ڤەیسی ئەکتاش:
"چارەسەری کێشەی کورد شتێک نییە تورکیا بە تەنها بتوانێت بیکات. دەڵێم بە تەنها، چونکە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هیچ کێشەیەک تەنها یەک لایەنی نییە.
ئەگەر تورکیا نەیتوانیایە ئەم کێشەیە چارەسەر بکات، هێزی جیاواز دەهاتنە مەیدانەوە. ڕابەرایەتی بە ئەم شێوەیە ڕوونیکردووەتەوە، بە ناوی تیۆری پرۆتۆ ئیسرائیل و پۆست ئیسرائیل ناوی ناوە.
بۆچی دەوڵەت گەیشتە ئەم قۆناغە؟
فاکتەری ئیسرائیل فاکتەرێکی گرنگە.
قۆناغی یەکەم پرۆتۆ ئیسرائیل بوو.
بۆ ئەوەی ئیسرائیل لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پەسەند بکرێت و پێکبهێنرێت، پێویستی بە کۆماری تورکیا بوو.
بەڵام ئەمڕۆ ئەو پێویستییە نەماوە.
پۆست ئیسرائیل ئەمەیە: ئەمڕۆ بۆ ئەوەی ئیسرائیل بەردەوام بێت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست پێویستی بە کوردستانێک هەیە و پێویستی بە دووەم ئیسرائیلێک هەیە.
پەکەکە ئەمەی قبوڵ نەکرد. ئۆجەلان ئەمەی ڕەتکردەوە.
ئەمە هەر یەکێک بوو لە هۆکارەکانی پەرەسەندنی ئەم پرۆسەیە."
ئەندامی شاندی ئیمرالی پارتی دەم، پەرڤین بولدان، ڕایگەیاند کە ئۆجەلان سەرۆکایەتی ئەنجومەنی چەکدانان و سیاسیبوون دەکات کە پەیوەستە بە ئەنجومەنی سەرەکی بە سەرۆکایەتی جەودەت یلماز:"هەماهەنگی گەڕانەوەکان لێرەوە بەڕێوە دەبرێت."
ئەندامی پەرلەمانی پارتی دەم و ئەندامی شاندی ئیمرالی پەرڤین بولدان، لەگەڵ فائیک ئۆزگور ئێرۆل کە ئەندامی شاندی ئیمرالییە و یەکێکە لە پارێزەرانی ئۆجەلان، هەروەها ڤەیسی ئەکتاش کە ١٠ ساڵ و ٤ مانگ لەگەڵ ئۆجەلان لە زیندانی ئیمرالی مابووەوە و لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٥ پاش ٣١ ساڵ زیندانیبوون ئازاد کرا، لە تەکسیمی ئیستانبوڵ کۆبوونەوە لەگەڵ ڕۆژنامەنووسان.
پەرڤین بولدان باسی ئەو ژێر ئەنجومەنەی کرد کە ئۆجەلان سەرۆکایەتی دەکات:
"دوو ئەنجومەن پێکدەهێنرێت. ئەنجومەنێکی سەرەکی و ژێر ئەنجومەنێک پەیوەست بەوە. ئەنجومەنی سەرەکی زیاتر ڕوونە، بە سەرۆکایەتی جێگری سەرۆک کۆمار جەودەت یلماز و بەشداریی وەزیرانی دادوەری، ناوخۆ، دەرەوە و بەرگری، لەگەڵ سەرۆکی میت ئیبراهیم قالین پێکدێت.
پەیوەست بەوەوە ژێر ئەنجومەنێکیش پێکدێت. لەم ژێر ئەنجومەنەدا کەسی مەدەنی نابێت.
بەڵام ئۆجەلان لە سەرۆکایەتی ئەم ئەنجومەنەدا دەبێت.
