داواکاری بۆ لێکۆڵینەوەیەکی نوێ لە کوشتنی موسا ئەنتەر لە وەزارەتی دادپەروەریی تورکیا

Rastinews — بنەماڵەی موسا ئەنتەر، ڕۆژنامەنووس و نووسەری کورد کە ساڵی 1992 لە ئامەد کوژرا، سەردانی وەزارەتی دادپەروەریی تورکیایان کرد و داوای لێکۆڵینەوەیەکی نوێی پەڕاوی کوشتنەکەیان کرد. لە داواکارییەکەدا داوا کرا بەڵگە فیزیکییەکان بە شێوازە نوێیەکانی جینایی پشکنینەوە بکرێنەوە، ئارشیڤی ژیتێم و پارێزگاری هەرێمی دۆخی نائاسایی (OHAL) بپشکنرێت، هەروەها بەڵگەنامەکانی لێپرسینەوەی میت لە مەحموود یلدریم، کە بە ناوی کۆدی «یەشیل» ناسراوە، بخرێنە ناو پەڕاوەکە.

بەگوێرەی هەواڵێکی ئالیجان ئولوداغ لە DW بە زمانی تورکی، ئەم داواکارییە دوای ئەو قسانەی وەزیری دادپەروەری ئاکین گورلێک کرا، کە تیایدا ڕایگەیاندبوو پەڕاوە کوشتنە نەناسراوەکان لەوانەیە دووبارە هەڵسەنگێنرێنەوە.

موسا ئەنتەر لە 20ی ئەیلوولی 1992 لە ئامەد لە هێرشێکی چەکداری کوژرا، هاوڕێیەکەی کە ڕۆژنامەنووس و نووسەر ئۆرهان میرۆغلو بوو برین‌دار بوو.

با بەڵگە فیزیکییەکان دووبارە پشکنرێنەوە

پرسیارگرتنی پەیوەست بەم کوشتنەوە ساڵانێکی زۆر بێ ئەنجام مایەوە، هەتا ساڵی 2012 دووبارە کرایەوە. دادستانی گشتی ئامەد لە 2013دا سکاڵای لە دژی مەحموود یلدریم (یەشیل)، عەبدولقادر ئەیگان کە پێشوو پەکەکەیی بوو، کۆلۆنێلی خانەنشین ساڤاش گەڤرەکچی و حامید یلدریم کە بە تفەنگچی گریمانە دەکرا، تۆمار کرد.

پاشتر بەهۆی هۆکاری ئاسایشییەوە پەڕاوەکە بۆ ئەنقەرە گوازرایەوە و لەگەڵ پەڕاوی سەرەکی ژیتێم یەک خرا، بەڵام دادگای سزای قورسی ژمارە 6ی ئەنقەرە لە ساڵی 2022دا بەهۆی تەواوبوونی ماوەی 30 ساڵەی کۆنبوونەوەوە بڕیاری هەڵوەشاندنەوەی دا. دادگای تەمیزیش ئەم بڕیارەی پەسەند کرد.

لە داواکارییەکەی بنەماڵەکەدا هاتووە کە لە ماوەی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردندا زۆرینەی پشت بە قسەی شایەتان بەستراوە، بەڵام بەڵگە فیزیکییەکانی شوێنی ڕووداوەکە بە شێوازە پێشکەوتووەکانی جینایی دووبارە هەڵنەسەنگێنراونەتەوە.

لە ڕاپۆرتێکی پێشوەخت کە پەیوەستە بە داواکارییەکەوە و بەرواری 5ی تەممووزی 2026ی لەسەرە، بەناوی «ڕاپۆرتی هەڵسەنگاندنی پێشوەختی پسپۆڕان بۆ کوشتنی موسا ئەنتەر»، ڕایگەیەندراوە کە قاڵبی فیشەک، تووکی فیشەک، ئاراستەی تەقەکردن، زنجیرەی بەڵگە و پشکنینی DNA دەکرێت بە شێوازە نوێیەکان دووبارە شیکاری بکرێنەوە.

داوای ئارشیڤی ژیتێم و OHAL کرا

لە داواکارییەکەدا جەخت لەسەر ئەوە کراوەتەوە کە پشکنینی ئارشیڤی ژیتێم و دامودەزگا ئاسایشییەکانی ئەو سەردەمە بۆ ڕوونکردنەوەی کوشتنەکە گرنگییەکی تایبەتی هەیە.

لە داواکارییەکەدا کە ئاماژەی پێدراوە لە ماوەی دادگاییکردندا داوای هێنانی تۆمارەکانی کادر و ئەرکی ژیتێم و ئارشیڤی پارێزگاری هەرێمی دۆخی نائاسایی (OHAL) کرابوو، بەڵام نەهێنراونەتە ناو پەڕاوەکەوە، جەختی لەسەرکراوەتەوە کە هەندێک ئەندامی ژیتێم، بە تایبەتی مەحموود یلدریم، بەگوێرەی هەندێک ڕایگەیاندن لەلایەن پارێزگاری هەرێمی دۆخی نائاسایییەوە ئەرکیان پێسپێردرابوو، بەڵام هیچ بەڵگەنامەیەکی فەرمی سەبارەت بەمە لە پەڕاوەکەدا نییە.

داوای تۆمارەکانی لێپرسینەوەی میتیش کرا

بنەماڵەکە داوای ئەوەیان کرد کە تۆمار، دەنگی تۆمارکراو و بەڵگەنامە پەیوەندیدارەکانی لێپرسینەوەی میت لە تاوانبار مەحموود یلدریم، کە هێشتا ڕاوگیراوە، بپشکنرێنەوە و بخرێنە ناو پەڕاوەکەوە.

لە داواکارییەکەدا بیرخراوەتەوە کە مەحمەد ئەیمور، سەرۆکی پێشووی بەشی دژە تیرۆری میت، لە دادگادا ڕایگەیاندبوو مەحموود یلدریم لە لێپرسینەوەی میتدا زانیارییان دەربارەی کوشتنی موسا ئەنتەر داوە. سەرەڕای ئەوەی باسی نزیکەی 100 لاپەڕە بەڵگەنامەی لێپرسینەوە کراوە، ئەم بەڵگەنامانە نەخراونەتە ناو پەڕاوی دادگاییکردنەوە.

پارێزەر ئالیناک: بە کۆنبوونەوە داناخرێت

بیشار عەبدی ئالیناک، پارێزەری بنەماڵەی موسا ئەنتەر، ڕایگەیاند کە پێویستە کوشتنە سیاسییە نەناسراوەکانی ساڵانی 1990 دووبارە بخرێنە بەردەم دادگا، وە گوتی: «پەڕاوی موسا ئەنتەر پەڕاوێک نییە بتوانرێت بە بڕیاری کۆنبوونەوە دابخرێت.»

ئالیناک گوتی داوایان کردووە زانیاری و بەڵگەنامەکانی ناو ئارشیڤی دامودەزگا فەرمییەکان بپشکنرێنەوە، لێکۆڵینەوە ناتەواوەکان تەواو بکرێن، و بەڵگە فیزیکییە بەردەستەکان بە شێوازە زانستییە نوێیەکان دووبارە هەڵسەنگێنرێنەوە.