Zehmetiyên analog û dîjîtal

Rastinews — Ez hewl didim ji bijîşkekî randevû bigirim. Bi telefonê klînîkê digirim. Sekreterê deng dibêje ku randevû tenê li ser înternetê tê girtin. Navnîşana malperê dide min. Ez dikevim malperê. Pirsên cuda derdikevin pêşiya min: «Vê dixwazî?» «Wê dixwazî?» Lê hewceyiya min bi tu vebijarkan re li hev nayê. Ew di navberê de dimîne. Di pergalê de cihek wisa tune ye. Heke vebijarkek amade neyê nîşankirin, ez nikarim pêş de biçim. Ji ber ku vebijarka min a lazim tune ye, ez randevûyê jî nagirim. Ez dîsa klînîkê digirim. Sekreterê deng dîsa heman gotinan dubare dike û min bo heman malperê rêve dike. Malper min bo telefonê dişîne, telefon min bo malperê. Ez di heman çerxa girtî de digerim. Ez li dîwarekî dixim. Di dawiyê de gava ez digihîjim sekreterekê, ew jî dibêje min fêm dike. Ew tiştên ku ez dibêjim, maqûl dibîne. Ew qebûl dike ku hewceyiya min bi bijîşk heye. Ez rast im, hewceyiya min rastîn e, daxwaza min jî fêmbar e. Lê dîsa jî ez randevûyê nagirim. Çimkî ew kesên ku li serê karê dayîna randevûyê ne jî, dîsa ne xwedî desthilata dayîna randevûyê ne. Derbaskirina astengiyên ku di navbera min û bijîşk de hatine danîn, ji gihîştina bijîşk bixwe zehmettir dibe.

Di civaka nûjen de rast bûn ne mafgirtin e

Daxwaza mirovekî dikare maqûl were dîtin. Hewceyiya wî dikare bê qebûlkirin. Dibe ku li ser pirsgirêka wî mafê wî bê dayîn jî. Lê ev tişt hemû çareseriyê nade. Ji ber vê yekê gelek bûyerên rojane dibin ezmûnek bêedaletiyê ya berdewam. Meriv di karekî pir asayî de jî dikare bibe mexdûr. Girtina randevûyekê, guhertina cihê rûniştinê, sererastkirina faturayekê, an rave kirina karekî çewt hatiye kirin - hemû dibin şerekî saetan. Civaka nûjen dibe civakek ku herkes tê de rast e, lê dîsa jî mexdûr e. Çimkî kesê li hember me jî bi gelemperî mafê me dide me. Karmendê balafirgehê mafê me dide me. Sekreter mafê me dide me. Karkerê xizmeta xerîdaran jî mafê me dide me. Lê tu kes pirsgirêkê çareser nake. Bi vî awayî, di navbera du aliyan de yek ji wan ne rast e û yê din ne çewt e. Her du alî li ber pergalê bêçare dimînin.

Ya ku ez dixwazim bibêjim ev e: Em di cîhanek de dijîn ku tê gotin her tişt tê de hêsan kirine. Lê di heman demê de mirov bi awayekî tund girêdayî û bêçare hatiye hiştin. Pergal ji me re hêsaniyê soz dide. Dibêje: «Êdî hewce nake hûn telefonê bikin.» «Hûn dikarin bi çend tikandinan karê xwe bikin.» Lê gava pirsgirêka we li vebijarkên pergalê nayê, meriv nikare pêş de biçe. Hêsanî tenê dema daxwaza we standard be, dixebite. Gava hûn hindik ji standardê dûr dikevin, pergal disekine. Kesek tune ku meriv derdê xwe jê re bibêje. Pirsgirêk çareser nabe, kes di heman çerxa girtî de dizivire.

