بەهجەلی بانگەواز دەکات بۆ خێراکردنی یاسای چوارچێوەیی: «کاتمان نییە بۆ لەدەستدان»

Rastinews — سەرۆکی پارتی مەهەپە، دەولەت بەهجەلی، ڕایگەیاند کە دوای پەسەندکردنی یاسای چوارچێوەیی لە پەرلەمانی تورکیا، ئێستا هەموو چاوەکان بەرەو قۆناغی جێبەجێکردن ڕوو دەکەنە، و داوای کرد هەنگاوە یاسایی و بەڕێوەبردنەکان بەبێ دواکەوتن بگیرێنە بەر.

بەهجەلی جەخت لەوە کردەوە کە دەبێت دامودەزگا فەرمییەکانی دەوڵەت بسەلمێنن و پشتڕاست بکەنەوە کە توانای چەکداری و ڕێکخراوەیی پەکەکە کۆتایی هاتووە:

«کاتمان نییە بۆ لەدەستدان.»

بەهجەلی ئەم پرۆسەیەی بە «کێشەیەکی ئاسایشی نیشتیمانیی فرەچینی» وەسف کرد و وتی ئەم قۆناغەی گەیشتوونەتێ کۆتایی نییە، بەڵکو «دەستپێکی قۆناغێکی نوێیە».

بەیاننامەی سەرۆکی پارتی مەهەپە، دەولەت بەهجەلی، بەم شێوەیەیە:

«یاسای بەهێزکردنی هاوپشتی نیشتیمانی و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی، کە بە خواستی نەتەوەیی لە پەرلەمانی تورکیا پەسەند کرا، ئەنجامێکی یاسایی تەواوکەر و کاریگەرە بۆ: ئەزموونی دەوڵەتی کۆماری تورکیا لە خەباتی دژە تیرۆر؛ ئەو ساڵانە سەختانەی بۆ ساڵانێکی زۆر سنووری بەرگەگرتنی نەتەوەکەمانیان تاقی کردەوە؛ ئەو نرخە قورسانەی بە خوێن و گیانی کوڕانی چاودێری وڵات دراوە؛ کۆمەڵکراوەی پیشەسازیی بەرگریی خۆماڵی و نیشتیمانی، کارا، ترسێنەر و ڕێزلێنراو کە بە هەنگاوی تەکنەلۆژیای نیشتیمانی هێزی زیاد بووە؛ و لە کۆتاییدا ئەرکی ڕیشەکێشکردنی تەواوی ئەو بازنە سیاسی، کۆمەڵایەتی و چەکدارانەی کە تیرۆریان لە دەرەوەی سنوور و لە ناوخۆی وڵاتیشدا بەخێو دەکرد.

پاککردنەوەی تەواوی تورکیا لە تیرۆر، تەنها کێشەیەکی ئاسایشی سنووردار بە لاوازکردنی توانای ڕێکخراوەیی و لەناوبردنی توانای چەکداران لە چیاکان نییە، بەڵکو کێشەیەکی ئاسایشی نیشتیمانیی فرەچینییە کە ئەمانەش لەخۆدەگرێت: وشککردنەوەی زەمینە سیاسی، کۆمەڵایەتی و جیۆپۆلیتیکییەکانی کە تیرۆر لەوێدا دووبارە گەشە دەکات؛ بڕینەوەی هێڵی ناکۆکی و دوژمنایەتی کە بە هۆکاری نەتەوەیی یان مەزهەبی دەیانەوێت بیخەنە نێو گەلی ئێمە؛ و زاڵکردنی دەسەڵاتداری یاسایی و فەرمانڕەوایەتیی دەوڵەتمان بەسەر هەموو خاکی وڵاتدا بەبێ ناکۆکی، بەبێ ڕێگەدان بە دەستێوەردانی هیچ بنکەیەکی نایاسایی، هیچ لایەنی نوێنەرایەتیکار یان خاوەن حیسابی دەرەکی.

