Peyama Özel a li ser qanûna çarçoveyê: «Em ê çawa bêjin ‹na› gava PKK çekan datîne?»
Serokê Giştî yê Partiya Yeni Özgür Özel, dengê xwe yê «erê» yê ji bo qanûna çarçoveyê ya di çarçoveya pêvajoya çareseriyê de hatiye amadekirin, parastiye. Li hember rexneyan, «Em ên ku dixwazin welat bi rê ve bibin»
RastinewsSerokê Giştî yê Partiya Yeni Özgür Özel, dengê xwe yê «erê» parastiye. Ev deng ji bo qanûna çarçoveyê bû. Qanûn di çarçoveya pêvajoya çareseriyê de hatiye amadekirin. Özel li hember rexneyan bi van gotinan bersivand: «Em ên ku dixwazin welatî bi rê ve bibin, em ê çawa bêjin ‹na› gava PKK çekan datîne?» Özel got, piştgiriya wan a ji bo çekberdanê, piştgiriyeke prensîbî ye. Özel destnîşan kir ku qonaxa demokratîzekirinê ya pêvajoyê hatiye derxistin. Wî got: «Me ji bo bidawîbûna terorê û çekberdanê got ‹erê›; niha em ê têkoşîna demokratîzekirinê bidin.»
Serokê Giştî yê Partiya Yeni Özgür Özel, bi rojnameya Cumhuriyet re axivî. Özel li ser gelek mijaran nirxand. Yekem, li ser rexneyên ji bo dengê «erê» yê wan nirxand. Ev dengê «erê» ji bo qanûna çarçoveyê ya hikûmetê bû. Hikûmet vê pêvajoyê jê re dibêje «Tirkiyeya Bêteror». Duyem, li ser çalakiyên malbatên şehîdan û gaziyan nirxand. Ev çalakî ji bo mafên wan ên taybet bûn. Sêyem, li ser operasyonên li dijî şaredariyên CHP nirxand. Çarem, li ser Peymana Mekkeyê nirxand.
- Li ser helwesta me ya di derbarê qanûna çarçoveyê de rexne hebûn. Hûn van rexneyan çawa dinirxînin?
Helwesta partiya me, helwesteke prensîbî ye. Emê saline ev mesele li Meclîsê were çareserkirin dixwazin. Rêxistineke terorîst çekan datîne. Piştî vê yekê dibe ku pevçûn nemîne. MHP alîgirê herî mezin ê dijberiya vê pêvajoyê bû, lê wê jî destpêkê pejirand. Em ên ku dixwazin welat bi rê ve bibin, em ê çawa bêjin ‹na› gava PKK çekan datîne? Ji ber vê yekê, divê em bi prensîban li ser vê mijarê bêjin ‹erê›. Li hember vê îhtîmalê, meriv dîrokî nasekine. Bêguman em rexneyan jî rast dibînin. Bi giştî, sedema gilî û gazinan ev e: dema ev qas xerabî li me tê kirin, dema pratîkên antîdemokratîk hene, em dibêjin ‹erê›.
Her kes ji bo bidawîbûna terorê dibêje ‹erê›. Lê gelo ev pêvajo samîmî ye? Hin kes dibêjin ‹na›. Em kesên ku biryardar in welat bi rê ve bibin. Divê em ne bi hestan, bi prensîban tevbigerin. Ev mesele sê alî hene: ewlehî, demokrasî û pêşketin. Ji aliyê pêşketinê ve jî ev xalek girîng e. Em difikirin gavên demokratîzekirinê divê bêne avêtin. Em bi bingehî difikirin ku ev rewş dê derfeteke pêşketinê biafirîne. Çimkî li hember terorê, me nêzî 2 trîlyon lîre xerc kiriye. Ji ber terorê, hin qezenc jî hene ku me nekariye bi dest bixe. Divê partiyeke ku dibêje ‹Emê welat bi rê ve bibin›, ji perspektîfeke fireh binêre. Lê me ji parlementerên xwe re got: li hessasiyeta parêzgehên xwe binêrin. Wan li gorî wê biryar da. 35 parlementeran got ‹erê›, 54an got ‹na›.
- Ma ev rewş we aciz dike?
