Rexne li Barzaniyan tiştek e, dev jê berdana Başûrê tiştekî din e
Du roj berî vekişîna hêzên koalîsyonê ji Iraqê, dronan li kampa malbatên dijberên Rojhilatî li Koyê ket. Ev nîşan da ku ezmanê Herêma Kurdistana federal bêparastin maye. Rexnekirina rêveberiya malbatê tiştek e, dev jê berdana tenê statûya di destê Kurdan de tiştekî din e.
RastinewsSibehê sê dronên kamîkaze ketin Kampa Azadî ya li Koyê. Malbatên endamên Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê (PDK-Î) li vê kampê dijîn. Kes nemir. Lê dayikên zarokên razayî yên kampê, îşev tiştek zelaltir fêm kirin: êdî kes ezmanê Koyê naparêze.
Dema vê yekê balkêş e. Vekişîna koalîsyona bi serokatiya Amerîkayê ji Iraqê, çarşemê, 30ê Îlonê temam dibe. Sîstemên parastinê yên ku salan e dron û rokêtên li dijî Hewlêrê di hewa de radiwestandin jî, digel leşkeran herêmê terk dikin.
«Şerm e» an «bêparastî ye»?
Serokwezîrê Herêma Kurdistanê Mesrûr Barzanî, roja yekşemê di hevpeyvîna xwe ya bi Financial Times re, tam vê rewşê rave kir. Wî got ku ji şerê Îranê yê 28ê Sibatê ve, herêm zêdetirî hezar caran bûye hedefa dron, rokêt û mûşekan. Wî got hiştina herêmê bêyî sîstemek parastinê ne tiştek e ku were qebûlkirin.
Rojnameyê nûçe wiha sernav kir: rêberekî Kurd vekişîna Amerîkayê «şerm» dibîne. Ofîsa Barzanî heman roj îtîraz kir. Wan got sernav û şirove ne li gorî gotinên Barzanî ne. Wan got mesaja rastîn ev e: bêparastina hewayî herêmê qels dike. Wan ji rojnameyê rastkirinê xwest.
Xala duyemîn a îtîrazê kêmtir hat axaftin. Lê piştî êrişa vê sibehê, giranbûhatir dibe. Financial Times nivîsîbû ku komên dijber ên Kurdên Rojhilatî li herêmê «bi eşkere çalak in». Hewlêr vê gotinê bêbelge dît. Wê peymana ewlehiyê ya di navbera Hewlêr, Bexda û Tehranê de anî bîra xwe. Kampa Azadî, li erdê encama wê hevokê ye.
Lê nîqaşa sernavê ne mesele ye bixwe. Mesele ev e: Dema Amerîka diçe, Hewlêr nikare ezmanê xwe biparêze. Û tenê Washington an Tehran ne berpirsiyarên vê rewşê ne.
Hesabê sî û çar salan
Herêma Kurdistana federal ji 1991an vir ve bi fiîlî heye. Ji Destûra Iraqê ya 2005an vir ve bi qanûnî heye. Sî û çar sal jiyana nifşekî ye. Di vê demê de herêmê ne aboriyeke li ser piyên xwe ava kir, ne jî pêgehek qanûnî bidest xist ku bikaribe sîstemên xwe yên parastina hewayî bikire. Bi gotina Barzanî bi xwe, tenê Bexda dikare van sîsteman bikire.
Meaşên fermiyan hê jî girêdayî bûçeya ji Bexdayê ne. Her sal krîzên meaşan dubare dibin. Pirsa ku dahata neftê diçe ku derê, şirketa kê îhaleyê digire, ji xwepêşandanên Silêmaniyê heta sohbetên qehweyê yên Hewlêrê, tucaran nabe kêm.
Dema meriv li nexşeya siyasî binêre, rewş hê zelaltir dibe. Serokê Giştî yê PDKê Mesûd Barzanî ye. Kurê wî Mesrûr Barzanî serokatiya hukûmetê dike. Xwarzayê wî Nêçîrvan Barzanî serokê herêmê ye. Li Silêmaniyê jî malbata Talebanî serwer e. Du herêmên rêveberiyê, du Pêşmerge, du îstîxbarat hene. Pêkhateyek ku dixwaze bibe dewlet, wek ortaqiya du şirketên malbatî tê birêvebirin.
Weke rojnameger, divê ez vê jî lê zêde bikim: li deverekê ku hevkarên me yên wek Şerwan Şerwanî salan di girtîgehê de man, gotina «ceribandina demokratîk a Kurdî» hêjayî rexneyê ye.
Lê dîsa jî ew ax ne milkê malbatekê ye
Li gel van hemûyan, divê em îro xwedî li Başûr derkevin. Çimkî tiştê em rexne dikin rêveberî ye, ne statû bi xwe. Ew statû ne milkê malbatekê ye. Ew bihayê sedsalekê ye, ji Mahabadê heta Helebceyê, ji Enfalê heta referandûma 2017an.
Li çar parçeyan binêre. Pêkhateya ku li Rojava di diwanzdeh salan de hat avakirin, di pêvajoya entegrasyonê ya bi Şamê re hat helandin. Rojhilat di nava şer de ye. Li Bakur hê tu qezenc nebûye garantiyeke destûrî. Başûr tenê herêma Kurdan e ku di hiqûqa navneteweyî de tê naskirin; parlamentoya wê, alaya wê û hêza wê ya çekdar heye.
Û ev herêm ne tenê ya Başûriyan e. Malbatên Rojhilatî yên li Koyê kampê ava kirin, Êzîdiyên Şengalî yên salan e li kampên Dihokê dijîn, koçberên ji Rojava, hemû xwe li binê heman banî veşartin. Cihê ku dronan îro sibê lê dan jî ew ban bû.
Neh sal berê, 25ê Îlona 2017an, gelê vê herêmê çû sindoqan û belê ji serxwebûnê re got. Sê hefte şûnda, 16ê Cotmehê, Kerkûk winda bû. Wê rojê Kurdan dît ku statûyek çiqas zû dikare biçûk bibe. Îro em nikarin heman xeletiyê li ezman jî bijîn.
Destek ne çekek vala ye
Ji ber vê yekê, du tişt hene ku divê bêne gotin. Divê her du bi hev re bêne gotin.
Divê aktorên siyasî yên Kurd, partiyên çar parçeyan û diyaspora ya li Ewropayê, mesela parastina hewayî ya Başûr bikin daxwazeke hevpar. Pirsa ku divê ji hukûmetên Berlînê, Londonê û Parîsê were pirsîn hêsan e: Hûn ê herêmeke ku bi salan pê re şer kirin, bêparastî bihêlin û herin?
Divê Hewlêr jî bizane ku ev alîkarî bêbiha nayê. Rêveberiyek ku ji rêveberiya malbatî venagere ser rêveberiya sazûmanî, ji Pêşmergeya du-seran venagere ser leşkerekî yekbûyî, ji hesabên neftê yên girtî venagere ser bûçeyekî şefaf, dê bi demê re gelê ku wê biparêze jî winda bike.
Parastina Başûr ne parastina Barzaniyan e. Lê ji hêrsa li Barzaniyan, dev jê berdana Başûr, dê bibe xeletiya herî biha ku Kurd di vê sedsalê de dikin.
Ramanên di vê nivîsê de yên nivîskarê wê ne; dibe ku bi siyaseta weşanê ya Rastinews re bihev bikin, dibe ku nekin. Rastinews platformeke azad e ku ji ramanên cuda re vekirî ye.