Jan İlhan Kızılhan vê carê bi romanê behsa birînên giyanê mirovan dike

Rastinews — Prof. Dr. Dr. Jan İlhan Kızılhan salên dirêj bi qurbaniyên şer, koçberî û komkujiyê re xebitiye. Wî di dermankirina jinên êzidî yên ku ji êrîşên DAIŞ'ê li Şengalê xilas bûne de jî cih girtiye. Pirtûka wî ya nû «Der Geschmack von Nebel und Tee» li Almanyayê derket. Kızılhan salane li klînîkan rastî travmayan hatiye. Vê carê wî ev travma ne di xebateke zanistî de, lê di cîhana romanekê de vegotiye.

Kızılhan psîkolog û pispor ê travmayê ye. Romana wî ya nû «Der Geschmack von Nebel und Tee – Ein Roman zwischen den Welten» (Tama Mij û Çayê – Romaneke Di Navbera Cîhanan De) ji aliyê Europa Verlag ve hat weşandin.

Çîroka romanê li başûrê rojavayê Almanyayê derbas dibe, li klînîkeke psîkosomatîk a li gundên Daristana Reş.

Serokê klînîkê Profesor Hans Faul e. Faul bijîjkekî tenê ye, di xwe de vekişiyayî ye. Piraniya nexweşên wî bi gilî û gazinan tên. Tibba klasîk nikare van gilî û gazinan bi hêsanî binase. Yek behsa êşên di laşê xwe de digerin dike. Yekî din dibêje «navika min ketiye».

Lê belê, ya ku tê vegotin ji êşê bi tenê pir zêdetir e.

Jiyana mirovan, civaka wan jê tên, baweriyên wan, tirsên wan û tiştên di raboriyê de bi serê wan hatine, hemû bi laşê wan diaxivin.

Mijara psîkiyatriya transçandî ya ku Kızılhan salane li ser dixebite, tam li vir dikeve nav romanê.

Hatina Orhan Osman

Rêzika asayî ya klînîkê bi tevlêbûna terapîst Orhan Osman a tîmê diguhere.

Osman jî mirovekî birîndar e. Li Tirkiyeyê bijîjkatiya zindanê kiriye. Neçar maye şahidê îşkenceyan be. Tiştên dîtî li paş xwe nehiştine.

Ev raborî peywendiya wî ya bi nexweşan re jî diyar dike. Ew dikare hîs bike nexweşên wî di bêdengiyê de dixwazin çi bibêjin. Çimkî wî bi xwe jî cureyekî ji êşa mirovên li ber wî dikişîne.

Bûyerek biçûk bi windabûna 200 ewroyan li klînîkê dest pê dike. Ev bûyer di demeke kurt de dibe mijareke ku her kes ji hev guman dike. Dema ku pere tê lêgerîn, çîrokên veşartî, tirs û pêşdaraziyên mirovan jî derdikevin holê.

Kızılhan di seranserê romanê de jiyanên cuda li heman klînîkê digihîne hev.

Hin ji van çîrokan ev in: Gul a ku dixwaze bi travmayên xwe re serî derxe, Hazal a ku behsa «cinên» li ser sîngê wê rûdinin dike, Benjamin ê mêrê trans ê ku di bin zextê hawîrdora olî de ji bo nasnameya xwe têdikoşe, û Hozan û Ehmed ê ku berê dijminên hev bûne.

Muzîk e ya ku Hozan û Ehmed nêzî hev dike.

Cîhana romanê ji koçberan heta qurbaniyên şer, ji mirovên baweriyên cuda heta nasnameyên cuda berfireh dibe. Xala wan a hevpar jî birînên wan ên nedîtî ne.

Li pişt romanê jiyana xebatê ya Kızılhan bi xwe heye

Ne hêsan e meriv vê pirtûkê ji xebatên Kızılhan ên salane cuda bixwîne.

Kızılhan psîkolog, psîkoterapîst û rojhilatzan e. Qadên xebata wî yên bingehîn ev in: travma, psîkiyatriya transçandî, koçberî, û bandora şer û komkujiyê li ser psîkolojiya mirov.

Kızılhan bi taybetî piştî êrîşa DAIŞ'ê ya 3'ê Tebaxa 2014'an li Şengalê bi xebatên xwe yên ligel êzidiyan hat naskirin.

Di êrîşê de bi hezaran êzidî hatin kuştin an revandin. Jin û keçên ku ketin destê DAIŞ'ê rastî tundiya zayendî û koletiya sîstematîk hatin.

Kızılhan bû yek ji kesên ku li ser travmayên giran ên jinên ji dîlbûnê xilasbûyî dixebitin.

Ji sala 2015'an ve, di dermankirina jin û zarokên êzidî yên bi travmayên giran, ku eyaleta Baden-Württembergê pêşwazî li Almanyayê kiribûn, de cih girt. Piştre xebatên xwe li Herêma Kurdistanê jî domand.

Li Dihokê pêşengiya avakirina enstîtuya psîkoterapiyê kir

Yek ji stûnên girîng ên xebatên Kızılhan, Enstîtuya Psîkoterapî û Psîkotravmatolojiyê ya li Dihokê ye.

Di avakirina vê enstîtuya di bin banê Zanîngeha Dihokê de, Kızılhan û Prof. Martin Hautzinger ê ji Zanîngeha Tübingenê rolek pêşeng girtin.

Enstîtuyê di sala 2017'an de dest bi xebatên perwerdehiyê kir.

Armanc ne bi tenê dayîna alîkariya psîkolojîk bo mirovên ji êrîşên DAIŞ'ê xilasbûyî bû. Herwiha hedef perwerdekirina psîkoterapîstan bû li Herêma Kurdistanê. Ev herêm rûbirûyê encamên giran ên şer û koçberiya bi darê ve maye.

Bi vî awayî hewl hat dan ku nexweş ji aliyê pisporên zimanê wan, avahiya civakî û kodên çandî yên wan dizanin ve bêne dermankirin.

Lêkolînên Kızılhan yên li ser êzidiyan hê jî didomin. Di yek ji xebatên wî yên di sala 2026'an de hatine weşandin de, tevlihevkirinên xewê, xewnên xerab û tevlihevkirina stresa piştî travmayê ya li êzidiyên ji komkujiya DAIŞ'ê xilasbûyî hatin nirxandin.

Ji ber vê yekê, «Tama Mij û Çayê» ji bo Kızılhan ne çîrokeke sade ya xeyalî ye. Cîhana vê çîrokê ji bo wî ne bêgane ye.

Ew bêdengiya mirovên salane li ber wî rûniştine vedibêje. Herwiha êşên di laşê wan de û travmaya ku her çend sal li ser şer derbas bibin jî mirov nahêle vedibêje. Vê carê bi îmkanên edebiyatê.

Belkî pirsa herî girîng a li navenda romanê ev e:

Heke tiştê mirov jiyaye neyê jibîrkirin, gelo mimkun e meriv fêrî jiyana bi wê re bibe?

«Der Geschmack von Nebel und Tee – Ein Roman zwischen den Welten» di 27'ê Tebaxa 2026'an de ji aliyê Europa Verlag ve hat weşandin. Pirtûk bi Almanî hatiye weşandin û 400 rûpel e.