ڕەخنە لە خێزانی بارزانی گرتن شتێکە، بەفیداکردنی باشووریش شتێکی تر
دوو ڕۆژ پێش دەرچوونی هێزەکانی هاوپەیمانی لە عێراق، دڕۆنێک کەوتنە سەر کەمپێک لە کۆیە کە خێزانی ئۆپۆزسیۆنی ڕۆژهەڵاتی تێیدا نیشتەجێن، ئەمەش نیشانی دا کە ئاسمانی هەرێمی فیدراڵی کوردستان بێ پارێزەر ماوەتەوە. ڕەخنەگرتن لە بەڕێوەبردنی خێزانی شتێکە، بەڵام مەترسیکردن بە تاکە ستاتوسی لەبەردەستی کورد شتێکی تریشە.
Rastinewsبەیانی ئەمڕۆ سێ دڕۆنی خۆکوژ کەوتنە سەر کەمپی ئازادی لە کۆیە. لەم کەمپەدا خێزانی ئەندامانی پارتی دیموکراتی کوردستانی ئێران (پدکا) نیشتەجێن. کەس نەکوژرا. بەڵام دایکانی ئەو منداڵانەی ئەو شەوە لە کەمپەکە نوستبوون، شتێکیان بە ڕوونتری زانی: ئاسمانی کۆیە ئیتر لەژێر پاراستنی کەس نییە.
کاتەکە سەرنجڕاکێشە. دەرچوونی هاوپەیمانیێتی بە سەرکردایەتی ئەمریکا لە عێراق، ڕۆژی چوارشەممە، ٣٠ی ئەیلوول تەواو دەبێت. سیستەمە بەرگری خاڵییەکانیش کە ساڵانێکە دڕۆن و مووشەکەکانی ئاراستەی هەولێر لە ئاسمان ڕادەگرن، لەگەڵ سەربازەکان هەرێمەکە بەجێدەهێڵن.
"شەرمەزارکەر" یان "بێ بەرگری"؟
مەسرور بارزانی، سەرۆک وەزیرانی هەرێمی کوردستان، ڕۆژی یەکشەممە لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ فایننشال تایمز، دەربڕی هەر ئەم دیمەنەی باسکرد. ووتی لەدوای دەستپێکردنی جەنگی ئێران لە ٢٨ی شوبات، هەرێمەکە زیاتر لە هەزار هێرشی دڕۆن، مووشەک و فڕۆکەی بێ فڕۆکەوانی بەخۆیەوە بینیوە، و بەجێهێشتنی هەرێمەکە بەبێ سیستەمێکی بەرگری گونجاو شتێکی قبوڵنەکراوە.
ڕۆژنامەکە هەواڵەکەی بە سەرنووسەری "سەرکردەیەکی کورد دەرچوونی ئەمریکا بە شەرمەزارکەر دەزانێت" بڵاوکردەوە. ئۆفیسی بارزانی هەر لەو ڕۆژەدا ڕایگەیاند ناڕازییە. ڕایگەیاند سەرنووسەر و لێکدانەوەکە قسەکانی بارزانی نیشان نادات، و پەیامی سەرەکی ئەوەیە کە بێ بەرگری مانەوەی ئاسمانی هەرێمەکە کردوویەتی بە لاواز، هەروەها داوای چاککردنەوەی لە ڕۆژنامەکە کرد.
خاڵی دووەمی ناڕەزایەتییەکە کەمتر باسکرا، بەڵام لەگەڵ هێرشی ئەمڕۆ بەیانی بەیەکەوە بخوێنرێتەوە، گرنگی زیاتر وەردەگرێت. فایننشال تایمز نووسیبووی گرووپە ئۆپۆزسیۆنییە کوردییەکانی ڕۆژهەڵات "بە ئاشکرا چالاکییان" لە هەرێمەکە هەیە. هەولێر ئەم گوتەیەی بێ بەڵگە زانی و باسی ڕێکەوتنی ئاسایشی نێوان هەولێر، بەغدا و تارانی کردەوە. کەمپی ئازادی، وەڵامی ئەو ڕستەیە لەسەر زەوییە.
بەڵام کێشەی سەرنووسەر ناوەڕۆکی بابەتەکە نییە. بابەتەکە ئەمەیە: هەولێر ناتوانێت لەگەڵ ڕۆیشتنی ئەمریکا، ئاسمانی خۆی بپارێزێت. ئەمەش تەنها بەرپرسیاریێتی واشنتن یان تاران نییە.
هەژماری سی و چوار ساڵ
هەرێمی فیدراڵی کوردستان لە ڕاستیدا لە ساڵی ١٩٩١ەوە، و لە ڕووی یاساییەوە لە دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥ەوە بوونی هەیە. سی و چوار ساڵ تەمەنی نەوەیەکە. لەم ماوەیەدا هەرێمەکە نەیتوانی ئابوورییەکی خۆڕاگر دروست بکات و نەیتوانی پێگەیەکی یاسایی بەدەست بهێنێت کە بتوانێت بەرگری هەوایی خۆی بکڕێت. بە قسەی خودی بارزانی، تەنها بەغدا دەتوانێت ئەم سیستەمانە بکڕێت.
مووچەی فەرمانبەران هێشتا پشتی بە گواستنەوەی بودجە لە بەغدایە. ساڵانە دووبارە کێشەی مووچە ڕوودەدات. پرسیاری ئەوەی داهاتی نەوت بۆ کوێ دەڕوات و کام کۆمپانیا کام گرێبەست وەردەگرێت، لە خۆپیشاندانەکانی سلێمانییەوە هەتا گفتوگۆی قاوەخانەکانی هەولێر، هەرگیز کەم نابێتەوە.