سەرچاوەی بیرۆکەیی، سیاسی و ستراتیژیی خواستی «تورکیای بێ تیرۆر»یش کە یەکەم جار لە کۆبوونەوەی گروپی پارتی مەهەپە لە 22ی ئۆکتۆبەری 2024دا ئاشکرامان کرد، دەبێت لە ناوەڕۆکی ئەم ڕاستییەدا بگەڕدرێت.

بێگومان کات ئێمەی ڕاستگۆ دەرخست. لە پرۆسەیەکدا کە ڕێکخراوە تیرۆریستییەکان و لایەنە نوێنەرایەتیکارەکان لە خاکی دراوسێی تورکیا وەک ئامرازی کێبڕکێی کاریگەری جیۆپۆلیتیکی بەکاردەهێنرێن، و جیاوازییە نەتەوەیی و مەزهەبییەکان دەکرێنە هۆکاری هەژماردنی هەرێمی، چارەسەرکردنی کۆتاییی کێشەی تیرۆر لەلایەن تورکیاوە بە خواستی نیشتیمانیی خۆی، بووەتە پێویستییەکی نیشتیمانیی مانەوە کە ناتوانرێت دواخرێت.

بازنەی ململانێی کە بە هێرشی ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆسەر ئێران دەستی پێکرد و بە وەڵامدانەوەی ئێران کە وڵاتانی سێیەم و ئامانجە سەربازییەکانی ناوچەکەشی گرتەوە فراوان بوو، دەریخست کە ململانێیەکی هەرێمی چەند بە خێرایی دەتوانێت بپەڕێتەوە سنوور و ببێتە زنجیرەیەک لە قەیرانی بەیەکەوە بەستراو.

ئەم ململانێیە بووە هەڕەشەیەک لەسەر داهاتووی ناوچەکە و هەروەها لەسەر جێگیریی جیهانی، لە بواری دابینکردنی وزەوە بگرە تا بازرگانیی جیهانی.

هەروەها سیاسەتی توندوتیژی و ململانێی تۆڕی تیرۆریستیی ئیسرائیل کە هێشتا خوێنی غەزە وشک نەبووەتەوە و بۆ لوبنان و ئێرانیش فراوان بووە؛ هەروەها وەڵامدانەوەکانی ئێران کە وڵاتانی سێیەمی کردووەتە ئامانج، هەنگاوەکانی کە دەریایی هۆرمز بۆ گەشتوگوزاری کردووەتە ئاڵۆز، و هەڕەشەکانی بەرەو کەنداو، بە ڕوونی دەریدەخات کە ئاگرەی ناوچەکەمان هەڵگرتووە توانای فراوانبوونێکی مەترسیداری هەیە کە دەتوانێت دەوڵەتی نوێ، بەرەی نوێ و بوارەکانی ململانێی نوێ ڕابکێشێت.
لەژێر ئەم بارودۆخەدا، داخستنی هەموو کون و کەلوکوڵانەی کە تیرۆر لە بەرەی ناوخۆی تورکیا کردوویەتی، بووەتە کێشەیەکی گرنگی ژیانی.

لەم چوارچێوەیەدا، ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» لەسەر بنەمای ئەوە دامەزراوە کە یەکێک لە خوێناویترین ئامرازە دەستێوەردانە جیۆپۆلیتیکییەکان کە نزیکەی نیو سەدەیە دژی تورکیا بەکاردێت، بۆ هەمیشە لە دەستی ئەوانەی بێ ئاگایانە بەڕێوەیان دەبەن وەربگیرێتەوە.

بەڕاستی ئەو پرۆسەیەی کە بە بانگهێشتی ئێمە لە 22ی ئۆکتۆبەری 2024 دەستی پێکرد، بە قۆناغەکانی بەرەو هەڵوەشاندنەوە و چەکدانانی ڕێکخراوی تیرۆریستیی پەکەکە دیارتر بوو، و بە خستنە ژێر چاودێریی خواستی نیشتیمانی لەلایەن پەرلەمانی تورکیاوە شێوەیەکی نوێی وەرگرت، بەردەوامە؛ ئەم پرۆسەیە بە هەڵسەنگاندنی ڕاستی بارودۆخی هەرێمیی تورکیا دیاری کراوە و هەر قۆناغێکی تەواوکەری قۆناغی پێشووە.

