باس دەکرێت: دەمیرتاش لە ئەیلوولدا ئازاد دەکرێت؛ گفتوگۆ لەسەر "پەکەکەییە ئەورووپاییەکان"

Rastinews — لەدوای ئەوەی یاسا چوارچێوەییەکە سەبارەت بە پرۆسەی چەکدانانەوەی پەکەکە لە مەجلیسی نیشتمانیی گەورەی تورکیا (TBMM) پەسند کرا، سەرنجەکان بەرەو قۆناغی جێبەجێکردن ڕوو وەرگێڕا. لە کولیسەکانی ئەنقەرەدا باس لەوە دەکرێت کە سەلاحەتین دەمیرتاش، سەرکۆماری پێشووی هەدەپە، لانی کەم لە مانگی ئەیلوولدا ئازاد بکرێت، هەروەها دەڵێن گفتوگۆیەکی نوێ لەسەر گەڕانەوەی ئەندامانی پەکەکەی دانیشتووی ئەوروپا بۆ تورکیا دەستی پێکردووە. بەپێی نووسینی نوورای بابەجان، نووسەری ڕۆژنامەی نەفەس، ئەنقەرە بیر لەوە ناکاتەوە دەرگا بۆ هەموو کەسێک بکاتەوە؛ باس لەوە دەکرێت هەندێک ناو کە بە "لایەنگری توندڕەوی" هەژمار دەکرێن، لە ڕێگەی میکانیزمێکی ناوەندییەوە لە پرۆسەکە دەربکرێن.

یاسای هاوپشتی نیشتمانی و بەهێزکردنی یەکگرتوویی کۆمەڵایەتی، کە وەک بنەمای یاساییی پرۆسەی چەکدانانەوە و هەڵوەشاندنەوەی پەکەکە ئامادە کرابوو، لە گشتی مەجلیسی TBMM پەسند کرا، هاوکات گفتوگۆکانی ئەنقەرە لەسەر ئەنجامە سیاسییەکانی یاساکە چووە قۆناغێکی نوێوە.

یەکێک لە گرنگترین بابەتەکانی پرۆسەکە، دۆسیەی سەلاحەتین دەمیرتاشە، سەرکۆماری پێشووی هەدەپە، کە لە مانگی نۆڤەمبەری ٢٠١٦ەوە لە زیندانە.

بەپێی زانیاری کولیسی نوورای بابەجان، نووسەری ڕۆژنامەی نەفەس، لایەنی پارتی دەم لە گفتوگۆکانی بەردەوامدا کێشەی دەمیرتاشیان ڕاستەوخۆ خستووەتە بەردەم ئەنقەرە.

بەگوێرەی ئەوەی بابەجان باسی کردووە، ئەندامانی پارتی دەم بە هاوبەشەکانی ئەنقەرەیان ڕاگەیاندووە کە بێبەشبوونی دەمیرتاش لە یاسا نوێیەکە، بەتایبەت لەنێو دەنگدەرانی کورددا، دەبێتە کێشەیەکی سیاسیی گەورە.

ناڕەزایەتییەک کە دەڵێن لەلایەن پارتی دەمەوە ڕایگەیەنراوە، ئاماژەیەکی ڕوونی هەیە: ئەگەر یاسا چوارچێوەییەکە وەک دەستپێکێکی یاسایی بۆ قۆناغێکی نوێ لە کێشەی کورد پێشکەش بکرێت، ئەوا بەردەوامبوونی دەمیرتاش لە زیندان لای دانیشتووانی ئامەد و دەنگدەرانی کورد بەگرانی لێک دەدرێتەوە.

چاوەڕوانی "ئەیلوول" بۆ دەمیرتاش لە کولیسەکانی ئەنقەرەدا

بەڵام باڵاترین بابەتی سەرنجڕاکێش، پەیوەندیدارە بە ئازادکردنی دەمیرتاشەوە.

بەپێی گوتەی بابەجان، هەندێک لایەن لە ئەنقەرە بڕوایان وایە کە ویستی سیاسیی پێویست بۆ ئازادکردنی دەمیرتاش ئێستا بوونی هەیە.

بەپێی خشتەی کاتی باسکراو لە کولیسەکاندا، ئازادکردنەکە دەکرێت دوای دەستپێکردنی جێبەجێکردنی یاسا چوارچێوەییەکە و لانی کەم تا مانگی ئەیلوول ڕووبدات.

