Adile Hanım: Tayip Temel dipirse: "Çima ewên ku şer ji dûr temaşe dikin, li dijî aşitiyê ne?"

Rastinews — Tayip Temel dipirse: "Çima ewên ku şer ji dûr temaşe dikin, li dijî aşitiyê ne?"

Ez jî berevajiyê vê pirsê dipirsim

Ma tişta îro ji Kurdan re tê pêşkêşkirin, rastî aşitî ye?

An na? Li dawiya têkoşînek nîv sedsalî, tiştek din tê xwestin. Tê xwestin ku Kurd, bêyî garantiyek cidî ya demokratîkbûna dewletê, mewzîên xwe yên siyasî û leşkerî yek bi yek berdin.

Pirskirina vê pirsê, bêriya şer kirin nîne. Nepirskirina wê jî, tiştek ji dîrokê fêr nebûn e.

Li ser masê kî çi radest dike?

Rêyeke hêsan heye ji bo fêmkirina edaleta pêvajoyek aşitiyê. Meriv dinêre: kîjan alî tiştekî konkret û bêveger dide? Kîjan alî tenê soz dide?

Em li tabloya îro binêrin.

Ya ku ji aliyê Kurdan ve tê dan, konkret û pîvanbar e. Çek têne danîn, rêxistin xwe fesx dike, gerîla jî ji çiya tê xwarê. Avahiya leşkerî ya HSD'yê bi Şamê re tê entegrekirin. Ev hemû gavên bi tomarî ne; vegera wan zehmet e.

Ya ku ji aliyê dewletê ve heta niha hatiye dan, tenê peyv in: gotinên wek "serdemek nû", "biratî", "jiyana bi hev re". Ti yek ji van nebûye madeyek destûrî, nebûye qanûn, nebûye jî garantiyek girêdayî.

Ev ne danûstendin e; çekdakirineke yekalî ye. Dîrokê gelek caran nîşanî me daye: alîyê ku çekê xwe dide, hêza xwe ya li ser masê jî winda dike.

Di heman rojan de li Tirkiyeyê çi diqewime?

Em vê pirsê bêsedem napirsin. Li heman mehên pêvajoyê, meriv dikare li siyaseta hundir a Tirkiyeyê binêre. Ev rêya herî rast e ji bo ceribandina îdiaya "veguherînê" ya dewletê.

Şaredarên partiya sereke ya muxalefetê têne girtin. Şaredarê Stenbolê yê Mezin, Ekrem Îmamoglu, hê jî di girtîgehê de ye. Li dijî pênc şaredarên CHP'yê cezayên giran ên girtîgehê hatin dan. Komîdyenek, ji ber gotinên xwe yên di şanoyek stand-up de, bi mehan hat girtin. Biryara berdana wî derket. Lê berî ku ew ji derî derkeve, ji ber heman şanoyê lêpirsînek nû vebû. Careke din ew hat girtin.

Ev ne bûyerên tenê ne, model in. Û ev model tiştekî nîşan dide: li Tirkiyeya îro, muxalefetkirin jî, kenîn jî, hilbijartî bûn jî bihayê xwe heye. Di îklîmeke siyasî ya wiha de, gotina "baweriyê bînin, vê carê wê cuda be" ji Kurdan re, pêbaweriyek li pratîka dewletê nabîne.

Pirs zelal e: Tirkiye hê nikare qadeke muxalefetê ya normal ji CHP'yê re veke. Wê kîjan qada azadiya siyasî, bi awayekî daîmî û bi garantî, ji Kurdan re pêşkêş bike?

Pirsgirêka Kurd bi PKK'yê dest pê nekir, bi xilasbûna PKK'yê jî naqede

Gengeşî pir caran wisa tê kirin: tu bibêjî pirsgirêka Kurd berî çil salan, bi çend kesan re, bi çekgirtinê dest pê kir û wê hingê wê bi danîna wan çekan biqede. Ev rêya herî hêsan e ji bo piçûkkirina pirsgirêkê.

Lê belê berî PKK'yê jî pirsgirêka Kurd hebû: di salên 1920î û 1930î de, li Dêrsimê, li Zîlanê. Di wan salan de Kurdî hatibû qedexekirin, kes nikaribûn navên Kurdî li zarokên xwe bikin, ji Kurdan re digotin "Tirkên Çiyayan". Di 12'ê Îlonê de, li Girtîgeha Amedê, ji bo ku mirov neçar bihêlin nasnameya xwe înkar bikin, îşkence dihat kirin.

PKK'ê pirsgirêka Kurd çênekir; ew ji nav wê pirsgirêkê derket. Bêyî vê cudahiyê, fêmkirina îro ne gengaz e. Çimkî rêxistin dikare bê fesxkirin, çek dikarin bêne danîn, gerîla dikare ji çiya were xwarê, lê hişê dewletê yê ku pirsgirêka Kurd afirandiye, bi serê xwe naguhere. Kesek napirse ka ew guherî yan na.