لە سەرۆکایەتی ئەو ئەنجومەنەدا دەبێت کە پێی دەڵێین ئەنجومەنی چەکدانان و سیاسیبوون. لەوانەیە بەرپرسانی دەوڵەتیشی تێدابن، ئەنجومەنێک پێکدێت لە بەرپرسانی ئاشنا بە پرۆسەی پشتڕاستکردنەوە و دیاریکردن. هەماهەنگی گەڕانەوەکان لێرەوە بەڕێوە دەبرێت.
داواکارییەکی جیاوازمان هەیە. بەردەوام دەبین لە گفتوگۆکانمان بۆ پێکهێنانی ئەنجومەنێک لە کەسانی مەدەنی. وا دیارە پێویستیش بە ئەنجومەنێکی ژنان و ئەنجومەنێک لە ڕێکخراوە مەدەنییەکانیش هەیە.
هەتا ئێستا تەنها بەرواری کۆبوونەوەی ئەنجومەنی سەرەکی دیارە، ٢٤ی ئاب، ڕۆژی دووشەممە.
ئەو ئەنجومەنە لە یەکەم کۆبوونەوەیدا دەتوانێت بەرواری کۆبوونەوەی ژێر ئەنجومەن دیاری بکات."
"ئەنجومەنی چاودێری پەرلەمان دەتوانرێت یەکسەر پێکبهێنرێت، هەموو پارتەکان نوێنەریان تێدا دەبێت"
لە پەرلەماندا ئەنجومەنێکی چاودێری پێکدێت. ئەم ئەنجومەنە وەک هەمان کۆمیسیۆنی پێکهاتوو، تەنها لە ئەندامانی پەرلەمان پێکدێت. لە هەر پارتییەکەوە یەک یان دوو ئەندامی پەرلەمان لەناو کۆمیسیۆنی چاودێریدا دەبن. پەرلەمان ئێستا داخراوە، بەڵام سەرۆکی پەرلەمان نۆمان کورتولموش دەتوانێت ئەم پرۆسەیە بەڕێوەببات و ئەنجومەنی چاودێری پێکبهێنێت، دەزانین کە ئامادەکارییەکی لەم بارەیەوە هەیە.
پێویستی زۆری پێیەتی، ئۆجەلانیش ئاماژەی پێداوە. لەخۆگرتنی هەموو پارتەکان لە ڕوانگەی ڕوونکارییەوە گرنگە. ئەندامی هەر پارتییەک دەتوانێت پارتەکەی خۆی لەبارەی پرۆسەکەوە ئاگادار بکاتەوە. پێویستە هەموو پارتێک ئەندامێک بۆ ئەم ئەنجومەنە چاودێرییە دابین بکات. پێمان وایە ئەو پارتانەی ئەندامیان بۆ کۆمیسیۆن نەداوە، ئەندام بۆ ئەم ئەنجومەنە چاودێرییە دەدەن.
من ڕەخنە لە هەڵوێستی Yeni Parti دەگرم لە پرۆسەی دەنگدانی یاسای کۆتایی. ئەم کێشەیە چیتر تەنها کێشەی کورد و پارتی دەم نییە. ئەمە کێشەیەکی تورکیایە. پێموایە پێویستە هەموو ٨٦ ملیۆن کەس بەشداری ئەم کێشەیە بکەن، چونکە بابەتێکە پەیوەندی بە هەموومانەوە هەیە. لەبەر ئەوە پێموایە زیانبەخشە پارتەکان لە ڕووی بەرژەوەندی و داهاتووی خۆیانەوە و بە حیسابی دەنگ لەگەڵ ئەم پرۆسەیەدا هەڵسوکەوت بکەن. لەبەر ئەوە ڕێزیش دەگرین بۆ ئەوانەی لەناو Yeni Parti دا دەنگی بەڵێ یان نەخێریان داوە. بەڵام ئەمە بابەتێکە پەیوەندی بە هەموومانەوە هەیە، بۆیە هەڵەی دەزانین. بەرهەڵستکردنی ئەم پرۆسەیە لە ڕاستیدا واتای بەرهەڵستی ئاشتی ناگەیەنێت. چاوپێکەوتنێک هەبوو پێشتر، ئەوانەی پێشتر ڕەخنەیان دەگرت بۆچی شەڕ دەکەن، ئێستا ڕەخنە دەگرن بۆچی ئاشتی دەکەن. لە کاتێکدا ئەمە کێشەی هەموومانە.