Na, ez qet aciz nabim. Berevajî, min li benda hejmarên nêzî van bûm. Berî koma girtî, min ji hevalên xwe re got: ‹Nêrînên 91 parlementerên me berhev bikin, binivîsin.› Piştre me koma girtî çêkir. Min dît ku endamên koma me li gorî herêman gotinên cûda dibêjin. Ji ber vê yekê min got: ‹Hevalno, soza min ev e. Emê bibin partiyeke ku lîderê wê ferman nade. Biryarên komê ne mecbûrî ne. Her kes dikare bi rihetî siyaset bike. Emê bi hev re siyaset biafirînin.› Min got: ‹Bila her kes li gorî hessasiyeta cihê ku temsîl dike tevbigere.› Ji ber vê yekê ez ji rewşê kêfxweş im. Encama derketî, ji bo siyaseta nû ya Partiya Yeni encameke girîng e. Ev encam bi serkeftî hat derbaskirin. Çimkî di komê de jî her kes dibêje ‹me biryara rast da›. Ê ku ‹erê› got jî, ê ku ‹na› got jî, dibêje ‹qada me em fêm kirin›.
«Me tişt zelal kir, me got ‹emê neçin Îmraliyê› û em neçûn»
- Di raya giştî de vê îdîa heye: ‹Partiya Yeni, ji projeyeke hikûmetê, ya AKP re got erê.› Ev biryara we ya taybet e?
Fikra komîsyonê ji berê ve fikreke me bû. Di siyaseta nû ya Partiya Yeni de, tiştê rast wek rast, tiştê çewt wek çewt tê binavkirin. Îro çêkirina rêziknameyeke di derbarê çekberdanê de, karekî rast e. Divê meriv ji vê re bêje ‹erê›. Lê ev raporê komîsyonê beşa şeşan e. Divê xwedî li beşa heftan jî derkeve. Li wir rakirina pratîkên qeyûman heye. Rêziknameyên bi qanûnên xerîb ku pêşeyê rojnamegeriyê tehdît dikin jî li wir in. Me ji bo bidawîbûna terorê û çekberdanê dengê ‹erê› da. Emê têkoşîna demokratîzekirinê bidin. Ew wê nekin û birevin, dibe? Dibe. Lê paşê emê nebêjin: ‹Xwedêyo, AKP em xapand, xwezî me negota erê.› 150 rojên pêşî yên hikûmeta me ya nû, emê wê pakêta demokratîzekirinê pêk bînin. Emê bêjin: ‹Kombîna Cumhûr maddeya şeşan çêkir, ya heftan ji Partiya Yeni re ma.› Em nakevin karekî ku baweriya me pê nayê. Lê heke emê bibin hikûmet jî, dîsa emê hewl bidin ji bo çekberdana PKK. Tiştek din jî dibînim. Gava AKP ev yek dikir, gelek hesabên wê hebûn. Ji ber wê carinan pêvajo sekinî. Ew çûn Îmraliyê, em neçûn. Wan çûyîna xwe wek ‹em röntgen dikin› veşart. Carinan veşartî bûn, carinan fedîkar bûn. Em pir zelal bûn. Me got: ‹Emê têkevin komîsyonê.› Me têkeve. Me got: ‹Emê neçin Îmraliyê.› Em neçûn. Me dengê ‹erê› da raporê. Me di qanûnê de jî bi prensîban dengê ‹erê› da. Lê bi guhdarîkirina xemgîniyan, me kom azad hişt.
- We behsa gavên demokratîzekirinê kir. Hûn dikarin vê yekê rave bikin? Mînak, DEM Parti mijara ‹hemwelatîbûna wekhev› wek ketina hêmanên etnîkî nav destûrê dibîne. Perwerdehiya bi zimanê zikmakî û derxistina peyva ‹Tirk› jî wisa dibîne. Gava hûn dibêjin ‹demokratîzekirin›, we çi ji vê fêm dike?
