Notên hevdîtina Ocalan a berî qanûna çarçoveyê belav bûn

Rastinews — Tutanakên ku tê gotin ji hevdîtina Ocalan a 2'ê Tebaxê ne, li ser înternetê belav bûn.

Abdullah Ocalan di 2'ê Tebaxê de bi Heyeta DEM Partî ya Îmraliyê re hevdîtin kiribû. Ev hevdîtin di qonaxeke krîtîk a pêvajoya qanûna çarçoveyê de pêk hatibû. Metnên ku tê gotin dubareya bêkêmasî ya vê hevdîtinê ne, li ser înternetê belav bûn.

Rastiya van metnan hê venebûye. Ne diyar e ka ev tomara bêkêmasî ya hevdîtinê ye an na. Vê yekê hê tu çavkaniyeke serbixwe piştrast nekiriye.

Va ye naveroka temam a metna ku tê gotin di navbera Ocalan û Heyeta Îmraliyê de derbas bûye:

NOTA HEVDÎTINÊ YA BI OCALAN RE, ROJA 02.08.2026

Serok: Bi xêr hatin. (Dema dibîne ku stûyê hevalê P. girêdayî ye) Te çi bûye wisa? P: Di guhê min de pirsgirêkeke krîstalê çêbûye Serokê min. Serê min dizivire. Serok: Carinan serê min jî dizivire, destxweş be. M: Hûn jî baş in? Serok: Standarda min naguhere. Em li ser piyan dimirin. Şansê me ji bo mirina di nivînan de tune. Dipirsin gelo rewşa Ocalan çawa ye, tenduristiya wî çawa ye. Şoreşger li ser piyan dimirin. Berpirsiyariyeke mezin li ser milê me heye. Ev berpirsiyarî destûrê nade tu nexweşiyê. Nade ku meriv bibêje «aliyê min diêşe». Divê meriv her tim zindî bimîne.

Rayedar: Em her tim tenduristiya we tînin pêş. Em berî her tiştî, wek xwedan malê, ji Abdullah beg û ji we hemûyan re dibêjin bi xêr hatin.

Serok: (Bi kenê xwe) Ez ne xwedan malê me? Min heqê xwedaniya malê bi dest xistiye. Ji 30 salan ve, ji Özal ve, helwesta min zelal e. Dawî li têkoşîna çekdarî, berdewamî li têkoşîna siyasî. Em wisa dimeşin. Me yên li çiyê ji bo aştiyê amade kirin. Ez wek stratejîstê Kurdan, wek çareserkerê siyasî hazir im. Min got dawî li şer. Min bi rêz bersiv da daxwaza yekbûnê ya bi dewletê re. Du sal in em vê pêvajoyê didomînin. Ez xwe ji bo vê pêvajoyê jêhatî dibînim. Derketina vê qanûnê xalek sereke heye. Bo pêşveçûna vê pêvajoyê, hebûna komeke çavdêriyê jî li hember gelê Tirkiyeyê rasteqîniyê dabîn dike. Divê meclîs jî di vê yekê de cih bigire. Em bêyî meclîsê nikarin vê yekê bikin. Rojhilata Navîn pêvajoyeke bahoztî dijî. Her roj, li gel rewşa Îranê, agirê şerê herêmî carinan vedimire, carinan hildikeve. Li vir tiştek bi navê rastiya Kurd jî heye. Ev rastî mezin e, 60 milyon kes in. Îngilîzan bi lîstina li ser rastiya Kurdan Rojhilata Navîn têk dan. Niha jî di vê sedsalê de heman lîstik tê lîstin. Wê demê wan bi gotina xwe Kurd parçe kirin, dabeş kirin, xistin nav birîn û êşê. Niha jî hin kesên xwe wek Kurd nîşan didin hene. Dibêjin: «Apo doza me difroşe, Apo dema xewnên me yên dîrokî nêzî bicihanînê bûn, li gel dewletê li hev tê, wî hemû xewnên me têk da.» Eniyeke wisa heye. Wan Kurdên hundir û derveyî PKKê jî bi kar anîn. Bi vê yekê, tê zanîn ka di dawiya Şerê Cîhanê yê Yekem de çi hat serê Kurd û Tirkan. Ji bo komareke biçûk çi feda bûne. Piştre wê bi destê FETÖyê hwd. komarê jî xistana bin kontrolê. Digotin di nav me de dirêjahiyeke faşîst heye, bi zorê ji vê filitîn. Niha ez ji Özal ve dixwazim vê agir bikujim. Ji Koçgiriyê ve 30 serhildan derketine. Sed hezaran kes mirine. Serokkomar got di aboriyê de zerarek 2.3 trîlyonî çêbûye. Got ev zerar gihaye 60 milyar dolarî. Heke em bêsiûdî bikin û pêketinên bêwate pêxas bikin, em ê bikevin rewşeke ji Xezzeyê xerabtir. Ev bi gotinan çênabe. Tenê tişta ku ev qanûn dide min, derfeta xebateke berfirehtir e. Em di asteke herî girîng a lihevhatinê ya dîroka komarê de ne. Îslamgeran di dewletê de ne lê hîn jî li hember neteweperestan in. Bi gaveke biçûk derî vedibe. Em ê ji wê derî Kurdan bi komarê nas bikin. Rêya bi hezar kîlometreyan bi gaveke biçûk dest pê dike. Di komarê de hîn jî her kes dijminê hev e. Ev komara me ye bi xwe. Bi qasî Tirkan par û pişka me di vê dewletê de heye. Em ê jî hêdî hêdî bibêjin ev dewlet ya me ye. Dema hûn dibêjin dewlet li hember dewletê, ev tê wateya şer. Dema ez derketim, min bi navê «kolonyalîzma Tirk» dest pê kir. Ez bi awayekî bêhempa veşartî bûm, ew ez 5 sal şûnda hîs kirin. Min ji wan kesên hatibûn vir pirsî, we kengî ez hîs kirim, wan got 5 sal şûnda. Berpirsiyarekî dewletê jî, dema bi min re dipeyivî, gotibû: «Ez heyranê taybetiya we me ya vegera ji xeletiyan.» Wî ev ji bo cîhana akademîk gotibû, ka çiqas dijwar e ku meriv di cîhana akademîk de xeletiyan bibîne û jê vegere. Lê min dît. Ji damezrandina dewletê ve, Kurd di nav vê de ye jî, min nikaribû vê hilweşînim an dewleteke din ava bikim. Kesekî din bi qasî min ev neceriband. Kesekî din bi qasî min zorî neda vê yekê. Ji ber vê yekê ez stratejiyê diguherînim. Heke tu li ser nêrîneke şaş israr bikî, tu wenda dikî. Niha dewlet bi çavê terorîst li me dinêre jî, sibê em ê bibin lingekî xurt ê vê dewletê, bi qasî MHPê. Bila em 3 mehan nîqaş bikin, hûnê bibînin ku derê dewletê wê heta binî vebe. Çimkî em gelekî herî stratejîk dikin hevalbendê dewletê. Yavuz kaxezeke spî dide Îdrîsê Bedlîsî, dibêje tu çi dixwazî binivîse. Encam ev e ku derê Rojhilata Navîn vedibe. Ev nayê wateya ku statuya Kurdan tê feda kirin.