"یاسا هەتا خولەکی کۆتایی پێمان نەدرا، بە پاساوی 'هێشتا ئامادە نییە'"
"ئێمەش بە ڕاستی نازانین بۆچی یاساکە هەتا ڕۆژی کۆتایی پێمان نەدرا. زۆر پێداگری کردین بۆ بینینی یاساکە. ئەم پاساوەیان پێشکەش کرد: هێشتا ئامادە نییە. وتیان هەتا خولەکی کۆتایی هێشتا کارلەسەر دەکرێت، کارەکەی تەواو نەبووە، پاش تەواوبوونی لەگەڵتان بەشی پێدەکەین. هەتا ڕۆژی کۆتایی پاساوەکانیان ئەمە بوو. ڕۆژی کۆتایی پێمان درا. ئەنجومەنێکمان پێکهێنا، پێشنیارمان هەبوو، چاوپێکەوتنمان کرد و گۆڕانکارییمان تێدا کرد."
"باهچەلی دەستی بە پرۆسەکە کرد، پێش ئەوە هیچی نییە"
"پرۆسەکە بە دەستدانی باهچەلی لەگەڵ هاوسەرۆکەکانمان و بانگهێشتەکانی لە گروپی پارتییەکەیدا دەستیپێکرد. هەموومان شایەتی ئەمەمان بوو. پێش ئەوە هیچی نییە. ئێمە هیچ زانیارییەکمان نەبوو، هیچ پەیوەندییەکمان نەبوو."
"ئازادکردنی سەلاحەددین پاش پێشکەوتنی پرۆسەی پشتڕاستکردنەوە و دیاریکردن ڕوودەدات"
"لە کۆبوونەوەی کۆتایی لەگەڵ سەرۆک کۆمار جێبەجێکردنی بڕیارەکانی دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا و دادگای بنەڕەتیشمان هێنایە زمان. گوێی گرت بەڵام هیچ ڕوونکردنەوەیەکی نەبوو. بە شێوەیەکی گشتی سەرۆک کۆمار گوێدەگرێت، شێوازەکەی ئەوەیە. شاندێکی لەگەڵدایە. لە کۆتایی کۆبوونەوەکەدا، دوای ئەوەی ئێمە بیرۆکەکانی خۆمان ڕادەگەیەنین، ئەو وشە دەداتە شاندەکەی خۆی. لە کۆتاییدا سەرۆک کۆمار هەڵسەنگاندنێکی کورت ئەنجام دەدات. بەڵام زۆر نایانەوێت بچنە ناو ئەم بابەتەوە. با بڵێم چی تێدەگەم: پێشبینیمان وایە بڕیارەکانی دادگای بنەڕەتی و دادگای مافی مرۆڤی ئەورووپا کاتێک پرۆسەی پشتڕاستکردنەوە و دیاریکردن پێشبچێت دێنە بەرباس. لە ڕوانگەی بەیاننامەکانی بەرپرسانی دەوڵەتەوە تێدەگەین کە ئازادکردنی سەلاحەددین، فیگەن و بەندکراوە سیاسییەکان پاش پێشکەوتنی پرۆسەی پشتڕاستکردنەوە و دیاریکردن ڕوودەدات."