خاڵی سەرەکی لێرەدا، زیاتر لەوەی دەمیرتاش ڕاستەوخۆ سوود لە یاسا چوارچێوەییەکە وەربگرێت یان نا، ئەوەیە کە ئازادکردنەکە لە ڕێگەی چ میکانیزمێکی یاساییەوە جێبەجێ دەبێت.

بەپێی زانیارییەکانی بابەجان، دەسەڵاتدارانی حکومەت چەند هەڵبژاردنێکیان لەبەردەم دایە. یەکێک لەوانە دەقی یاسا نوێیەکەیە، ئەوانی تریش بنەمای یاساییەن کە بڕیارەکانی دادگای بالای دەستووری و دادگای مافی مرۆڤی ئەوروپا دروستیان کردووە.

بۆیە گفتوگۆی کولیسەکانی ئەنقەرە ئیتر تەنها بریتی نییە لە پرسیاری "ئایا دەمیرتاش دەخرێتە ناو یاسا چوارچێوەییەکەوە یان نا؟"

کێشەی سەرەکی ئەوەیە، ئەگەر ویستی سیاسی بەرەو ئازادکردن بچێت، ئەوا لە کام دەرگای یاساییەوە ئەوە جێبەجێ دەبێت.

بابەتی دووەم: پەکەکەییە ئەورووپاییەکان

یەکێک لە ئاڵۆزترین دۆسیەکانی دەوروبەری یاسا چوارچێوەییەکە، بارودۆخی ئەندامانی پەکەکەیە کە لە ئەوروپا دەژین.

بەپێی بابەجان، ئەم بابەتە لە ئەنقەرە بووەتە هۆی گفتوگۆیەکی بەقەد داهاتووی ئەندامانی پەکەکەی چیاکان گرنگ.

چونکە بیر لەوە ناکرێتەوە کە سیاسەتێکی یەکسان بۆ هەموو ناوە ئەورووپاییەکان جێبەجێ بکرێت.

پێشتر زانرابوو کە ئەنقەرە هەڵبژاردنی نەدانی ڕێگە بە گەڕانەوەی هەندێک ناوی باڵای قەندیل بۆ تورکیای هەڵسەنگاندووە. بابەجان لە نووسینێکی پێشووتردا ئاماژەی بەوە کرد کە بۆ نزیکەی ٢٠٠ کەسایەتیی باڵای پەکەکە کە بە هیچ شێوەیەک ڕێگە بە گەڕانەوەیان بۆ تورکیا نادرێت، هەڵبژاردنی سلێمانی خرابووەتە بەردەم.

زانیاری نوێی کولیسەکان دەریدەخات کە گفتوگۆکە تەنها بە کادیرەکانی قەندیل سنووردار نییە، بەڵکو دەگاتە پێکهاتەی ئەورووپاش.

هەموو کەس ناتوانێت بگەڕێتەوە

بەپێی زانیارییەکانی بابەجان، دەکرێت لەسەر گەڕانەوە و قەدەغەی چالاکیی سیاسیی ئەندامانی پەکەکەی دانیشتووی ئەوروپا نەرمبوونێک ڕووبدات.

بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە هەموو ناوەکان بە شێوەیەکی خۆکار دەتوانن بگەڕێنەوە تورکیا.

لە کولیسەکاندا باس لە دروستکردنی "میکانیزمێکی ناوەندی" دەکرێت.

بەم میکانیزمەوە، پلان وایە بارودۆخی هەر کەسێک کە دەیەوێت لە ئەوروپاوە بگەڕێتەوە بە جیاجیا هەڵبسەنگێنرێت و لە جۆرێک پاڵاوتن تێبپەڕێنرێت.

بە واتایەکی تر، تەنانەت ئەگەر یاسا چوارچێوەییەکە دەرگایەکی گشتیی یاسایی بکاتەوە، هێشتا پلانی دروستکردنی پاڵێوەرێکی سیاسی و بەڕێوەبردنی هەیە بۆ ئەوەی کێ دەتوانێت لەم دەرگایە بپەڕێتەوە.

سەرنجڕاکێشترین وشە لە نووسینی بابەجاندا لێرەدا دەردەکەوێت:

"پاڵاوتن."

