میدیای جیهانی چۆن یاسای «تورکیای بێ تیرۆر»ی بینی؟ خوێندنەوەی سەرنجڕاکێشی AP، Reuters و FT

Rastinews — لە تورکیا، کاتێک یاسای چوارچێوەیی ١٢ماددەیی کە وەک یەکێک لە گرنگترین هەنگاوەکانی پرۆسەی «تورکیای بێ تیرۆر» پێشکەش کرابوو لە پەرلەمان تێپەڕی، زمانی بەکارهێنراوی میدیای نێودەوڵەتی بە ڕوونییەکی زۆرەوە لەگەڵ گوتاری ئەنقەرە جیاواز بوو. ئاژانسی AP ئەم یاسایەی بە «یاسایەکی لێخۆشبوونی گشتیی هاوشێوە» ناوبراند، ڕۆیتەرز بە «یاسایەکی مێژوویی کە پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ پەکەکە بەرەو پێش دەبات»، فایننشال تایمزیش بە «یاسایەک کە ئامانجی کۆتاییهێنانە بە ٤٠ ساڵ ناکۆکی لەگەڵ چەکدارە کوردەکان». هەر سێ ڕاگەیاندنەکە جگە لە بواری چەک دانان، سەرنجیان بۆ مافەکانی کورد، دۆخی ئۆجەلان، داهاتووی سیاسیی ئەردۆغان و کاریگەری ئەگەرییان لەسەر یەکسانگیری سووریا و عێراقیش ڕاکێشا.

ڕاستی -یاسای «بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی» کە بە دەنگی ٤٦٨ ئەندامی پەرلەمانی تورکیا پەسند کرا، لە میدیای جیهانیدا شوێنی گەورەی گرتەوە.

بەڵام یەکەم جیاوازیی سەرنجڕاکێش لە هەواڵەکانی میدیای نێودەوڵەتیدا، زاراوەکانی بەکارهاتوو بوون.

لە جیاتی دەستەواژەی «تورکیای بێ تیرۆر»ی ئەنقەرە، ئاژانسی Associated Press (AP)، ڕۆیتەرز و فایننشال تایمز (FT) زاراوەکانی وەک «هەوڵی ئاشتی»، «پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ پەکەکە»، «کۆتاییهێنان بە ناکۆکی لەگەڵ چەکدارە کوردەکان»، «لێخۆشبوونی مەرجدار» و «گەڕاندنەوەی ئەندامان بۆ کۆمەڵگا»یان هەڵبژاردبوو.

AP: «یاسایەکی هاوشێوەی لێخۆشبوون بۆ هەزاران ئەندامی پەکەکە»

ئاژانسی ئەمریکیی Associated Press (AP) دەنگدانەکەی پەرلەمانی بە سەرنووسەری «پەرلەمانی تورکیا یاسایەکی هاوشێوەی لێخۆشبوونی بۆ هەزاران ئەندامی پەکەکە پەسند کرد» بڵاوکردەوە.

AP ئەم یاسایەی بە «لێخۆشبوونێکی مەرجدار» ناوبراند کە ئامانجی بەرەوپێشبردنی «هەوڵی ئاشتی»یە کە حکومەت لەگەڵ پەکەکە بەڕێوەی دەبات. ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەشدا کە جێبەجێبوونی یاساکە بەندە بە دووپاتکردنەوەی دەسەڵاتدارانی تورکیا لەسەر بەتەواوی چەکلادانی پەکەکە.

ئاژانسە ئەمریکییەکە بە تایبەتی سەرنجی بۆ ئەوە ڕاکێشا کە دەرەنجامەکانی ئەم یاسایە لەوانەیە لە سنووری تورکیا تێبپەڕێت.

بەپێی AP، ئەم پرۆسەیە لەوانەیە یارمەتیدەر بێت بۆ نزیکبوونەوەی پەیوەندییەکانی نێوان تورکیا و عێراق، هەروەها کاریگەری لەسەر گونجاندنی ناوچە ژێردەستەکانی هێزەکانی سوریای دیموکرات (SDG) کە بەرەوپیشەوایی کوردەکانن، لەگەڵ حکومەتی دیمەشق دابنێت.