Kesên ku çîroka wan hatiye standin

Li vir zehmetiyek din jî derdikeve holê. Ji bo ku ez fêm bikim pergal ji min çi dixwaze, divê ez berî wê zanibim pergal çawa dixebite. Pirs derdikevin pêşiya min, lê carinan ez naizanim wateya pirsê çi ye. Zanîna kîjan vebijarkê were nîşankirin, pisporiyek e. Fêmkirina çima ew pirs hatiye kirin, pisporiyek din e. Pergal bi gelemperî ev zanîn nade. Wisa tê hesibandin ku herkes berê têgeh, kategorî û mantiqê li pişt karan dizane. Bi vî awayî pergala ku ji bo hêsankirinê hatiye avakirin, paradoksek ecêb çêdike. Tê xwestin hûn karê xwe bi xwe bikin. Lê tu kes napirse gelo pisporiya lazim li ba we heye an na. Berê hûn derdê xwe ji karmendekî re digotin, yê ku vê zanînê dizanibû. Ew zimanê we yê rojane werdigerand zimanê dezgehê. Niha ev wergêr ji navê tê rakirin. Tê xwestin welatî, xerîdar an rêwî bixwe bibe karmend, sekreter û şêwirmendê xwe. Hêsaniya ku pergal soz dide, dibe ku vegere bêçaretiyek nû.

Di formên li ser înternetê de jî pirsên ne li gorî randevûya me derdikevin pêşiya me. Ew tişta ku wek hêsanî tê pêşkêşkirin, ne tenê lezgînî û pratîkî ye. Ew dibe rêzeke dabeşkirin, kontrol û berhevkirina daneyan jî. Heke hûn riya wan neçin, bersivên wan neyên dayîn, hûn ji pergalê tên avêtin. Xuya dike ku vebijark zêde bûne. Lê belê tenê bersivên berê hatine amadekirin, di navbera wan de tevgerê dikin. Vebijarka yekem, ya duyem, ya sêyem… Îmkana ku hûn bersiva xwe bidin, tune ye. Bi vî awayî çîrok hêdî hêdî ji jiyana me derdikevin. Lê ezmûna mirovan bi gelemperî ji vebijarkan pêk nayê. Ew rêwîtiyek, dem û çarçoveyek heye.

Mînak, meriv dixwaze ji bijîşk re bibêje: «Ez li ser rê dimeşiyam. Nişkave êşek li piştê min ket. Ji vir dest pê kir. Paşê ber bi stûyê min ve çû. Piştî demekê li kulmikê min asê ma.» Êş jî xwedî çîrokek e. Di laş de digere. Ber bi aliyan ve diguhere. Carinan winda dibe, carinan li cihekî din vedigere. Lê pergal bi gelemperî vê çîrokê ji we naxwaze. Dipirse: «Êşa te li ku ye?» Pişt, stû, mil… Divê hûn yekê hilbijêrin. «Tundiya wê çend e?» Divê hûn hejmarek di navbera yek û dehan de bidin. «Ji kengî ve heye?» Hûn tarîxek di qutîkekê de dinivîsin. Bi vî awayî ezmûnek rastîn tê perçekirin. Dibe daneyek. Nexweşî êdî ne çîrok e, dibe dane.

Bêguman pirsgirêk ne dane bixwe ye. Em hewceyî danê ne. Pirsgirêk ev e: dane cihê çîrokê digire. Çimkî kategorîzekirin bixwe sînordanîn e. Pergal berî ku hûn tiştek bibêjin, diyar dike hûn ê çi bibêjin. Li şûna we biryar dide ku kîjan beşê ezmûna we watedar e, kîjan ne hewce ye. Belkî tiştê ku li vir winda dikin, azadiya vegotinê ye. Mirov ne tenê afirînerek e ku ji vebijarkan hilbijêre. Mirov çîrokbêj e. Bûyerên serê xwe bi hev ve girê dide. Sedem û encaman ava dike. Bal dide hûrgiliyan. Ezmûna xwe teşe dide. Gava hûn çîrokê rakin, hûn ne tenê hûrgiliyên ne hewce paqij dikin. Hûn mafê mirovan ê avakirina wateya jiyana xwe jî teng dikin.

Ecêbmayîn ev e: Çi qas pergal vebijarkên zêdetir pêşkêş bike, hest dide me ku azadiya me zêde dibe. Lê carinan pirbûna vebijarkan vedişêre ku azadiya bersivdanê kêm dibe. Li pêşiya me sed qutîk hebin jî, heke tişta ku em dixwazin bêjin di tu qutîkê de nesele, di rastiyê de vebijarkek me tune ye.

