کورتولمووش سنووری یاسای چوارچێوەیی ڕوونکردەوە: ئیمرالی و بەڕێوەبەرانی پلە بەرز لە دەرەوەی یاساکەن

Rastinews — نۆمان کورتولمووش، سەرۆکی مەجلیسی گەورەی نەتەوەیی تورکیا (TBMM)، وردەکاریی گرنگی دەربارەی چۆنیەتی جێبەجێکردنی یاسای چوارچێوەیی کە لە چوارچێوەی پرۆسەی «تورکیای بێ تیرۆر»دا پەسەند کرا، ڕاگەیاند. کورتولمووش ڕایگەیاند کە ئەم یاسایە تەنها بۆ پەکەکە، PYD و کۆما جڤاکێن کوردستان (KCK) ئامادە کراوە و هیچ یەک لە بەڕێوەبەرە پلە بەرزەکانی ڕێکخراوەکە، لەگەڵ ئیمرالیشدا، ناتوانن سوود لەم ڕێکارە بەردەستە وەربگرن. بە گوتەی کورتولمووش، بۆ دەستپێکردنی جێبەجێکردن پێویستە پرۆسەی چەکدانان و هەڵوەشاندنەوەی ڕێکخراوەیی لەلایەن یەکەکانی ئاسایشەوە بسەلمێنرێت و ئینجا لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی (MGK) پەسەند بکرێت.

کورتولمووش لە کۆبوونەوەی 17ەمی «بەیاننامەی ویستی نیشتمانی» کە بە ناونیشانی «تورکیای بێ تیرۆر» لە بارەگای گشتیی میوسیاد بەڕێوەچوو، قسەی کرد.

لە ئاجێندای کورتولمووشدا پرۆسەی «تورکیای بێ تیرۆر» و یاسای چوارچێوەیی دەرچووی پەیوەست بەم پرۆسەیەوە هەبوو.

کورتولمووش لەبارەی ئەوەی ئەم ڕێکارە کێی دەگرێتەوە، لەژێر چ مەرجێکدا جێبەجێ دەکرێت و پرۆسەکە چۆن چاودێری دەکرێت قسەی کرد و ڕایگەیاند کە ئەم یاسایە یاسایەکی گشتی و بەردەوام نییە، بەڵکو تایبەتە بە هەندێک ڕێکخراوی دیاریکراو و بۆ ماوەیەکی دیاریکراو ئامادە کراوە.

«لە یاساکەدا سێ گەرەنتی هەیە»

کورتولمووش ڕایگەیاند کە جێبەجێکردنی یاسای چوارچێوەیی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و بێ مەرج نابێت، بەڵکو لەناو ئەم ڕێکارەدا «سێ گەرەنتی» هەیە.

بەپێی کورتولمووش، لە قۆناغی یەکەمدا پێویستە ڕێکخراوەکە بە هەموو لقەکانییەوە خۆی هەڵبوەشێنێتەوە و چەکەکانی دابنێت.

کورتولمووش ڕایگەیاند کە ئەمە تەنها بە ڕاگەیاندنێکی ڕێکخراوەکە تەواو نابێت، بەڵکو پێویستە هەڵوەشاندنەوە و چەکدانانەکە لەلایەن یەکە پەیوەندیدارەکانی ئاسایشی دەوڵەتەوە بسەلمێنرێت.

لە قۆناغی دواتردا، پێشبینی دەکرێت ئەو سەلماندنە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانییەوە وەربگیرێت و پەسەند بکرێت.

کورتولمووش ئەم میکانیزمەی وەک یەکێک لە گەرەنتییە بنەڕەتییەکانی جێبەجێکردنی یاساکە پێشکەش کرد.

کورتولمووش: یاساکە تەنها بۆ پەکەکە، PYD و KCKـە

کورتولمووش باسی گفتوگۆکانی دەربارەی ڕوانگەی یاسای چوارچێوەیی کرد و ڕایگەیاند کە هیچ باسی جێبەجێکردنی ئەم ڕێکارە بۆ ڕێکخراوی تر نییە.