بەمشێوەیە، AP ئەم یاسایەی نەک تەنها لە چوارچێوەی پەیوەندیی نێوان تورکیا و پەکەکە، بەڵکو وەک بەشێک لە پرۆسەیەکی هەرێمیی نوێسازیی سووریا و عێراقیش هەڵسەنگاند.

ڕۆیتەرز: «هەنگاوێکی مێژوویی، بەڵام مافەکانی کورد و دۆخی ئۆجەلان لە دەرەوەی یاساکەدان»

ڕۆیتەرز هەواڵەکەی بە سەرنووسەری «پەرلەمانی تورکیا یاسایەکی مێژوویی بۆ بەرەوپێشبردنی پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ پەکەکە پەسند کرد» بڵاوکردەوە.

ئەم ئاژانسە یاساکەی وەک هەنگاوێکی یاساییی گرنگ لە ڕێگای کۆتاییهێنان بە ناکۆکییەکی چەندین دەیە کە زیاتر لە ٤٠ هەزار کەسیان تێدا گیانیان لەدەستداوە هەڵسەنگاند. ڕایگەیاند کە یاساکە بۆ ژمارەیەک لە ئەندامانی پێشووی پەکەکە پارێزراوی یاسایی، دواخستنی سزا و گەڕاندنەوەیان بۆ ناو کۆمەڵگا دابین دەکات.

خاڵی سەرەکیی ڕۆیتەرز لە هەواڵەکەیدا، ئەوە بوو کە لە یاساکەدا نییە.

ئەم ئاژانسە بە تایبەتی جەخت لەوەی کردەوە کە یاساکە داخوازییە فراوانەکانی سیاسی و کولتووریی کورد، یاسای دژە تیرۆر، و دۆخی عەبدوڵڵا ئۆجەلان لەخۆناگرێت.

ڕۆیتەرز هەروەها ئاماژەی بە جیاوازیی نێوان ئەو واتایەی کە ئەنقەرە و بزوتنەوەی سیاسیی کورد بۆ یاساکە دادەنێن کردەوە؛ حکومەت ئەم یاسایە وەک بەشێک لە پرۆژەی «تورکیای بێ تیرۆر» پێشکەش دەکات، لەکاتێکدا سیاسەتمەدارانی کورد پێیوایە ئەمە تەنها خاڵی دەستپێکە بۆ چاکسازییەکی فراوانتری دیموکراتی و یاسایی.

لەم ڕوانگەیەوە، لە خوێندنەوەی ڕۆیتەرزدا، یاساکە نەک چارەسەری کێشەی کورد، بەڵکو زەمینەیەکی یاساییی سەرەتاییە بۆ کۆتاییهێنان بە ناکۆکیی چەکداری.

فایننشال تایمز: کۆتاییهێنان بە ٤٠ ساڵ ناکۆکی لەوانەیە داهاتووی سیاسیی ئەردۆغانیش کاریگەری لەسەر دابنێت

فایننشال تایمزیش زاراوەی «تورکیای بێ تیرۆر»ی ئەنقەرەی نەبردە ناو سەرنووسەرەکەی.

ڕۆژنامەکە هەواڵەکەی بە سەرنووسەری «پەرلەمانی تورکیا یاسایەکی مێژوویی بۆ کۆتاییهێنان بە ناکۆکی لەگەڵ چەکدارە کوردەکان پەسند کرد» بڵاوکردەوە و جەخت لەوەی کردەوە کە یاساکە بڕگەی لێخۆشبوونی مەرجداری بۆ هەزاران ئەندامی پەکەکە لەخۆدەگرێت.

لە هەڵسەنگاندنی FTدا دوو سەردێڕی سیاسی سەرنجڕاکێش بوون: داهاتووی ئەردۆغان و پێگەی هەرێمیی تورکیا.