باوەڕ وایە دەرگا لەبەردەم ناوە "لایەنگری توندڕەوی"یەکان ناکرێتەوە

بەپێی کولیسەکانی ئەنقەرە، دەوڵەت ناتوانێت لە قۆناغی نوێدا ڕازی بێت بە گەڕانەوەی هەندێک ناو بۆ تورکیا کە بیر لەوە دەکاتەوە دەکرێت باری نەبوونی ململانێ تێکبدەن.

بەتایبەت باس لەوە دەکرێت کە هەندێک ناو کە لە ئەوروپان و لە پرۆسەی ئێستا دوورن و پێداگری لەسەر هێڵی سیاسیی کۆن دەکەن، وەک "لایەنگری توندڕەوی" هەژمار دەکرێن.

هەروەها لە کولیسەکاندا ناوی "کەسانی گیریاو لە تونێلی کات" بۆ ئەم کەسانە بەکاردێت.

بەپێی ئەمە، ڕوانگەی ئەنقەرە ئەوەیە کە لەدوای چەکدانانەوە، لە بری گەڕانەوەیەکی بێسنوور بۆ هەموو ئەندامانی ڕێکخراوەکە، مۆدێلێکی گەڕانەوەی کۆنترۆڵکراو و هەڵبژاردراو دابمەزرێت.

هێشتا ڕوون نییە جیاوازیی یاساییەکە لەنێوان ئەوانەی ڕێگەیان پێدرێت بگەڕێنەوە و ئەوانەی ڕێگە پێنادرێن، بە چ شێوەیەک دەبێت.

ئەم خاڵە دەشێت ببێتە یەکێک لە بابەتە جێی گفتوگۆکانی جێبەجێکردنی یاساکە. چونکە بوونی بۆچوونی سیاسی یان دەرچوونی وتاری کەسان لەسەر پرۆسەکە وەک پێوەر بۆ دیاریکردنی مافی گەڕانەوە، دەشێت گفتوگۆی یاسایی و سیاسی لەگەڵدا بهێنێت.

بۆ قەندیل سلێمانی، بۆ ئەوروپا پاڵێوەر

کاتێک زانیارییە کۆتاییەکانی کولیسی بابەجان لەگەڵ فۆرمولی قەندیل کە پێشتر باسکرابوو بخوێنرێتەوە، ئەوە ئەم وێنایە دەدات کە ئەنقەرە لەسەر پلانێکی چەند چینەیی کار دەکات.

بەپێی زانیارییە پێشووەکان، تورکیا هەڵبژاردنی ناردنی نزیکەی ٢٠٠ بەڕێوەبەری باڵای پەکەکە کە لە قەندیلن و نایانەوێت بگەڕێنەوە بۆ ناوچە، بۆ وڵاتانی سێیەم هەڵسەنگاندووە.

بەڵام باس لەوە کراوە کە ئەگەر ئەم کەسانە بنێردرێنە وڵاتانی ئەوروپا، نیگەرانی هەیە کە پەیوەندی لەگەڵ ئاژانسە هەواڵگرییەکانی دەرەوە پەرەپێبدەن، بۆیە هەڵبژاردنی سلێمانی گرنگیی زیاتری وەرگرتووە.

لەم سیناریۆیەدا، پلان لەسەر ئەوەیە کە کادیرە باڵاکان لە دەرەوەی تورکیا بمێننەوە، بەڵام لە خاکێکدا بژین کە ئەنقەرە بتوانێت چالاکییەکانیان لە نزیکترەوە بەدواداچوون بکات.

زانیارییە نوێکانی کولیسەکان دەریدەخەن کە مۆدێلێکی جیاواز بۆ کادیرەکانی ئەوروپا گفتوگۆی لەسەر دەکرێت:

گەڕانەوە بۆ تورکیا بە تەواوی داناخرێت، بەڵام مافی گەڕانەوە بە یەک شێوە بۆ هەموو کەس جێبەجێ ناکرێت.

هەستیارترین خاڵی پرۆسەکە دەمیرتاشە

لەنێو هەموو ئەم گفتوگۆیانەدا، لە ڕووی سیاسییەوە سیمبۆلیکترین دۆسیە هەر دەمیرتاشە.

چونکە بارودۆخی دەمیرتاش تەنها بابەتی ئازادکردن یان تەواوکردنی سزا نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ پەیوەستە بەوەی چۆن پرۆسەی نوێی دەسەڵاتدارانی حکومەت لەلایەن کۆمەڵگەی کورد دەخوێنرێتەوە.