Ez ê maskeya wan kesên dibêjin: «Kurdan sed sal xebitîn, Apo çû, statuya Kurdan firot dewletê» jî bavêjim. Xiyaneta rastîn ev e. Bahçeli ev fêm kir. Çakıroğlu jî heye, ulkucî ye, ji yên herî baş fêm dikin e. Min du sal in derdorê hinekî paqij kiriye. Min hewl da carekê we, carekê alîyê din razî bikim. Min got: «Lîstika şeşderî ya bi tenê kesekî.» Pirtûka min jî li ser vê heye. Ez wisa dikim. Ev kar zehmet e. Ez her du alî bi awayekî hûrgilî formule dikim.

Rayedar: We ji bo formulê gotibû mc2.

Serok: Ew veguherîn e. Ev girîng e. Wê tevahiya têgihiştina gerdûnê guherand. Lê pejirandina wê demek dirêj domand. Ev ne tenê ji bo gerdûn û fizîkê ye, ji bo civakê jî ye. Ji bo ku hîdrojena rojê bibe helyûm, germahî û zexteke tirsnak divê. Ev veguherîneke mezin çêdike. Civak jî gerdûnek e. Heke em vê formulê rast bi kar neynin, em ê civakê bişewitînin. Min ji berpirsiyarê dewletê re gotibû: heke hûn bibirin an em bibirin jî, ev dibe serfiraziyeke Pîros. Epîr, di sala 276 berî zayînê de, hemû şerên xwe yên li gel Romayê dibire, lê di nav du salan de her tiştî wenda dike. Gelek 60 milyon kes in. Şervan e, heke bixwaze dikare her derê wêran bike. Ev xebat ne tenê ji bo rêgirtina ji hevkuştinê ye. Wê îttîfaqeke demokratîk a Kurd-Tirk çêbibe. Tişta em jê re dibêjin entegrasyona demokratîk. Dema ew çêbibe, wek çawa Yavuz bi mîrektiyên Kurdan Rojhilata Navîn bi dest xistibû, em jî wisa serfiraz dibin. Heke Bahçeli ev fêm kiribe, çima yên din nikarin fêm bikin. Ew dixwazin em zû bikevin ser hev. Ne dîrok, ne sosyolojî; dibêjin dilê min wisa dixwaze. Özal jiyana xwe daibû vê karî, wî ji kurê xwe Ahmed re gotibû. Ka hilbijartin, ka berjewendiya partiyê, kesek nikare van bike amraz li hember me. Bandora min li ser PKKê û li ser Kurdan heye. Kesekî din bi qasî min serî hilnedaye. Lê di dawiyê de min formula yekîtiya demokratîk dîtiye û ez dixwazim vê bi dewletê re serxistî bikim. Me gotibû du stûn hene: stûna Kurdbûnê û stûna Tirkbûnê. Heke hûn dixwazin ber bi cîhana Tirkbûnê, Rojhilata Navîn, Pakistanê û Hindistanê ve vebin, stûna Kurdbûnê girîng e. Sedema hilweşîna hemû împaratoriyên dîrokê ev e. Mîtaniyan û Hîtîtiyan jî ji ber ku li dora sala 1200 berî zayînê vê îttîfaqê pêş nexistin, hilweşiyan. Hemû pêvajoyên din jî wisa ne. Hûn dizanin di Şerê Cîhanê yê Yekem de Lawrence çawa Ereb ji Qudsê, ji Ammanê û ji Şamê kişandin.