ڕۆژنامەکە نووسیویەتی کۆتاییهێنان بە ناکۆکییەکی زیاتر لە ٤٠ ساڵ لەوانەیە پێگەی سیاسیی سەرۆک ڕەجەب تەیب ئەردۆغان بەهێز بکات و کاریگەری لەسەر ئەو یەکسانگیرییە سیاسییە دابنێت کە ڕێگا بە دووبارە کاندیدبوونی لە ڕێگای هەڵبژاردنی زوو بدات.

FT هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کە هەوڵی ئاشتییەکە پەیوەندییەکانی تورکیا و عێراق بەهێزتر دەکات و لەگەڵ گەشەکانی سووریا، یارمەتیدەری پێگەی جیۆپۆلیتیکیی هەرێمیی ئەنقەرەیە.

ناکۆکییە سەرەکییەی کە ڕۆژنامەکە ئاماژەی پێدا، بەردەوامبوونی فشار لەسەر ئۆپۆزیسیۆن لە تورکیا بوو. FT تۆمارینکرد کە سەرەڕای ئەم یاسایەی بەمێژووی ناوی بردووە، ڕووداوەکانی وەک دەستگیرکردنی شارەوانی گەورەی ئیستانبول وای کردووە گومانەکان دەربارەی پرۆسەکە بەتەواوی نەڕووخێن.

ئەنقەرە دەڵێت «تورکیای بێ تیرۆر»، میدیای جیهانی دەڵێت «ئاشتی» و «کۆتاییهێنانی ناکۆکی»

ئەوەی لە هەواڵەکانی AP، ڕۆیتەرز و فایننشال تایمزدا وەک وێنەیەکی هاوبەش دەرکەوت، ئەوە بوو کە یەک یاسا لەلایەن ئەنقەرە و میدیای دەرەوە بە زاراوەی سیاسیی جیاواز خوێندرایەوە.

ئەو پرۆسەیەی حکومەتی تورکیا لەژێر ناونیشانی «تورکیای بێ تیرۆر»دا بەڕێوەیدەبات، لەلایەن APـەوە بە «هەوڵی ئاشتی و لێخۆشبوونی مەرجدار»، لەلایەن ڕۆیتەرزەوە بە «پرۆسەی ئاشتی لەگەڵ پەکەکە»، لەلایەن فایننشال تایمزەوە بە «هەوڵی کۆتاییهێنان بە ٤٠ ساڵ ناکۆکی لەگەڵ چەکدارە کوردەکان» ناوبراوە.

خاڵی هاوبەشی تری هەر سێ ڕاگەیاندنەکە، ئەوە بوو کە یاسای دەرچوو لە پەرلەمان کۆتایی پرۆسەکە نییە.

AP سەرنجی بۆ دەرەنجامە هەرێمییەکان و بەتایبەتی یەکسانگیری سووریا-SDG ڕاکێشا، ڕۆیتەرز سەرنجی بۆ مافە سیاسی و کولتوورییەکانی کورد و بەردەوامبوونی نەچارەسەربوونی دۆخی ئۆجەلان، فایننشال تایمزیش سەرنجی بۆ داهاتووی سیاسیی ئەردۆغان و گۆڕانی پێگەی هەرێمیی تورکیا ڕاکێشا.

لە چاوی میدیای دەرەوەوە، یاسایەی لە پەرلەمان تێپەڕی، بەپێی دەستەواژەی ئەنقەرە تەنها ڕێکخستنێکی «کۆتاییهێنان بە تیرۆر» نییە، بەڵکو وەک قۆناغێکی نوێی گواستنەوە لە ناکۆکیی چەکداریی چل ساڵە بەرەو سیاسەت دەبینرێت کە لەوانەیە یەکسانگیرییە ناوخۆییەکانی تورکیا، کێشەی کورد و پەیوەندییە هێزەکانی سووریا-عێراق لەنوێ شێوە بگۆڕێت.