کورتولموش: دەرگای «تورکیای بێ تیرۆر» ئەمڕۆ بە تەواوی کرایەوە

Rastinews — 🔶 سەرۆکی پەرلەمانی تورکیا (TBMM) نۆمان کورتولموش، دوای پەسەندکردنی یاسای بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی بە دەنگی 467 ئەندامی پەرلەمان، ڕایگەیاند کە پەرلەمان شایەتی «ڕۆژێکی مێژوویی» بووە.

کورتولموش، بە بیرهێنانەوەی کاری کۆمیسیۆنەکە کە لە 5ی ئاگۆستی 2025دا دەستی پێکردبوو، وتی: «ئەوە دەرگایەک بوو کراوەتەوە بۆ ڕێگای تورکیای بێ تیرۆر، بە ئەنجامی ئەمڕۆ ئەم دەرگایە بە تەواوی کرایەوە.»

کورتولموش ڕایگەیاند کە قۆناغێکی نوێ دەستی پێکردووە و لەگەڵ چەکداناندنی ڕێکخراوەکە و هەڵوەشاندنەوەی خۆی، لە تورکیادا پرۆسەیەک بنیات دەنرێت کە تێیدا «ئارامی، ئاشتی، برایەتی و هاوپشتی» زاڵ دەبن.

کورتولموش، لە ناوی نەتەوەکەیەوە سوپاسی هەموو ئەوانەی کرد کە هەوڵیان بۆ گەیشتنی پرۆسەکە بەم قۆناغە داوە، وتی:

«لە پێشدا، ویستی سیاسیی سەرۆک کۆمار لە سەرەتاوە هێزێکی زۆر گەورەی بەم پرۆسەیە بەخشیوە و پشتگیرییەکی گەورەی بۆ کردنەوەی ڕێگای پرۆسەکە کردووە. بەهەمان شێوە، سەرۆکی گشتی پارتی مەهەپە دەولەت باغچەلی ئەمڕۆش لە کاتژمێر 11:00ەوە هەتا کۆتایی دانیشتنەکە بە وریاییەوە پرۆسەکەی لە پەرلەماندا شوێن کەوت و لە هەموو خاڵە قورسەکاندا بە شارەزاییەکی زۆر گەورە و پێشنیارە ڕێگاکەرەوەکانییەوە یارمەتیدەر بوو تا گەیشتینە ئەم قۆناغە. زۆر سوپاسی ئەو 50 ئەندامە پەرلەمانەی هاوکارمان دەکەم کە بە وردی پشتگیری کۆمیسیۆنیان کرد، هەروەها سوپاسی هەموو حیزبە سیاسییەکان دەکەم، بەو ناوەی ئەو کاتەوە پارتی جەهەپە، پارتی دەم، گرووپی «یەنی یۆل»، و هەموو هاوڕێیانمان کە لە حیزبە بێ‌گرووپەکانەوە بەشدار بوون. لە سەرەتاوە گرووپی ئاکەپەش وەک یەکەم پارتی پەرلەمان لە هەموو قۆناغەکاندا پێشەنگایەتییەکی زۆر گەورەی پرۆسەکەی کردووە. سوپاس بۆ هەموو هاوڕێیانمان کە ماندووبوونیان بۆ ئەمە هەیە.»

«ئامانجی تورکیای بێ تیرۆر هەروەها بنیاتنانی نموونەیەکی تورکیایە»

کورتولموش ڕایگەیاند کە ئەمڕۆش جارێکی دیکە ڕوونبووەوە کە بۆ گەیشتن بەم خاڵە مێژووییەی تورکیا، هەوڵێکی زۆر گەورە دراوە، وتی:

«بە ئەنجامی کارێکی زۆر وردبینانە گەیشتینە ئەم خاڵە. تەنها پێشنیارێکی یاسایی ئامادە نەکراوە، بەڵکو وشە بە وشە و ڕستە بە ڕستە سەرنج لەسەر هەموو وردەکارییەک درا هەتا گەیشتینە ئەم قۆناغە. هەندێک جار بازنە سیاسییە قورسەکانمان بەسەردا تێپەڕی. لەم خاڵانەشدا هەندێک جار لە ڕێگەی دیپلۆماسیی پشت دەرگاوە کۆکردنەوەی هەموو لایەکان لەسەر ئاڕاستەیەکی دیاریکراو دابین کرا. ئەمە بابەتێکی زۆر گرنگە. هەروەها گەیشتنی ئەم پرۆسەیە بەم قۆناغە گرنگییەکی گەورەی دیکەی هەیە: لە سەرەتاوە شتێکمان بانگەشە کردووە، ئەو ئامانجەی «تورکیای بێ تیرۆر» کە بە کاری کۆمیسیۆنی هاوپشتی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی لە تورکیا دەستی پێکرد، هەروەها بنیاتنانی نموونەیەکی تورکیایە. بێ پێویستی بە چاوێکی سێیەم، جیاواز لە هەموو نموونەکانی دیکەی جیهان، بە تەواوی کارێکی خۆماڵی و نیشتمانییە، لەناو بڕیاری سیاسیی خودی تورکیا و هێزی پەرلەمان دروستکراوە.»

«ئەمە نیشان دەدات کە پرۆسەکە لە ڕێگەی حیزبە سیاسییەکانەوە لەلایەن نەتەوەشەوە خاوەندارێتی پێکراوە»

سەرۆکی پەرلەمان کورتولموش، بە جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی هەندێک جار شایەتی هەندێک ڕەخنە بوونە، وتی:

«بە تایبەتی ڕوبەڕووی لێدوانی زیادەڕۆ دەبینەوە، وەک ئەوەی دەڵێن لەناو سیستەمی نوێی حکومەتی سەرۆکایەتیدا «پەرلەمان هیچ هێزێکی نەماوە» یان «پەرلەمان هیچ کاریگەرییەکی نەماوە». گفتوگۆی ئەمڕۆ لێرە و ئەو بڕیارە سیاسییە ڕوونە کە لە ئەنجامیدا دەرکەوت، نیشان دەدات کە پەرلەمان هێزێکی زۆر گەورەی هەیە و ئەم هێزە سیاسییەش یەکێکە لە گرنگترین دەستکەوتەکانی تورکیا. زۆر سوپاسی هەموو هاوڕێیانمان دەکەم کە هەوڵیان داوە. پیرۆزبایی هەموو حیزبە سیاسییەکان، بەڕێوەبەران و سەرۆکە گشتییەکانیان دەکەم کە بەشدارییان لەم پرۆسەیەدا کردووە. ئەم سەرکەوتنە تەنها سەرکەوتنی یەک پارتی نییە، ئەم سەرکەوتنە سەرکەوتنی هەموو تورکیایە. ئێستا بە وریایی و وردبینییەوە بەیەکەوە شوێنی قۆناغەکانی داهاتوو دەکەوین و بە ڕوونی زیاتر نیشان دەدەین کە وەک نەتەوە خاوەندارێتیمان بۆ ئەم پرۆسەیە کردووە. بەخێرایی و بەرەکەت بێت.»

کورتولموش وتی کە دەزانێت میدیاش لە سەرەتای پرۆسەکەوە بەشدارییەکی زۆر ئەرێنی کردووە، و ڕایگەیاند: «جگە لە هەندێک لێدوانی دەرەوەی مەبەست، زۆربەی زۆری میدیا بە عەقڵ، تێگەیشتن و دادپەروەرییەوە و بە پێشکەشکردنی بۆچوونی بنیاتنەر بۆ تورکیا لەگەڵ ئەم پرۆسەیە هەڵسوکەوتیان کردووە. لێرەوە دەمەوێت لە کەسایەتی ئێوەوە سوپاسی هەموو دەزگا میدیاییەکانمان بکەم بۆ پشتگیرییەی کە بۆ پرۆسەکە کردیان.»