کورتولمووش ڕایگەیاند کە یاساکە تایبەت بە پەکەکە، PYD و KCK ئامادە کراوە و جەخت لەسەر ئەوە کردەوە کە ئەم ڕێکارە سروشتێکی کاتیی هەیە.

کورتولمووش تۆمارکردی کە دوای سەلماندنی ئەوەی مەرجەکانی پێویست بۆ جێبەجێکردنی یاساکە دابین بوون، ماوەیەکی شەش مانگە دەست پێدەکات، و لەم ماوەیەدا ئەوانەی لە ڕێکخراوەکە جیا دەبنەوە و چەک دادەنێن، دەتوانن لەژێر چوارچێوەی مەرجە دیاریکراوەکاندا سوود لەم ڕێکارە وەربگرن.

بەپێی ئەمە، جگە لە چەکدانان، پێویستە کەسەکە ڕایگەیەنێت کە دەستبەرداری چالاکییە ڕێکخراوەییەکانیشی بووە.

دەرگا لەبەردەم بەڕێوەبەرانی پلە بەرز داخراوە، ئیمرالیش تێدایە

سەرنجڕاکێشترین بەشی قسەکانی کورتولمووش پەیوەست بوو بە کادرە پلە بەرزەکانی ڕێکخراوەکەوە.

سەرۆکی TBMM بە ڕوونی ڕایگەیاند کە یاسای چوارچێوەیی بەم شێوەیەی ئێستا بەڕێوەبەرانی پلە بەرز ناگرێتەوە.

کورتولمووش ئەم وشانەی خستە ڕوو:

«لەگەڵ ئیمرالیشدا، بۆ هیچ کام لە بەرپرسە پلە بەرزەکانی ڕێکخراوەکە ئەگەری سوودوەرگرتن لە یاساکە بەم شێوەیەی ئێستا نییە. بە واتایەکی تر، بەڕێوەبردنی پلە بەرز لەمە دوورە.»

بەم ڕاگەیاندنە کورتولمووش ئاماژەی بەوە دا کە جگە لە عەبدوڵا ئۆجەلان، ئەو کەسانەی لە بەڕێوەبردنی پلە بەرزی ڕێکخراوەکەدا ماونەتەوە، لە دەرەوەی ئەم ڕێکارە بەردەستە دەمێننەوە.

«ئایا دەبوایە بە ئەوەی دەڵێت چەکم دادەنێم، بڵێین دامەنێ؟»

کورتولمووش وەڵامی ڕەخنەکانی سەبارەت بە پرۆسەی چەکدانانیشی دایەوە و پێیوابوو سروشتییە کە دەوڵەت هەڵوێستی ڕێکخراوێک هەڵسەنگێنێت کە نزیکەی 40 ساڵە لە دژی دەوڵەتی کۆماری تورکیا شەڕی کردووە و ئێستا ویستی چەکدانان دەردەخات.

کورتولمووش وایگوت:

«ڕێکخراوێک کە چەکی بەدەستدا بووە و زیاتر لە 40 ساڵ لە دژی دەوڵەتی کۆماری تورکیا شەڕی کردووە، ئێستا دەڵێت 'چەکەکانم دادەنێم'. ئایا دەبوایە ئێمە بڵێین 'چەکەکانت دامەنێ'؟ ئەگەر بەڕاستی چەک دادەنێیت، وەرە، ڕێگا و ڕێبازەکەی ئەمەیە.»

کورتولمووش ڕایگەیاند کە ئامانجی سەرەکیی پرۆسەکە تەنها هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی چەکدارییە بوونی ئێستا نییە، بەڵکو پێویستە مەرجی سیاسی و کۆمەڵایەتی دابمەزرێن کە لە داهاتوودا هیچ هاوڵاتییەکی کورد لە تورکیا بەهیچ بیانوویەک چەک هەڵنەگرێت و نەچێتە چیا.

تیاچوونی تیرۆر بۆ تورکیا 3 ترلیۆن دۆلارە

کورتولمووش ڕایگەیاند کە نزیکەی نیو سەدە ماوەی ململانێ، جگە لە دەرئەنجامە مرۆییەکانی، بۆ تورکیا تیاچوونێکی ئابووریی زۆر قورسی لێکەوتووەتەوە.

