێت؛

ا) لابردنی تەواوی ئەنجامەکانی بێبەشبوون لە مافەکان کە لەبەر لێکۆڵینەوە و دادگاییکردن دروست بووە، لە دادوەری تاوانی سوکەوە یان دادگاکە،

ب) لابردنی تەواوی ئەنجامەکانی بێبەشبوون لە مافەکان کە لەبەر بڕیاری تاوانبارکردن دروست بووە، لە دادوەری جێبەجێکردنی سزاوە،

داوا لەلایەن ئەنجومەنەوە دەکرێت. دەسەڵاتدارە پەیوەندیدارەکە بڕیار لەسەر داواکارییەکە دەدات. دەکرێت سکاڵا لەسەر ئەم بڕیارانە بکرێت. بۆ ئەوەی بەپێی بەندی (ب)ی ئەم پەراگرافە داواکاری بکرێت، پێویستە بۆ بڕیارە دواخراوەکانی پێنج ساڵ، دوو ساڵ لە کاتی دەرکردنی بڕیارەکەوە تێپەڕ بێت، بۆ بڕیارە دواخراوەکانی دە ساڵیش سێ ساڵ.

(5) ئەنجومەن بە بەردەوامی ئاگاداری کۆنگرەی نەتەوەیی گەورەی تورکیا لە کارەکانی خۆی دەکاتەوە. لەلایەن سەرۆکایەتی کۆنگرەی نەتەوەیی گەورەی تورکیاوە، کۆمیسیۆنێکی چاودێری دروست دەکرێت بۆ چاودێریکردنی چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە. کۆمیسیۆنی چاودێری چاودێری چالاکییەکانی ناو ئەم یاسایە دەکات و دەتوانێت ڕاسپاردە پێشکەش بکات.

(6) خزمەتگوزارییەکانی سکرتێریایەتی ئەنجومەن لەلایەن سکرتێریای گشتیی سەرۆک کۆمارەوە جێبەجێ دەکرێت.

ڕادەستکردنی چەک و کەرەستە

ماددەی 8- (1) چەک، تەقەمەنی، ئامێر، کەرەستە، ماددەی تەقێنەرەوە و هەموو جۆرە کەرەستەیەک کە ئەندامانی ڕێکخراوی ناو ئەم یاسایە لەگەڵ خۆیان هێناون یان ڕایگەیاندووە، تۆمار دەکرێت.

(2) ڕێکار و بنەماکانی جێبەجێکردنی ئەم ماددەیە، بە وەرگرتنی بۆچوونی دام و دەزگا ئاسایشییەکان، لەلایەن وەزارەتی ناوخۆ و وەزارەتی بەرگری نیشتمانییەوە دیاری دەکرێت.

ماوە

ماددەی 9- (1) حوکمەکانی ئەم یاسایە، بۆ ئەو کەسانەی کە لە ماوەی شەش مانگدا دوای بڵاوکردنەوەی بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی کە لە ماددەی 1دا ئاماژەی پێدراوە لە ڕۆژنامەی فەرمیدا، بە شێوەی نووسراو بە سەرۆکدادستانی گشتیی شوێنی نیشتەجێبوونیان یان بە دام و دەزگای دیاریکراو لەلایەن ئەنجومەنەوە ڕایانگەیاندبێت کە دەیانەوێت سوود لە حوکمەکانی ئەم یاسایە وەربگرن، جێبەجێ دەکرێت.

ئەرک و بەرپرسیارێتی

ماددەی 10- (1) ئەرکەکانی دراو لە چوارچێوەی ئەم یاسایەدا، لەلایەن دام و دەزگا و کۆمپانیا فەرمییە پەیوەندیدارەکانەوە بە پەلە جێبەجێ دەکرێن.

(2) کەسانێک کە ئەرکەکانی دراو لە چوارچێوەی ئامانج و چالاکییەکانی ئەم یاسایەدا جێبەجێ دەکەن، لەبەر ئەم ئەرکانە هیچ بەرپرسیارێتییەکی یاسایی، ئیداری یان تاوانباری بۆیان دروست نابێت.

جێبەجێبوون

ماددەی 11- (1) ئەم یاسایە لە ڕۆژی بڵاوکردنەوەیدا دەچێتە جێبەجێکردن.

جێبەجێکردن

ماددەی 12- (1) حوکمەکانی ئەم یاسایە لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە جێبەجێ دەکرێن.