Li tu cihî cih negirtin

Gava hewceyiya we di navbera van vebijarkan de cih nagire, pergal we nas nake. Çimkî li ber çavê pergalê, hûn tenê bi qasî ku bên dabeşkirin hene. Heke hûn li tu kategoriyek berê amade neyên, hewceyiya we jî nayê dîtin.

Di vê pêvajoyê de beşek ji agahiyên ku em didin, dibin nirxek aborî. Agahiyên ku ji me tên standin, tenê ji bo karî nayên bikaranîn. Ew tên hilanîn, dabeşkirin û bi hev ve girêdan. Bi vî awayî karekî hêsan wek girtina randevûyekê jî dikare bibe pêvajoyek ku mirov her ku diçe zêdetir agahî bide.

Kesê ku dixwaze xizmetê bistîne, di heman demê de dibe çavkaniyek dane. Dema pergal xizmetê dide me, ew me jî ji xwe re dike amûrek bikêrhatî.

Navnîşana hêrsê

Ez di navbera dengbêja bijîşk û pergala randevûyê ya li ser înternetê de diçim û tên. Piştî demekê ez bi hêrs telefonê davêjim erdê. Paşê komputera xwe bi tundî digirim. Çimkî li ber min tu kes tune ku ez pê re biaxivim, derdê xwe jê re bibêjim. Hêrsa min tenê ji nedîtina randevûyê nayê. Hêrsa min a rastîn ji nedîtina muxatabekî ye ku ez xwe jê re rave bikim. Lê hêrsa min êdî navnîşanek diyar jî nemaye. Di pergalê de belav dibe, tarî dibe, winda dibe. Ez hewl didim li kesekî hêrs bibim. Tê gotin: «We li vir çewtî kiriye.» Ez li sekreterê hêrs dibim. Ew dibêje: «Ez berpirsiyar nînim, ez hewl didim alîkariya te bikim.» Ew rast e. Ez ji kesê ku hêrs bûm re lêborînê dixwazim. Ji ber ku hewl daye alîkariya min bike, ez spasiya wê dikim jî. Ez li bijîşk hêrs dibim. Gava ez li ser şert û mercên xebata bijîşk difikirim, ew jî ji min bêtir rast xuya dike. Ez li pergala tenduristiyê hêrs dibim. Paşê yekî behsa mirovên li deverek din ya dinyayê dike, bo nimûne li gundekî Hindistanê, yên ku bêyî ku bijîşkek bibînin, mirine. Vê carê ez dest pê dikim hêrsa xwe wek şerm bibînim.

Di dawiyê de ez li «pergalê» hêrs dibim

Lê ev tişta em jê re dibêjin pergal, tiştek ecêb e. Di hişê her kesî de bi awayekî din ava dibe. Tu kes nizane ew ji ku dest pê dike, li ku diqede. Avahiyek e ku rû jê re tune. Gava ez dibêjim «pergal», ez tişta serê min hatiye ji cîhana têkiliyên kesane derdixim. Ji mirov dûr dikim. Êdî li ber min kesek namîne ku ez pê re biaxivim, îtiraz bikim, hesab jê bipirsim. Û li vir hêrs wek bûmerangekê vedigere. Ez difikirim belkî xeletiya min heye. Dibe ku min pirs xelet fêm kiriye. Min qutîka xelet nîşan kiriye. Min randevû ji kategoriya xelet gerandiye. Min nekariye wek daxwaza pergalê tevbigerim. Piştî demekê ez qanih dibim ku pirs rast in, kategorî rast in, prosedûr rast e. Ê xelet ez im.

Ecêbmayîn ev e: Mirov di destpêkê de bi hêrsek pir rast dest pê dike. Lê di dawiya rê de xwe sûcdar, bêkêrhatî û xelet hîs dike. Her kes bi tena serê xwe rast e. Sekreter rast e, bijîşk rast e, karmend rast e, dezgeh rast e. Bo çima pergal bi vî awayî dixebite jî bi sedan sedem tên dîtin. Lê di navbera van hemû rastiyan de, pirsgirêka min hê jî çareser nebûye. Bi vî awayî cîhana derve ya ku hêrs berê xwe didê, hêdî hêdî winda dibe. Hêrs êdî nagihîje daxwazek, guherînek an muxatabekî. Ji ber ku nikare derkeve derve, vedigere hundir. «Çima ez nekarim?» «Min çi çewt kir?» «Çima her kes dikare lê ez nikarim?»