Veguherîna yekalî ne veguherîn e

Tiştê herî berçav ê pêvajoya îro li vir e. Ji Kurdan tê xwestin veguherînek awarte bikin: têkoşîna çekdar bila biqede, rêxistin bila xwe fesx bike, siyaseta Kurd bila zimanekî nû bibîne, Rojava bila bi Şamê re entegre bibe, HSD bila ji avahiyek leşkerî ya serbixwe derkeve. Nêzîkî hemû van jî pêk hatine: hate ragihandin ku entegrasyona sazgehên leşkerî, ewlehiyê û îdarî yên HSD'yê bi dewleta Şamê re temam bûye; HSD ragihand ku wek hêzek leşkerî ya serbixwe fesx bûye; Mazlûm Ebdî bû şêwirmendê serokatiya Ahmed Şara.

Baş e, li Enqereyê çi guherî? Ma perwerdehiya Kurdî gihîşt garantiyek destûrî? Ma pergala qeyûman bi tevahî hat rakirin? Ma mafên komelî yên Kurdan hatin nasîn? Ma destûrbingeh demokratîk bû? Ma dadgeh serbixwe bû? Ma azadiya derbirînê fireh bû?

Na. Tew tenê madeyek jî tune.

Danûstendinek xerîb heye: alîyek hêza xwe ya konkret dide, alîyê din tenê soz li ser pêşerojê dide. Her pênaseya "aşitiyê" ya ku vê asîmetriyê nabîne, di eslê xwe de pênaseya radestbûnê ye.

Ocalan dikare bi dewletê re biaxive; lê nikare bi navê gel biaxive

Axaftina Abdullah Ocalan bi dewletê re, bi serê xwe ne ecêb e. Heke pevçûnek were xilaskirin, alî diaxivin ev xwezaya siyasetê ye. Îtiraza me ne li ser axaftinê bi xwe ye.

Îtiraza me ev e: her gotina ku ji van axaftinan derdikeve, ji bo Kurdan wek rastiyek nediskutîbar tê pêşkêşkirin.

Ocalan dikare li ser jiyana xwe biryar bide. Tevgerek siyasî dikare li ser pêşeroja xwe ya rêxistinî biryar bide. Lê li ser pêşeroja zarokên Kurd yên hêj nehatine dinê, kesî mafê biryardana bêsînor tune. Gotina vê ne heqaret e; qanûna herî bingehîn a siyasetê ye: gel ne yê rêberekî ye, rêber li hember gel berpirsiyar e.

Li Rojava me çi qezenc kir, çi da?

Divê em heman pirsê ji bo Rojava jî bipirsin vê carê bi hejmar û bi nav.

Gava IŞÎD êrîşî Kobanê kir, cîhanê dît ka Kurd çawa şer dikin. Ne tenê Kurdên Rojava mirin. Kesên ji Tirkiyeyê çûn, ciwanên Kurd ên li Ewropayê ji dayik bûne, û enternasyonalîstên ku qet Kurd jî nebûn, li wir jiyana xwe wenda kirin. Ew mirov ne ji bo ku yekî li Şamê bibe xwedî pozîsyon, mirin. Ew ji bo vê mirin: Kobanê nekeve, Kurd careke din li bajarên xwe nekevin destê insafa kesekî din, jin li ser jiyana xwe bibin xwedî deng.

Niha HSD hat fesxkirin. Avahiya leşkerî bi Şamê ve hat girêdan, sazgehên îdarî bi dewleta navendî re hatin entegrekirin. Dibe ku mercan ev tişt hewce kir, dibe ku vebijarkek din nemabû em vê îhtîmalê jî red nakin. Lê wê hingê, bila encam ji me re bi awayekî konkret bê gotin: rewşa destûrî ya Kurdan çi ye? Ji xweseriyê çi maye? Garantiya qanûnî ya perwerdehiya Kurdî çi ye? Pêşeroja pergala ku jinan ava kir çi ye? Heke sibe Şam ji sozên xwe vegere, kîjan peyman, kîjan mekanîzmaya navneteweyî wê Kurdan biparêze?

Gotina îro ya Ahmed Şara, ma wê bibe huqûqa dewleta Sûriyeyê ya piştî deh salan? Heke na, Kurdan hêza xwe li hember kîjan garantiyê radest kir?

Pirsîna van tiştan, xwestina şer nîne; pirsa hesabê ye. Û pirsa hesabê, ji bo her pêvajoyeke demokratîk şerta bingehîn e.

Tirkiye ji Sûriyeyê venakişe; bicih dibe

Kilîdek din ê fêmkirina vê pêvajoyê ev e: li gel ku ji Kurdan tê xwestin avahiyên xwe yên leşkerî li Sûriyeyê tesfiye bikin, Tirkiye ji Sûriyeyê venakişe berevajî wê, hebûna xwe ya leşkerî û lojîstîk berfireh dike.