لە کۆتاییدا، خواستێکی گشتگیر گەیشتووەتە ژیان کە بازووی نەشکاوی دەوڵەتمان و یەکگرتنی کۆمەڵایەتی، لەگەڵ ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» و خەونی «هەرێمی بێ تیرۆر» لە یەک ئاراستەی ستراتیژیدا کۆدەکاتەوە.

ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» ئێستا بە خواستی پەرلەمانی تورکیاوە بنەمایەکی یاسایی وەرگرتووە، و ئەستێرەی ڕێبەری قۆناغی داهاتوو ئەمەیە: تەواو دەرکردنی بەڵای تیرۆر کە نرخێکی قورسی بۆ دەوڵەتی کۆماری تورکیا داناوە، لە ژیانی دەوڵەت و کۆمەڵگا، بەبێ ئەوەی بارێک بخرێتە سەر شانی نەوەکانی داهاتوو؛ هەروەها ڕێگەنەدان بە هیچ شێوەیەک بۆ دووبارە بەرهەمهێنانەوەی ئەو ئامانجانەی چەک نەیتوانی پێیان بگات، لەژێر ڕووکەشێکی جیاواز یان بە هۆی ئامرازێکی تر.

ناتوانرێت پێکهاتەی یەکگرتووی دەوڵەتی کۆماری تورکیا، شێوازی بەڕێوەبردنی دامەزراو لەسەر سەروەریی نیشتیمانی، یەکپارچەیی نەبڕاوەی وڵات و نەتەوە، و تێگەیشتنی هاوبەشی مێژوو و داهاتووی نەتەوەی تورک، بکرێتە بابەتی هیچ گفتوگۆیەک.

ئەوەی یاساکە لەخۆیدەگرێت میکانیزمی یاساییە کە دوای ئەوە بەکاردەهێنرێت کە دامودەزگا فەرمییەکانی دەوڵەت بسەلمێنن و پشتڕاست بکەنەوە کە بوونی کرداریی ڕێکخراوی تیرۆریستی و پێکهاتە پەیوەندیدارەکانی کۆتایی هاتووە، چەک و تەقەمەنیی ژێر کۆنترۆڵیان تەسلیم کراوە، و توانای فەرماندەیی و ڕێکخستنی ڕێکخراوەیی نەماوە؛ ئەمەش بە ڕوونییەوە مەبەستی ئەم یاسایە دەردەخات.

پێویست بە خواردنەوەی قسە، لاردنەوە، پۆشاکی سۆزداری و بازیگەریی سیاسی ناکات؛ دەبێت ئەم یاسایە نەک بە بۆچوونی بەناو ناکۆکخوازانەی پێشداوەری کراو، بەڵکو بە دەق و هۆکارەکانیەوە و بەگوێرەی ئەنجامە گرنگەکانی بۆ سوودی نەتەوە، لە ڕوانگەی نەتەوەی تورک و دەوڵەتی کۆماری تورکیاوە بخوێنرێتەوە.
لەم ڕووەوە، نابێت هیچ گومانێک، تەنانەت بچووکترینیش، لەبارەی یادی شەهیدە خۆشەویستەکانمان و فیداکارییەکانی گازییە قارەمانەکانمان، لە بیر و بۆچوونی کەسدا شوێن بگرێتەوە.