"ڕۆژنامەنووسان دەچنە ئیمرالی بەڵام لەبارەیەوە هیچ خشتەیەکمان لادەست نییە"
"هەوڵدەدەین هەم شاندێک کە هاوسەرۆکەکانی تێدابن بچێتە دوورگەی ئیمرالی، هەمیش ئەگەری چاوپێکەوتنی ڕۆژنامەنووسان لەگەڵ ئۆجەلان دابین بکەین. ڕۆژنامەنووسان بەڵێ دەچن، بەڵام لەبارەیەوە هیچ خشتەیەکمان لادەست نییە. هێشتا نازانین کێ دەچێت. بەڵام کارکردن لەسەر ئەم بابەتە هەیە و بۆ ئەوەی لە کورتترین کاتدا ڕوبدات بەردەوامین لە گفتوگۆکانمان. نەک تەنها میدیا، بەڵکو ئەکادیمیستەکان، ڕێکخراوە ژنانەکان و ڕێکخراوە مەدەنییەکانیش داواکارییەکی بەرچاویان هەیە بۆ چوونە ئیمرالی، بۆ پلاندانانیشیان کاردەکەین. لە بەرامبەر ئەم داواکارییانە هەمیشە یاسایان پیشاندا، وتیان 'باشە با یاسا دەربچێت ئینجا ئەم چاوپێکەوتنانەش ئەنجام بدەین.' ئێستا یاسا دەرچووە، چیتر هیچ بەربەستێک لەبەردەممان نەماوە."
ڤەیسی ئەکتاش: "پێش پرۆسەکە، ئۆجەلان بردرایە ژوورێکی تر"
ڤەیسی ئەکتاشیش وەڵامی ئەم پرسیارەی دایەوە: "ئایا پرۆسەکە بە قسەکانی دەوڵەت باهچەلی لە ئۆکتۆبەری ٢٠٢٤ دەستیپێکرد، یان پێش ئەوە ئامادەکارییەکی سەرەتایی هەبوو؟"
“پرۆسەکە بە بیانووی وتەکانی دەولەت بەهچەلی دەستی پێکرد. پێش ئەوە لە ئیمرالی هیچ چاوپێکەوتنێک نەبوو. لەدوای ئەم وتانە پەیوەندی لەگەڵ دەوڵەت دروست بوو. پێشتر هیچ چاوپێکەوتنێک نەبوو. هەندێک دەڵێن پێشتریش هەبووە، نەخێر نەبووە. بە تەواوی نەبووە. لەوانەیە ڕۆژێک ئەمانە بنووسرێنەوە. بەڵام نا، هیچ چاوپێکەوتنێک نەبووە. بە پێچەوانەوە دە ساڵ پرۆسەیەکی زۆر توندی جیاکردنەوەمان بەسەربرد. هەروەک لێرە پرۆسەیەکی جەنگ هەبوو، لەوێش جیاکردنەوە هەبوو. واتا پرۆسەکە بە تەواوی بە بانگهێشتی بەهچەلی گەشەی سەند.
کاتێک لە ئیمرالیدا بانگهێشتی بەهچەلیتان بیست، لەنێوان خۆتاندا چیتان قسەی لێوە کرد؟
“سەرۆک چاوەڕێی ئەوەی دەکرد. چاوەڕێی ئەوەی دەکرد کە دەستپێشخەرییەک لەناو دەوڵەتدا گەشە بکات. تەنانەت گوتی دواخرابووە. گوتی ‘لە ڕاستیدا دەبووایە ئەم دەستپێشخەرییە لە ساڵی 2023دا دەستی پێبکردایە’. ئەوە ڕاستەقینەکە بوو.
لە ڕاستیدا لەناو دەوڵەتدا لایەنێک هەبوو کە دەیویست ئەم دەستپێشخەرییە دەست پێبکات. بۆ نموونە لە ساڵی 2023دا شوێنی بەڕێز ئۆجەلان گۆڕدرا. ژوورەکەی گۆڕدرا. لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر بردرا. تەنانەت لەو کاتەدا خۆی گوتی ‘ماندێلاش سەرەتا شوێنی گۆڕدرا. ئایا پرۆسەیەکی وا دەستی پێدەکات؟ شتێکی وا دەستی پێدەکات؟’ دواتریش ڕاستییەکەی زانی. لایەنێک لەناو دەوڵەتدا ویستوویەتی چاوپێکەوتنێکی وا دەست پێبکات، بەڵام ڕێگری لێکراوە. ئەو هێزانەی کە بە هێزی دەرەوەی نۆرم ناوی دەبەین.”