کورتولمووش ڕایگەیاند کە دەیان هەزار کەس گیانیان لەدەستداوە و شارۆچکە و گوندەکانیش زیانیان پێگەیشتووە، هەروەها ژمارەیەکی سەبارەت بە باڵانسی ئابووریی ململانێکە پێشکەش کرد.

کورتولمووش ڕایگەیاند کە «تیاچوونی بەرامبەری تیرۆر» بۆ تورکیا، بەپێی تێبینیترین هەژماردنیش، دەگاتە ئاستی 3 ترلیۆن دۆلار.

کورتولمووش بیریهێنایەوە کە لە هەژماردنەکانی ساڵی 2013دا ئەم تیاچوونە 1.3 ترلیۆن دۆلار خرابووە ڕوو، و ڕایگەیاند کە بە تێپەڕینی ساڵان ژمارەکە گەیشتووەتە ئاستێکی زۆر بەرزتر.

کورتولمووش: دەنگدانی پەرلەمان نیشانەی ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتییە

کورتولمووش باسی پشتیوانیی پەرلەمانی لە یاسای چوارچێوەیی کرد و ڕایگەیاند کە ڕێکەوتنی حیزبە سیاسییە جیاوازەکان لەسەر ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» گرنگە.

کورتولمووش پشتیوانیی ناو پەرلەمانی وەک نیشانەی ڕێکەوتنی کۆمەڵایەتی هەڵسەنگاند و ڕایگەیاند:

«یاسایەک کە 467 ئەندامی پەرلەمان دەنگی 'بەڵێ'ی بۆ داوە، لە ڕاستیدا لە هەمان کاتدا وەک ڕەنگدانەوەیەکی ڕاستەوخۆی ڕێکەوتنی گەلیش دادەنرێت.»

کورتولمووش پێیوابوو گۆڕانکارییەکانی ناوچەکەش بۆ تورکیا دەرفەتی نوێیان دروستکردووە.

«با لە هیچ چیایەک و لە هیچ دەشتێکدا دەنگی چەک نەبێت»

کورتولمووش ڕایگەیاند کە پرۆسەکە بە هاوکاریی «بیری دەوڵەت و وجدانی گەل» بەڕێوە دەچێت و ئامانجیان کۆتاییهێنانی تەواوی ململانێی چەکدارییە.

کورتولمووش قسەکانی بەم وشانە بەردەوامکرد:

«ئیتر با لە هیچ شوێنێکی ئەم وڵاتە، لە هیچ چیایەک و لە هیچ دەشتێکدا دەنگی چەک نەبێت. با لە هیچ شارێکدا بۆمب نەتەقێتەوە. با لە هیچ شوێنێک خەڵک نەبنە قوربانیی تیرۆر و خەڵکی ئەم وڵاتە بە یەکێتی و یەکڕیزی ڕێگای خۆیان بەردەوام بکەن.»

قسەکانی کورتولمووش لەلایەن ئەنقەرەوە وەک ڕوونکردنەوەیەکی ئاشکراتر سەبارەت بە سنووری جێبەجێکردنی یاسای چوارچێوەیی سەرنجی ڕاکێشا.

لەلایەکەوە بۆ ئەوانەی چەک دادەنێن و چالاکییە ڕێکخراوەییەکانیان کۆتایی پێدەهێنن، لە ماوەی شەش مانگدا ڕێگای سودوەرگرتن لە یاساکە دابین دەکرێت، لەلایەکی ترەوە ڕاگەیەنرا کە بەڕێوەبەرانی پلە بەرز، لەگەڵ ئیمرالیشدا، لە دەرەوەی ئەم ڕێکارە بەردەستە دەمێننەوە.

بەرنامەکە بە دیارییدانی تابلۆیەک لە هونەری خەت لەلایەن بیلال ئەردۆغان، سەرۆکی ئەنجومەنی ئەمانەتداری بنکەی دامەزراوە خۆبەخشەکانی تورکیا، بە کورتولمووشەوە کۆتایی هات، کە ئایەتی 40ی سوورەتی ئیبراهیمی لەسەر نووسرابوو، پاشان وێنەیەکی یادگاریشیان گرت.