دیارە خاڵی سەرەکیی ناڕەزایەتیی لایەنی پارتی دەمیش لێرەدا کۆدەبێتەوە.

لەلایەکەوە، بەهۆی چەکدانانەوەی پەکەکە، ڕێکخستنێکی نوێ ئامادە دەکرێت کە دەشێت بارودۆخی یاساییی هەزاران کەس بگۆڕێت؛ لەلایەکی ترەوە، بەردەوامبوونی مانەوەی دەمیرتاش لە زیندان کە یەکێکە لە کورد سیاسییە بەرزترین ڕێژەی دەنگی وەرگرتووە لە تورکیا، دەشێت لە ڕووی یاساییی بواری پرۆسەکەوە گفتوگۆیەک دروست بکات.

لەبەر ئەمە، لە کولیسەکانی ئەنقەرەدا باس لەوە دەکرێت کە ئیتر پرسیارەکە ئەوە نییە ئایا دەمیرتاش ئازاد دەبێت یان نا، بەڵکو کەی و بە چ فۆرمولێکی یاسایی ئازاد دەبێت.

بەڵام لەم قۆناغەدا پێویستە جەخت لەسەر ئەوە بکرێتەوە کە خشتەی کاتی ئەیلوول بڕیارێکی فەرمی نییە، بەڵکو تەنها چاوەڕوانییەکە کە لە کولیسەکاندا باسی لێوە دەکرێت.

دەسەڵاتداران هەڵوێستی کۆمەڵگاش لەبەرچاو دەگرن

لایەنێکی گرنگی تری کولیسەکانی بابەجان، ئەژماری هەڵبژاردنی دەسەڵاتدارانە.

بەپێی ئەمە، بەڕێوەبردنی ئاکەپە کاتێک هەنگاوەکان بۆ بەردەوامی پرۆسەکە هەڵدەگرێت، هەوڵ دەدات لە ڕێکخستنێک دوور بکەوێتەوە کە دەشێت لەنێو دەنگدەرانی خۆیدا زیانی دەنگی گەورەی پێبگەیەنێت.

بۆیە چاوەڕوان دەکرێت جێبەجێکردنی یاسا چوارچێوەییەکە نەک تەنها لە ڕووی یاساییەوە، بەڵکو بە ستراتیژییەکی وردی ڕاگەیاندنی سیاسیشەوە بەڕێوە بچێت.

بابەجان ئاماژە بەوە دەکات کە دەسەڵاتداران هەوڵێکی نوێی ڕاگەیاندنی گشتی دەخەنە گەڕ بۆ بەڕێوەبردنی وەڵامە ئەگەرییەکانی کۆمەڵگا.

ئەم دیمەنە دەریدەخات کە بە پەسندکردنی یاسا چوارچێوەییەکە لە TBMM، قۆناغی یەکەمی پرۆسەکە کۆتایی هاتووە و قۆناغی جێبەجێکردن کە قورستر و ئاڵۆزترە، دەستی پێکردووە.

چونکە لەمەودوا گفتوگۆکە ئیتر لەسەر ئەوە نابێت کە ئایا یاساکە دەردەچێت یان نا؛ بەڵکو لەسەر ئەوەیە کێ سوودی لێ وەردەگرێت، کێ لە دەرەوە دەمێنێتەوە و دەوڵەت بەپێی چ پێوەرێکی یاسایی ئەم جیاوازییە دادەنێت.

ئازادکردنی ئەگەریی دەمیرتاش، داهاتووی کادیرە باڵاکانی قەندیل، و میکانیزمی "پاڵاوتن" کە دەڵێن بۆ ئەندامانی پەکەکەی ئەوروپا جێبەجێ دەکرێت، لە هەفتەکانی داهاتوودا وەک سێ بابەتی هەرە گرنگی پرۆسەکە لەبەردەم ئەنقەرەدان.

ئەگەر خشتەی کاتی ئەیلوول کە لە کولیسەکاندا باسی لێوە دەکرێت جێبەجێ بێت، ئەوا ئازادکردنی دەمیرتاش دەشێت ببێتە گرنگترین بزوێنەری سیاسیی قۆناغی دوای پەسندکردنی یاسا چوارچێوەییەکە.