“دەبێت کورد دەوڵەت بناسێت، دەوڵەتیش کورد بناسێت”
“کورد لە دەرەوەی یاسا هەڵدراوە. لە دەرەوەی دەوڵەتیش هەڵدراوە. ئەم پرۆسەیە پرۆسەی هێنانەوەی کورد بۆ ناو یاسا و ناو دەوڵەتە. پێویستە ئەم پرۆسەیە تەواو بێت، بەگوێرەی قۆناغی دەستوریشەوە. دەبێت هەردوو لایەن یەکتری بناسن. واتا دەبێت کورد دەوڵەت بناسێت، دەوڵەتیش کورد بناسێت. یەکخستنی دیموکراتیکیش تەنها بەم شێوەیە ڕوودەدات.”
“بۆ ئەوەی ئیسرائیل بتوانێت بەردەوامی بوونی خۆی بپارێزێت، پێویستی بە کوردستانێک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بوو. ئۆجەلان ئەمەی ڕەتکردەوە”
“چارەسەرکردنی کێشەی کوردیش شتێک نییە کە تورکیا بە تەنها بتوانێت بیکات. بە تەنها دەڵێم، چونکە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا هیچ کێشەیەک تاکە بازیگەرێکی نییە. واتا هیچ پایتەختێک بە تەنها ئاراستەی کێشەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ناکات.
ئیسرائیل بە تەنها ناتوانێت بیکات. بەریتانیاش بە تەنها ناتوانێت بیکات. ئەنقەرەش بە تەنها ناتوانێت ئاراستەی بکات. ئێستا کێشەی کوردیش لەم ڕوانگەیەوە تەنها کێشەیەکی سیاسەتی ناوخۆیی تورکیا نییە. کێشەیەکی هەرێمییە، تەنانەت کێشەیەکی جیهانییە.
بەداخەوە گەیشتووەتە ئەم قۆناغە. ئەگەر تورکیا نەتوانێت ئەم کێشەیە چارەسەر بکات، هێزی جیاواز دەگەنە ناوەوە، و بۆ دەستپێکردنی ئەم پرۆسەیە پێشکەوتنە سیاسییەکانی هەرێم کاریگەری ڕاستەوخۆیان هەیە. سەرکردایەتی ئەمەی بەم شێوەیە دەربڕی. بە تیۆری پرۆتۆ ئیسرائیل و پۆست ئیسرائیل ناوی برد. ئەمە تیۆرییەکی زۆر گرنگ بوو. بۆچی دەوڵەت گەیشتووەتە ئەم قۆناغە؟ بە تەواوی خواستیشەوە نەگەیشتووەتە ئەم قۆناغە. فاکتەری ئیسرائیل فاکتەرێکی گرنگە.
ئۆجەلان ئەمە وەک پرۆتۆ ئیسرائیل و پۆست ئیسرائیل تیۆری دەکات.
قۆناغی یەکەم پرۆتۆ ئیسرائیل بوو.
بۆ ئەوەی ئیسرائیل لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وەربگیرێت و پێکبهێنرێت، پێویستی بە کۆماری تورکیا بوو.
بەڵام ئەمڕۆ ئەو پێویستییە نەماوە. بازیگەری سەرەکی بەریتانیا بوو، بەریتانییەکان بوون. بەریتانییەکان لە کاتی دامەزراندنی سیستەمی خۆیاندا پێویستیان بە ‘کوردێکی بریندار’ بوو. ئەمە وتەیەکی چێرچلە. واتا ئەگەر بتەوێت ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەڕێوە بەریت، دەبێت کورد بە بریندارییەوە بهێڵیتەوە. نە دەیهێڵیتەوە بژیت، نە دەیکوژیت، بریندار دەیهێڵیتەوە.