Em vê yekê di çarçoveya raporê ku me da komîsyonê de fêm dikin. Di bernameya me ya taybet de heye ku zimanê zikmakî mafek e. Lê em ji destpêkê ve dibêjin: divê ev mesele nebe sedema guherîna destûrê. Di destpêkê de hemû partiyên siyasî ev daxuyanî kirin. Ez mijara hemwelatîbûna wekhev ne tenê wek mijareke etnîkî û mezhebî dibînim. Ez vê wek wekheviya aborî, wekheviya derfetan jî dibînim. Divê midaxeleyên tund û wateyî bêne kirin li hember newekheviyên ku îro derketine holê. Ên ku divê bacê bidin, tenê % 11ê bacê didin. Divê li vê yekê were midaxelekirin. Ez difikirim divê di mîrasa xwediyên serwetên mezin de, para feqîran jî hebe. Bi heman awayî, ez hemwelatîbûneke wekhev dixwazim ku tê de Kurd jî, Elewî jî xwe girêdayî vê dewletê hîs bikin. Aliyê hemwelatîbûna wekhev ne tenê etnîkî û mezhebî ye. Aliyê wê yê aborî û civakî jî divê were gengeşekirin. Ez bawer dikim ev ê ciwanên Kurd bêtir girêdayî vê dewletê bike. Ez bawer dikim hemwelatîbûna wekhev dê bibe garantiya dewleta unîter. Ev têgihiştineke dewletê ye ku tu kesî li paş nahêle.
«Demokratîzekirin ji Meclîsê derbas dibe»
- Hin gotinên serokê rêxistina terorîst Ebdulah Ocalan gihîştin raya giştî. Gotinên wî yên ji bo we jî hebûn. Wî got: ‹Rêya demokrasiyê ne ji Silîvriyê, ji Îmraliyê derbas dibe.› Hûn van gotinan çawa şîrove dikin?
Heyeta Îmraliyê me ji civîneke wisa agahdar nekir. Ji kanala dewletê jî tiştek negihîşt me. Ji cihekî tiştek tê eşkerekirin. Em li xaleke bilind a potansiyela manîpulasyonê ne. Berê heyeta Îmraliyê serdana partiyan dikir. Vê carê, piştî civîna 1'ê Tebaxê, serdana çend partiyan kir. Ji me randevûyek nexwestin. Tiştek li ser vê yekê ji min re negotin. Ji ber vê yekê min ev mesele nexist radara xwe. Lê bi giştî, ez rêya demokrasiyê ne ji zindanan, ne ji bajaran dibînim. Ez wê ji TBMM'ê dibînim. Ne ku ‹ji vê zindanê derbas nabe, ji vir derbas dibe›. Heke emê bibin komarek demokratîk, ew rê ji Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê derbas dibe. Ew rê ji sindoqê derbas dibe.
«Rewşa binçav»
- Piştî tabloya ku li şaredariyên Etîmesgut û Menderesê derket, ma hûn rêveberiya betal a CHP wek hevpareke Îttîfaqa Cumhûrê dibînin?
Em dibînin ku hevalên li wir mane, ji bo Îttîfaqa Cumhûrê wek selektor kar dikin. Lê hebûna wan çaverêbûna Îttîfaqa Cumhûrê pêk neaniye. Wan dixwest CHP wek şitiyekê ji navê dabeş bikin. Lê wek me got, ji wan re tenê darê şitiyê ma. Li şaredariyan rewşeke binçav heye. Tê dîtin ka çi çi ye. Em piştgiriyeke civakî ya wisa bihêz standin. Ji ber vê yekê ez naxwazim helwesta rêveberiya ku bi zorê ji destê me hatiye standin gelek analîz bikim. Ev rêveberî hatiye tayînkirin.
Ji bo malbatên şehîdan û gaziyan gazî li Numan Kurtulmuş
- Yek ji mijarên herî germ ên rojevê gazî ne. Ew ji Parka Güvenê hatin derxistin. Wêneyên gelek xerab derketin holê. Hûn li ser vê yekê çi dibêjin?