ئەگەر ئەمڕۆ تورکیا گەیشتووەتە ئەو تواناییەی کە بتوانێت تیرۆر بەرەو مێژوو بنێرێت، ئەمە لەسەر بنەمای خوێنی پیرۆزی شەهیدە خۆشەویستەکانمانە کە بە گیانی خۆیان هەر پارچەیەک لە خاکی نیشتیمانیان پاراست؛ فیداکاریی ئەفسانەیی گازییەکانمان کە بە شوێنی تەقینەوە و پارچە تەقەمەنی لە جەستەیاندا دەژین؛ خەباتی درێژخایەنی هێزە چەکدارییەکانی تورک، دامەزراوەی ئاسایش، ژاندارمە و پاسەوانە ئاسایشییەکان و هەموو یەکەکانی ئاسایش کە خاوەنی مێژوویەکی شکۆدارن بۆ سێ هەزار ساڵ؛ هەروەها خۆڕاگریی نەتەوەکەمانە.
لەناوبردنی تەواوی تیرۆر، دەبێتە ئاشکراترین بەڵگە بۆ ئەوەی کە خەباتی قارەمانەکانمان کە ئەم خاکەیان کردووە بە نیشتیمانمان بەخۆڕایی نەبووە، و ڕێکخراوی تیرۆریستیی پەکەکە و هەموو لقەکانی لەناو لاپەڕە تاریکەکانی مێژوودا نێژراون.
پێویستە لەبیرمان نەچێت کە ئەم قۆناغەی بە پەسەندکردنی یاساکە پێی گەیشتووین، کۆتایی نییە، بەڵکو دەستپێکی قۆناغێکی نوێیە کە پێویستە زیاتر ئاگاداریی یاسایی و بەڕێوەبردن تێدا هەبێت.

کاتمان نییە بۆ لەدەستدان.

پێویستە پرۆسە یاسایی و بەڕێوەبردنەکان کە دوای جێبەجێبوونی یاساکە پێشبینی کراون، لە کورترین ماوەدا بخرێنە جێبەجێکردنەوە؛ نابێت ڕێگە بدرێت بە دروستبوونی هیچ بۆشاییەک لە دەسەڵات و هاوکاریدان لە نێوان دامودەزگاکاندا؛ و بە هیچ شێوەیەک نابێت ڕێگە بدرێت ئەم دەرفەتە مێژووییەی دەرکەوتووە، ببێتە بواری سوودوەرگرتنی بەرە و وتار و قسەی دژە نیشتیمانی.

ئاراستەی تورکیا ڕوونە.

ئامانجی «تورکیای بێ تیرۆر» یەکێکە لە مەرجەکانی سەرەتای گەشتی گەورەی داهاتووی تورکیا.
گەیاندنی هەرێمەکانمان کە بۆ ساڵانێکی زۆر لەژێر کەشی ترسی تیرۆردا نەیانتوانیوە توانای ئابووری، کۆمەڵایەتی و مرۆییان بە تەواوی بجوڵێنن، بە دەرفەتی وەبەرهێنان، بەرهەم، پیشەسازی، کشتوکاڵ، گەشتوگوزار، پەروەردە و دابینکردنی کار؛ لابردنی دووریی دەستکردی کە هەوڵدراوە بخرێتە نێوان دەوڵەت و هاوڵاتیانەوە؛ و بەهێزکردنی زیاتری هاوڵاتیێتیی دەوڵەتی کۆماری تورکیا لەسەر بنەمای مێژووی هاوبەش، چارەنووس و خەونی ژیانی هاوبەش، هەموو ئەنجامە کۆنکرێتەکانی لەناوبردنی هەمیشەیی تیرۆر دەبن.
دوعای شاعیری کۆچکردوومان زیا گۆکالپ کە دەیوت «من تەنها دوو شت لە خوا دەپاڕێمەوە: با نیشتیمانم دڵخۆش بێت و ماڵم بەختەوەر بێت»، سادەترین و دڵسۆزترین کورتەیە بۆ ئایدیای «تورکیای بێ تیرۆر».

هیوادارم ئەم قۆناغە مێژووییەی پێی گەیشتووین، ئەنجامی خێر بۆ نەتەوە خۆشەویستەکەمان، دەوڵەتی کۆماری تورکیا و ئاشتی، جێگیری و سەلامەتیی ناوچەکەمان بهێنێت؛ شەهیدە خۆشەویستەکانمان کە گیانیان بۆ یەکێتیی نیشتیمان و مانەوەی دەوڵەتمان بەخت کرد، بە ڕەحمەت و سوپاسەوە یاد دەکەم، و ڕێز و سوپاسی خۆم بۆ گازییە قارەمانەکانمان پێشکەش دەکەم.»