کورد بە بوونە بابەت، ئەم سیستەمەی هەڵوەشاندەوە.
پۆست ئیسرائیلیش ئەمەیە: ئەمڕۆ بۆ ئەوەی ئیسرائیل بتوانێت بەردەوامی بوونی خۆی بپارێزێت، پێویستی بە کوردستانێک لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە و پێویستی بە دووەم ئیسرائیلێک هەیە.
پەکەکە ئەمەی قبوڵ نەکرد. ئۆجەلان ئەمەی ڕەتکردەوە
واتا پێویستی بە نەتەوە-دەوڵەتێکی نەتەوەیی هەیە. ئەمە قبوڵ ناکرێت. پێویستە ئەمە تێبگەین.
ئەمە ئەو خاڵەیە کە سەرکردایەتی لە بنەڕەتدا بەرهەڵستی دەکات. بەرهەڵستی هەموو جۆرەکانی نەتەوەپەرستی دەکات. ئەمە یەکێک بوو لە هۆکارەکانی گەشەکردنی ئەم پرۆسەیە.”
مەزلوم عەبدی و ئیلهان ئامەد لە هێزەکانی سوریای دیموکراتەوە بۆ بینینی ئۆجەلان لە ئیمرالی، دێنە تورکیا؟
“لەلایەن هەردوو لایەنەوە داواکارییەکی وا هەیە. ئەمە زانراوە. بارودۆخەکان دەگۆڕێن. واتا بەڕێز ئۆجەلان دەچێتە شوێنی نوێی خۆی. دەرفەتی ئەوەی دەبێت لەگەڵ هەرکەسێک بیەوێت و بەو ڕادەیەی بیەوێت چاوپێکەوتن بکات. بڕوام وایە چوونی مەزلوم عەبدی بۆ ئەوێ تاڕادەیەک پەیوەستە بە پێشکەوتنەکانی تورکیا، واتا بەم پرۆسەیەوە. ئەگەر پرۆسەکە بەرەوپێش بچێت، چوونی ئەویش ئاسانتر دەبێت. ئەگەر بەرەو لایەنی ئەرێنی بچێت، چوونی ئەویش ئاسانتر دەبێت”
فایک ئۆزگوور ئێرۆل: “ڕۆڵی ئۆجەلان لەناو ڕێسایاندا، جێبەجێکردنی بواری بەڵێنپێدانە”
فایک ئۆزگوور ئێرۆل، پارێزەری ئۆجەلان، زانیاری لەسەر ئەنجومەنی چەکدانان و سیاسیبوون دا:
“بەگوێرەی یاسا، ئەنجومەنی جێبەجێکردن دەسەڵاتی ئەوەی هەیە ڕێکخستنی ئیداری، دادوەری و یاسایی ئەنجام بدات. لە چوارچێوەی یاساکەدا هیچ ئیستیسنایەک نییە. یاساکە ڕێگە بەمە دەدات.
لە ئەنجومەنەکاندا سێ ستوونی سەرەکی هەیە.
“ئێمە پێی دەڵێین ئەنجومەنی ئاشتی و سیاسیبوون، بەڵام لەوانەیە پێی بڵێن ئەنجومەنی چەکدانان و سیاسیبوونیش. هەروەها کۆمیسیۆنی چاودێری پەرلەمانیش هەیە، بەم شێوەیە دەبنە سێ ئەنجومەن. سێ ئەنجومەنن کە بە هاوئاهەنگی کار دەکەن و یەکتری تەواو دەکەن.