Baregeha Hewayî ya Ebû Zuhûr li Idlibê, bû xalek ku plansaziyên leşkerî yên Tirkiyeyê li herêmê lê têne gengeşîkirin. Îsraîlê di 18'ê Tebaxê de li vê baregehê xist, Tirkiyeyê êrîş bi awayekî fermî şermezar kir. Di heman demê de, çalakiyên hevpar ên Hêzên Çekdar ên Tirk û artêşa Sûriyeyê berfireh dibin.

Tablo zelal e: hêza leşkerî ya serbixwe ya Kurdan ji holê radibe, Şam wek dewletek navendî xurt dibe, Tirkiye têkiliya xwe ya leşkerî ya bi Şamê re kûr dike, Enqere li qada Sûriyeyê dibe aktorek bi rengekî daîmîtir. Û hemû ev tişt, bi sernavê "aşitiyê", ji me re tê gotin.

Wê hingê pirsa ku divê were pirsîn hêsan e: Kurd di vê rêzbûna herêmî ya nû de hevpartiyek li ser masê ne, yan alîyê ku li ser wan biryar tê dan in?

Hûn nikarin bi gotina "we şer temaşe kir" van pirsan bişarînin

Îtiraza min a rastî li nivîsa Tayip Temel li vir e. Bila kesî nirxa aşitiyê nede fêrkirinê me. Kurd nirxa aşitiyê dizanin, çimkî bihayê şer dizanin. Lê ew biha ne tenê li goristanan e.

Kurdê ne siyasî jî bihayê xwe da. Kurdê ku sibê diçe kar û êvarê vedigere malê jî bihayê xwe da. Xwendekarê ku li zanîngehê Kurd bûna xwe eşkere kir û dît ku rûyên li dora wî diguherin, bihayê xwe da. Karkerê ku ji gotina welatê xwe sar dibe, bihayê xwe da. Dayika ku nikare bi zarokê xwe re bi zimanê xwe biaxive, bihayê xwe da. Her kesê ku neçar ma navê xwe biguherîne, aksana xwe veşêre, nasnameya xwe bi salan di malê de veşêre, hemûyan bihayê xwe da.

Bihayê pirsgirêka Kurd ne tenê siyasî ye; civakî ye, di navbera nifşan de ye, di bedena û bîra mirovan de cih girtiye. Ji ber vê yekê, mafê axaftinê li ser çareseriyê ne yê çend siyasetmedaran e, yê me hemûyan e.

Çima ez pêşeroja xwe bispêrim dewletek ku demokrasiyê nîşanî min nade?

Ma li Tirkiyeyê îro rastî rejimek demokratîk heye? Partiya sereke ya muxalefetê di bin operasyonên giran ên dadgehê de ye, şaredarên hilbijartî di girtîgehê de ne. Komîdyenek ji ber gotina xwe tê berdan, lê di heman rojê de dîsa tê girtin.

Li welatekî wisa, ez wek Kurdek çima bêjim "dewlet êdî guherî"? Li kîjan daneyê binêrim, bi kîjan sazgehê bawer bikim? Bêyî ku Tirkiye demokratîk bibe, kî û çawa wê me qanih bike ku pirsgirêka Kurd wê bi awayekî demokratîk were çareserkirin?

Ez li niyetê nanêrim, li pratîkê dinêrim. Çimkî dîrokê hînî me kiriye ku divê em ji niyetê zêdetir li pratîkê binêrin.

Em aşitiyê dixwazin; lê em bîranîna xwe li derî nahêlin

Ez ne li dijî aşitiyê me. Ez naxwazim ku careke din ciwanek kurd an leşkerek tirk bimire. Ez naxwazim ku dayikek din xwe bavêje ser tabûta kurê xwe.

Lê heke navê vê yekê bibe aşitî, divê ew aşitî ne tenê çekê Kurdan rake. Divê tirsa wan jî rake. Divê zimanê wan, nasnameya wan û îrada wan a siyasî bide ber garantiyê. Divê bidestxistinên li Rojava li ber dilxwaziya dewletên din nehêle. Û ya herî girîng, divê careke din vê hestê nede Kurdan: «dewlet bixwaze, dikare her tiştî ji nû ve bistîne».

Nexwe em lez nekin ku navê vê yekê aşitî deynin.

Çimkî dîroka Kurdan jixwe têra xwe giran e. Tu kes mafê wî tune ku pêşeroja wan bike rehîn; ne Enqere, ne Şam, ne tu rêxistin û ne jî tu rêber.

Ez dixwazim ji zarokê xwe re pêşerojek serbilind bihêlim. Ji ber vê yekê ez diaxivim, ji ber vê yekê ez dipirsim, ji ber vê yekê ez îtiraz dikim.

Û tu kes nikare ji min re bibêje «te şer ji dûr temaşe kir, bêdeng be». Çimkî di nav vî gelî de kesên ku şer bi rastî ji dûr temaşe kirine hindik in.

Mesele êdî ne qedandina şer e. Mesele ev e: Kurd ê ji vê aşitiyê çawa derkevin? Wek gelekî ku mafên wî hatine garantîkirin? An jî dîsa bi baweriya soza dewletan, dev ji hemû hêza xwe berdin?