وەڵامی پرسیارێکی سەبارەت بە دانی 467 دەنگی «ڕازیبوون» بۆ ئەم یاسایە، کورتولموش وتی: «ئەمە شتێکی زۆر کەمدیارە. تەنانەت لە دەنگدانەکانی دەستوریشدا ئەم ئاستە بەرزی ڕێکەوتن دەرناکەوێت. بابەتێکی زۆر گەورەیە. ئەمە نیشان دەدات کە پرۆسەکە لە ڕێگەی حیزبە سیاسییەکانەوە لەلایەن نەتەوەشەوە خاوەندارێتی پێکراوە. ئەگەر پشتگیرانی ئەم حیزبانە پشتگیرییان نەدابایە، ئەندامانی پەرلەمان و حیزبە سیاسییە پەیوەندیدارەکانیان ناتوانین ئەم ئاستە بەرزی پشتگیریە دەربخەن. ئەمە سەرکەوتنێکی مێژوویییە. لەبەر ئەوە زۆر گرنگیمان پێدەدەین. ئەمە هەروەها ئەوەش نیشان دەدات کە تورکیا ئەگەر بە باشی کار بکرێت و بە وردبینییەوە گفتوگۆی لەسەر بکرێت، توانای سیاسیی هەیە تەنانەت قورسترین کێشەشی بە یەکگرتووییەوە چارەسەر بکات.»

کورتولموش لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بەو کۆمیسیۆنەی لەم چوارچێوەیەدا لە پەرلەماندا پێکدێت، وتی: «ئومێدەوارین قۆناغی داهاتوو بە باشی و بێ کێشە بەڕێوە بچێت. ئێستا با ئەم شەوە هەمووان وەک نەتەوە خاوەندارێتی ئەم سەرکەوتنە گەورەیەی پەرلەمان بکەین.»

کورتولموش لە پەیامێکی تایبەت بە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی، ڕایگەیاند کە پێشنیاری یاسای بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی، بە ڕازیبوونێکی فراوان و بە دەنگی 467 ئەندام لە دیوانی گشتیی پەرلەمانی تورکیادا پەسەند کراوە و بووە یاسا.

کورتولموش ڕایگەیاند کە ئەم هەنگاوە، هەنگاوێکی مێژوویییە کە لە ئاڕاستەی ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر»دا هەڵگیراوە و هێزی لە ڕۆحی یەکگرتوویی و برایەتیی نەتەوەکە وەرگرتووە کە بۆ سەدەها ساڵ درێژە کێشاوە، وتی:

«ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» کە بە کاری کۆمیسیۆنی هاوپشتی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی لە تورکیا دەستی پێکرد، هەروەها بنیاتنانی نموونەیەکی تورکیایە. بێ پێویستی بە چاوێکی سێیەم، جیاواز لە هەموو نموونەکانی دیکەی جیهان، بە تەواوی هەوڵێکی خۆماڵی و نیشتمانییە کە بە بڕیاری سیاسیی خودی تورکیا و هێزی پەرلەمانی گەورەی تورکیاوە دەرکەوتووە. باوەڕمان وایە کە ئەم ویستە بەرزەی لە پەرلەمانی غازیماندا دەرکەوت، بنەمای دەستپێکێکی مێژوویی دادەنێت کە تورکیای سەدەکانی داهاتوو بنیات دەنێت. تورکیا، بە خواستی خودا، هەموو شوێنەوارێکی تیرۆر لادەبات و دەیخاتە ناو مێژووەوە، و بە یەکگرتوویی، برایەتی و هاوپشتییەوە ڕوو لە داهاتوویەکی بەهێزتر دەڕوات.

سوپاسی سەرۆک کۆماری تورکیا ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دەکەم بۆ ویست و ڕابەرایەتییە بەرزەی بۆ گەیشتن بە ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر»، هەروەها سوپاسی سەرۆکی گشتی پارتی مەهەپە دەولەت باغچەلی دەکەم کە بە پێشنیارە ڕێگاکەرەوەکانییەوە بەشدارییەکی گەورەی لەم پرۆسەیەدا کرد، سوپاسی هەموو سەرۆکە گشتییەکانی حیزبە سیاسییەکانمان، هەموو گرووپە پەرلەمانییەکانمان کە بە هۆش، بەرپرسیارێتی و هەستیارییەکی نیشتمانییەوە لە دیوانی گشتیدا هەڵسوکەوتیان کرد، ئەندامانی بەڕێزی پەرلەمان و هەموو ئەوانەی ماندووبوونیان بۆ ئەمە هەیە دەکەم. بۆ وڵات و نەتەوەکەمان بەخێر بێت.»