لەناو ئەم ڕێسایانەدا، ڕۆڵی بەڕێز ئۆجەلان لەناو ئەم ئەنجومەیانەدا، بێ درێژەپێدان بە ڕوونی دەڵێم، ڕۆڵی یەکەمی، جێبەجێکردنی بواری بەڵێنپێدانی پرۆسەی چەکدانانی ئەوانەی دێن و ڕێکخراوەکە بەگشتییە.
واتا بواری ئەم کارە کە ڕووی لە دەوڵەت دەکات، هەڵگرتنی بەرپرسیارێتی بەڵێنپێدانە. لەلایەن ئۆجەلانەوە.
بواری ئەم کارە کە ڕووی لە پێکهاتە و ڕێکخراوی خۆی دەکات، بەڕێوەبردنی پرۆسەی هاتنەکانە. لایەکی بەڵێنپێدانە، لایەکیشی بەڕێوەبردنی ئەم پرۆسەیە.
بێگومان دەبێت بەڕێوەبردنی ئەم پرۆسەیە دواتریش ناوەڕۆکێکی هەبێت کە ڕێکخستنە یاساییە ترەکانیش لەخۆبگرێت کە بەشێوەیەکی هاوتەریب لەگەڵ ئەم پرۆسەیە بەرەوپێش دەچن.
ئەنجومەنەکان دەتوانن پێکهاتەی جۆراوجۆر لە هەرێمی کوردستان دابمەزرێنن. ئێستا ناتوانین ئەوانە بزانین.”
“متمانە دڵنیایی بەرهەم دەهێنێت، دڵنیاییش متمانە بەرهەم دەهێنێت”
“وڵات لە بنەڕەتدا بەهۆی ئەم کێشەیەوە بەرەو داکۆکییەتی کێشرا. ئێمە ئەمە لەبیر دەکەین. دەبێت پرۆسەی دوای 2015 بە دروستی شیبکەینەوە. ئەمە برینێکی کۆنی سەد ساڵەمانە.
بەڵێ، لەسەر بنەمای ئەم کێشەیە ئەم وڵاتە دەتوانێت دیموکراتیک بێت. کاتێک توندوتیژی چەکداری نامێنێت، ئەگەری کرانەوەی دەرگای یاسا و دیموکراسی کەم نابێتەوە، بەڵکو زیاتر دەبێت.
ئایا گەرەنتییەک بۆ ئەمە هەیە؟ ئەگەر هەنگاو نەنرێت، سیاسەتی کورد چی دەکات؟ سیاسەتی کورد کۆتایی نایەت و بچێتە ماڵەوە. ئەوەی بەڕێز ئۆجەلان دەیڵێت ئەمەیە: 30 ساڵە لەم خاڵەم. کۆتایی بە تێکۆشانی چەکداری، بەردەوامبوون بە تێکۆشانی سیاسی. بۆیە تێکۆشانی سیاسی بەردەوام دەبێت. تێکۆشانی چەکداری کۆتایی دێت.
لە پێشکەوتنی پرۆسەکەدا هەوڵ دەدەین یەکسانی متمانە و دڵنیایی دابمەزرێنین. ئەمە ئەو شتەیە کە دوو ساڵە هەوڵی دەدەین. متمانە دڵنیایی بەرهەم دەهێنێت، دڵنیاییش متمانە بەرهەم دەهێنێت.