Belkî yek ji ezmûnên herî ecêb ên serdema me ev e: Her çend em rast bin jî, di dawiyê de her tim xwe xelet hîs dikin. Li cihê ku em navnîşana hêrsa xwe winda dikin, rexneya pergalê hêsanî dibe rexneya xwe. Bêçaretî jî dibe hesta kêmasiya kesane. Di dawiyê de pirsgirêk hê jî li cihê xwe ye, lê hêrs dimîne li ser milê me. Rast bûn û dîsa mexdûr man… Nekarîna pêşdeçûnê… Asêmayîn li cihekî… Û nedîtina navnîşanek rastîn a hêrsa ku mexdûriyeta mirov çêdike. Gava hêrs li derve bersivê nabîne, di hundirê mirov de kom dibe. Piştî demekê dibe belayek ji xwe re, tiştek ku li ser laş û giyanê mirov dibe bar. Lê hêrs her tim li hundir namîne. Carinan mirov ji bo xilasbûna ji mexdûriyeta xwe, mexdûrên din çêdike. Hêrsa ku nagihîje cihê ku bi rastî pê hêrs bûye, berê xwe dide kesên nêztir, kesên ku bigihîjê wan hêsantir e û pirî caran kesên bêhêztir.

Kesê ku li malê, li kar an li deverên din ên jiyanê xwe têkçûyî hîs dike, hene. Ew kes dikare vegere malê û li zarokê xwe biqîre. Kesek li ber pergalê her tim tê nizimkirin, bêqîmet kirin û tengav kirin. Ew kes dikare di şerekî cihê parkkirinê de kesekî ku qet nas nake, bi kuştinê tehdît bike. Kesê ku roja tevahî mafê axaftinê jê nehatiye dayîn, êvarê mafê axaftinê nade kesê ku ji xwe bêhêztir dibîne.

Bi vî awayî pirsgirêkek strukturî dibe pevçûnek horîzontal. Hêrsa ku nikare berê xwe bide jor, ber bi kêlek û jêr ve diherike. Mirov pevçûna ku bi pergalê re najîn, dest pê dikin bi hev re bijîn. Çi qas muxatabê rastîn nedîyar dibe, hêrs li hedefên xuya û gihîştinbar digere. Belkî ji ber vê yekê jiyana rojane bi vî hêsanî hişk dibe. Tengasî li trafîkê, li rêza marketê, li parkê, li malbatê û li kar kom dibin. Beşek ji wan bi tenê bi bûyerên piçûk ên wê gavê nayên ravekirin. Carinan mirov li hember kesekî ne tenê ji ber tiştê wî kiriye, bersivê dide. Mirov bi barê hemû bêçaretiyên xwe yên kevn re jî bersivê dide. Kesê li hember, bêyî ku pê bihese, dibe hilgirê hêrsek ku li deverên din kom bûye. Îhtîmaleke din jî ev e ku hêrs qet dernekeve derve. Wê demê hêrs formeke otoagresîf digire, mirov vedigere ser xwe. Xwe sûcdar dike, xwe biçûk dibîne, laşê xwe diwestîne, giyanê xwe diqedîne. Îtiraza ku divê berê xwe bide derve, li hundir dibe êrîşek li ser xwe. Bi vî awayî em di navbera du îhtîmalan de asê dimînin. An em hêrsa xwe distînin kesên ji me bêhêztir, an jî berê wê didin xwe. Di her du rewşan de jî pirsgirêka rastîn li cihê xwe dimîne.

Belkî yek ji xalên ku pergal herî bihêz e, ev e: Mirov mexdûriyeta xwe ya strukturî wek pirsgirêkek hevpar nabînin. An wê wek kêmasiya xwe ya kesane dihesibînin, an jî li hember hev vediguherînin hêrsê. Ji ber ku wê demê pergal ji nîqaşê derdikeve. Mirov jî li şûna wê, bihayê bêçaretiya ku pergalê afirandiye, ji hev û ji xwe distînin.