کاتێک تەماشای نەخشەی سیاسی دەکرێت، دیمەنەکە ڕوونتر دەبێت. مەسعود بارزانی سەرۆکی پارتییە. مەسرور بارزانی، کوڕی، لە سەرۆکایەتی حکوومەتدایە. نێچیرڤان بارزانی، برازای، سەرۆکی هەرێمە. لە سلێمانیش خێزانی تاڵەبانی. دوو بەڕێوەبردنی جیاواز، دوو پێشمەرگە، دوو دەزگای ئاگاداری. پێکهاتەیەک کە کاندیدی بوون بە دەوڵەتە، وەک هاوبەشیێتی دوو کۆمپانیای خێزانی بەڕێوە دەچێت.
وەک ڕۆژنامەنووسێک پێویستە ئەمەش زیاد بکەم: لە شوێنێک هاوکارانمان وەک شیروان شیروانی ساڵانێکە لە زیندانن، دەستەواژەی "ئەزموونی دیموکراسی کوردی" شایانی ڕەخنەیە.
لەگەڵ ئەمەشدا، ئەو خاکە هی هیچ خێزانێک نییە
سەرەڕای هەموو ئەمانە، ئەمڕۆ پێویستە خاوەنداریێتی باشوور بکەین. چونکە ئەوەی ڕەخنەی لێدەگرین بەڕێوەبردنە، نەک خودی ستاتوسەکە. ئەو ستاتوسە موڵکی هیچ خێزانێک نییە؛ بەهای سەدەیەکە کە لە مەهاباد بۆ هەڵەبجە، لە ئەنفال بۆ ڕیفراندۆمی ٢٠١٧ درێژ دەبێتەوە.
تەماشای هەر چوار پارچەکە بکەن. ئەو پێکهاتەیەی لە ڕۆژئاوا لە ماوەی دوازدە ساڵدا دروستببوو، لە پرۆسەی یەکگرتنەوە لەگەڵ دیمەشق هەڵوەشایەوە. ڕۆژهەڵات لەناو جەنگدایە. لە باکووریش هیچ دەستکەوتێک هێشتا نەبووەتە دەستەبەرێکی دەستووری. باشوور تاکە هەرێمی کوردانە کە لە یاسای نێودەوڵەتیدا ناسراوە، پەرلەمان، ئاڵا و هێزی چەکدارییان هەیە.
ئەم هەرێمەش تەنها هی خەڵکی باشوور نییە. خێزانە ڕۆژهەڵاتییەکانی کە لە کۆیە کەمپیان دامەزراندووە، ئێزدییەکانی شەنگال کە ساڵانێکە لە کەمپەکانی دهۆک دەژین، و کۆچبەرانی ڕۆژئاوا، هەموویان پەنایان بۆ هەمان سەربان بردووە. ئەو سەربانەش، ئەو شوێنەیە کە دڕۆنەکان بەیانی ئەمڕۆ لێیان دا.
نۆ ساڵ لەمەوبەر، لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧، گەلی ئەم هەرێمە چوونە سەر سندووقی دەنگدان و بەڵێ بۆ سەربەخۆیی وتن. سێ هەفتە دواتر، لە ١٦ی ئۆکتۆبەر، کەرکووک لەدەستچوو. کوردەکان ئەو ڕۆژە بینییان چۆن ستاتوسێک دەتوانێت بەخێرایی بچووک بێتەوە. ئێمە لوکسمان نییە هەمان هەڵە ئەمجارە لە ئاسماندا دووبارە بکەینەوە.
پشتگیری چێکی کراوە نییە
لەبەر ئەمە دوو شت هەیە کە دەبێت بوترێن، و دەبێت بەیەکەوە بوترێن.
لایەنە سیاسییە کوردییەکان، پارتەکانی هەر چوار پارچە و دیاسپۆرای ئەوروپا، پێویستە کێشەی بەرگری هەوایی باشوور بکەنە داوایەکی هاوبەش. پرسیارە سادەکە بۆ حکوومەتەکانی بەرلین، لەندەن و پاریس ئەمەیە: ئایا وەک هاوپەیمانیێتی، هەرێمێک کە ساڵانێکە پێکەوە بۆی جەنگاون، بێ بەرگری بەجێدەهێڵن و دەڕۆن؟
هەولێریش دەبێت بزانێت ئەم پشتگیرییە بەرامبەرێکی هەیە. بەڕێوەبردنێک کە لە بەڕێوەبردنی خێزانی نەگوازرێتەوە بۆ بەڕێوەبردنی دەزگایی، لە پێشمەرگەی دووسەر بۆ ئارتێشێکی یەکگرتوو، لە حیسابی داخراوی نەوت بۆ بودجەیەکی ڕوون، لەگەڵ کاتدا ئەو گەلەش لەدەست دەدات کە دەبووایە بەرگرییان لێ بکات.
بەرگری کردن لە باشوور بەرگریکردن لە بارزانییەکان نییە. بەڵام تووڕەبوون لە بارزانییەکان و بەفیداکردنی باشوور، لەوانەیە گرانترین هەڵە بێت کە کورد لەم سەدەیەدا دەتوانێت بیکات.
بۆچوونەکانی ئەم نووسینە هی نووسەرەکەیەتی؛ لەوانەیە لەگەڵ سیاسەتی بڵاوکردنەوەی Rastinews بگونجێت یان نەگونجێت. Rastinews پلاتفۆرمێکی ئازادە و بەرەوڕووی بۆچوونی جیاواز کراوەیە.