Gaziyên û malbatên şehîdên vî welatî layiqî vê rewşê nînin. Xwedî li gazî û malbatên şehîdan dernakevin. Li ser kesên ku ji ber terorê ceza girtine hin sererastî tên kirin. Di van sererastiyan de bendewariyên gazî û malbatên şehîdan nayên bicih kirin. Sererastiyên pir lawaz kirine. Heke tero xilas dibe; girseya ku hevalên li ber çalakiyê ne temsîl dikin 6 hezar kes in. Û li wan kêmtir ji hindirê herî kêm tê dayîn. Ji tu mafî sûd wernagirin. Erzantirîn protez tê dayîn. Heke artêş berbi leşkeriya profesyonel çûye, di nav vê qas bûçeya mezin de daxwazên wan tiştek nînin. Lê belê wan nekirine. Astengiya herî mezin a piştgiriya civakê ji sererastiyên bi hêviya danîna dawiya terorê re, dîmenên li wir derdikevin in. Her gav ku bêyî çareseriya pirsgirêka kesê ku di şerê li dijî terorê de dest û ling wenda kiriye tê avêtin, vê pêvajoyê piştgiriya wîcdana civakê kêm dike. Ez gazî Numan Kurtulmuş dikim. Meclîsa Gazî divê dengê gaziyan bibihîze. Divê meclîsê ji bo civîna awarte bang bike. Dikare nîqaşa giştî were vekirin, komîsyona têkildar bixebite. Pêşniyarên qanûnî yên hatine dayîn di destên wan de hene. Me çend caran pêşniyarên qanûnî pêşkêş kirine. Divê Serokê Meclîsê bi kesayeta xwe ya bêalî vî gavî bavêje.
- Peymana Mekkeyê hem ji aliyê siyaseta hundir ve hem jî ji aliyê siyaseta derve ve girîng e. Wek avakirineke herêmî xuya dike. Ji aliyekî ve jî wek dûrketina ji Rojava xuya dike. Hûn çawa dinirxînin? We banga we ya “Me bi tenê nehêlin” ji Rojava re hebû. Vegerandin li ser vê hebûn?
Em ji bo xwe bang li Rojava nakin. Em bang dikin ji bo ku têkiliyên wan ên bi Tirkiyeyê re saxlem bin. Bi cîrana ne demokratîk re aramî, aramiyeke berdewam çênabe. Divê meriv Tirkiyeyê vexwîne ser rûyê demokratîk, divê meriv îttîfaqên bi prensîb ava bike. Wek Merkel “Yûroyê bigire, Sûriyî bide me” kirin ne îttîfaqeke rast e. “Tu îqtîdara xwe berdewam bike, ez çavan li pêşketinên antîdemokratîk ên li Tirkiyeyê bigirim” ne îttîfaqeke bi prensîb e. Wan Tirkiye kirin ku lîga xwe biguherîne. Hûn dibihîzin ku Rojava rexneyên mafên mirovan li Misrê, Lîbyayê dike? Ew lîgeke din in. Tirkiye berê di lîgeke ku rexne werdigirt lê parçeyê îttîfaqa Rojava bû de bû. Naha Tirkiye, bi Tom Barrack re, wek parçeyekî Rojhilata Navîn tê dîtin. Ewropa jî me wek herêmeke bendavê ya asteng li ber koçê dibîne. Pirsgirêka bingehîn ev e. Berê li dinyayê şerên vekîlî bi rêxistinan re dikirin. Niha rêxistinan dixin nav welatan, ya ku li vir jî diqewime ne cuda ye, li herêman tîm ava dikin. Tirkiye bi Pakistan û Erebistana Siûdî re kirine tîmek. Li ser wê jî peymana ku hûn behs dikin çêkirine. Peymaneke pel-yek e, alîkar jî dibêjin “ne hewce ye ji Meclîsê derbas bibe.” Li binî nivîsandine “êrîşa li ser Tirkiyeyê ku li dijî Erebistana Siûdî be wek êrîşê tê qebûl kirin.” Ne mimkun e ku peymaneke wisa bêyî derbasbûna ji Meclîsê bikeve meriyetê. Ev peymanek li gorî dilê Trump, di çarçoveya ku Barrack xêz kiriye de hatiye avakirin, û siyaseta sazûmanî, Meclîsê derdixe derve. Ji aliyê ewlehiya Tirkiyeyê ve jî rîskan dihewîne. Em ne welatekî ne ku li gorî dilê Trump bi Erebistana Siûdî û Pakistanê re peymana “kî li birayê min lê xe, ez hezar caran lê dixim” çêbike