ئەمە زۆر باش دەزانین. تەنانەت ئەگەر باشترین یاسای لە مێشکتاندا بۆ دروستکردنی هەبێت، ئەگەر لەم وڵاتەدا بڕیار و ویستی سیاسی و ئیداری نەبێت ئەو یاسایە بێ کارایە. ئەو یاسایە هیچ ئەنجامێکی نییە. بە ئاسانی دەکرێت لە دەوروبەری تێپەڕبدرێت. بۆیە بەڕێز ئۆجەلان ئەم پرۆسەیەی بە پەیمانی جێنتڵمانی ناوبرد. شتی سەرەکی ئەم یاسایە نییە، پەیمانی جێنتڵمانییە. ئەمە پەیمانێکی پشتبەستوو بە باوەڕە. لە پەیماننامەکاندا هەموو شتێک بە نووسراوی دەرناچێت. شتی سەرەکی لەسەر باوەڕی لایەنەکان بە یەکتری و جێنتڵمانی دامەزراوە. ئەمە ئەو ڕێڕەوە سەرەکییەیە کە ئەم پرۆسەیە دەتوانێت لەسەری بڕوات./
“ڕۆڵی بەهچەلی پەیوەستە بەوەوە کە ئەم پرۆسەیە بڕیار و پڕۆژەیەکی دەوڵەتە”
“باش تێدەگەین کە ئەم پرۆسەیە بە جێبەجێکردنی دژە دیموکراتیکەوە گەشەی سەندووە. پێش 19ی ئازار، بەرواری ڕاستەقینەی بانگهێشتی 27ی شوبات 15ی شوبات بوو کە دەبووایە ئەو بانگهێشتە بکرێتەوە، لەو ڕۆژەدا کوماندارێک بۆ شارەوانی وان دانرا. لەو ماوەیەدا بە توندی گفتوگۆمان کرد، ئایا بەردەوام دەبین یان نا. ئایا ئەمە ڕاوەستامان کرد؟ ناوەستێنێت. چونکە پرۆسەی ساڵی 2015 لەگەڵ پرۆسەی ئەمڕۆ لێک بڕاو نییە.
لە 2006، 2008، 2015 ئەو مێزە هەمیشە لەوێ بوو. گرنگ ئەوە بوو کە لایەنی گفتوگۆی ڕاست بدۆزرێتەوە. ئەمڕۆ بەم ڕادەیە، ئەمە ئەگەرێکی بەهێزە. ڕۆڵی بەهچەلی تەنها پەیوەست بە لایەنی نەتەوەپەرستەوە نییە. ڕاستەوخۆ پەیوەستە بەوەوە کە ئەم پرۆسەیە بڕیار و پڕۆژەیەکی دەوڵەتە. حکومەت و بەڕێز بەهچەلیش ئەمەیان دەرببڕی. شتی سەرەکی لێرەدا لایەنیبوونی دەوڵەتە.”
"بۆ کێشەی کەیکە ئەم یاسایە دەبێتە یاسایەکی ئاماژەپێدان"
"پێشینەی ئێمە ئەوەیە یاسایەک دەربکەین کە ڕێکخستنە نەرێنییەکان لادەبات. بۆ نموونە کێشەی کەیوم [بەڕێوەبەری دانراو]. بۆ نموونە کێشەی کەیکە. لەبەر ئەم کێشەیە، ئەوانەی لەبەر پەکەکە/کۆما جڤاکێن کوردستان لە کاری فەرمی دەرکراون، دەگەڕێنەوە بۆ کاری فەرمی. لە ئەکادیمیستە ئاشتیخوازەکانەوە هەتا مامۆستایان و پارێزەرە گشتییەکان. ئەم یاسایە دەبێتە یاسای ئاماژەپێدان بۆ ئەمە."
"نموونەی پشتگیری ڕۆشنبیری کەم بۆ پرۆسەیەکی ئاشتی بەم ئەندازەیە کەمە"
"هەموومان لەم شتە ناڕەحەتین و دوای چەند ساڵێک لەبارەی ئەمە دەدوێین. من لە هیچ شوێنێکی جیهان نموونەیەکی کەمم نەبینیوە کە هەوڵی کۆتاییهێنان بە بارودۆخێکی جەنگ کە ئەوەندە ئازاری قورسی لێکەوتووەتەوە، لە ڕوانگەی ڕۆشنبیرییەوە بەم ئەندازە کەم پشتگیری بەرەوڕوو بووبێتەوە. بەلای منەوە ئەمەش وێنەیەک نییە شانازی پێوە بکەین."
سەرچاوە: سەربەستیەت