Eger ev li Anatolyayê jî serkeftî bûya, ma tiştek ji Tirkbûnê dima? Heman strateji dixebite. Ji bo ku Kurd li vir dijî komarê bin. Di sala 93an de Yewnanî dihatin, Ewropî dihatin. Pir min pesend dikirin, ez wek serxweş bûbûm. Gava banga Özal derket holê û min got ezê bi Özal re li hev bikim, ew ji nişka ve wek qeşayê sar bûn. Min got ev çi ye? Ez vê yekem car qal dikim. Min ev paşê fêm kir. Li Romayê wan got «çimkî çavê vî li hevkirina bi Tirkan e, em ê bidin wan, bila bikujin.» Komplo ev bû. Paşê Michael Rubin jî ev got. Ew her kesî li ser xwe girêdayî digire û dibêje «here şer bikin.» Piştgirî heta radeya şer dide. Heke qanûn derbikeve, divê tevahiya teşeya rêxistina me biguhere. Gava HDP hate avakirin wiha... Heke qanûn derbikeve, divê tevahiya teşeya rêxistina me biguhere. Gava HDP hate avakirin, rewşek wiha tune bû, ev yek bi tenê nedihat bîra kesî. Di sala 2013an de derek ji bo diyalogê hat vekirin. Vê yekê HDP ji dayik kir. Ev pêvajo hewce dike ku em avahiya xwe ya rêxistinî û bernameya xwe ya îdeolojîk ji nû ve binirxînin. Piştî qanûnê emê hevdîtinan bikin, da ku em hemû plansaziyên xwe yên tevgerê û xebatên xwe yên siyasî li gorî qanûnê saz bikin. Tevgera ku ezê niha organîze bikim, Tevgera Civaka Demokratîk û Komarê ye. Hûn dikarin amadekariya Meclisa Damezrîner jî bikin. Di Konferansa Komara Demokratîk de komeke vexwendker hebû. Ez nabêjim bila her wiha be, lê divê bi awayekî wek wê Meclisek Damezrîner çêbibe. Divê meriv komarparêz be. Berê em serxwebûnxwaz bûn. Em ê bi komarê re be jî, heta hûn asteng bikin jî, emê komarparêz bin. Ji vê re hem bingehek dîrokî hem jî bingehek civakî heye. Çimkî Kurd hê ne beşdarî komarê bûne. Çepgir jî hê beşdarî komarê nebûne. Bûyera Mistefa Sûphî heye. Şefîq Husnî û hevrêyên wî hene. Çepgir li derveyî komarê ne. Emê komên çep ên bi vî rengî jî tevlî bikin. Pêwîstiya bi tevgerekê heye ku hem çepgeriya wan hem jî komarparêziya wan bicîh bîne. Amadekariya vê bikin. Heke qonaxa yekem (heke qanûn derbas bibe û bikeve meriyetê) bi serkeftî derbas bibe, wê hingê erkek mezin li benda me ye. Emê bi gelek kesan re hevdîtinan bikin. Bila Metiner û Altan Tan jî werin. Ezê bi Ahmet Davutoğlu re hevdîtinê bikim. Bila rewşenbîrên laîk jî werin. Mînak, Rıza Türmen. Divê hûn kesên mîna wî vexwînin Meclisa Damezrîner. Divê we ev tişt fêm bikira. Di salên 50î de Partiya Demokrat ev yek kiribû. Em wek gel, ne tenê wek gel lê wek çandek jî, beşdarî gaveke mezin a Komarê dibin. Çepgir jî fêm nakin. Di sedsala yekem de hemû ji îşkenceyê derbas bûn. Em di vê sedsalê de bi komara demokratîk re yek dibin. Ev ji bo çepgiran jî firsendek e, hevkariyeke rûmetdar e. Ev tevger hem yekbûna rast a bi komarê re peyda dike, hem jî wek tevgerek ku bi prensîban çek têde cih nagire, li gel civaka demokratîk hemû pêwîstiyên me bicîh tîne. CHP û Partiya Nû dixwazin vê yekê bikin, lê avahiya wan destûrê nade. Pêwîstiya me bi vê yekê ji hemûyan zêdetir heye. Em wek gel, wek çandek jî, beşdarî gaveke mezin a komarê dibin. Çepgir fêm nakin. Di sedsala yekem de hemû ji îşkenceyê derbas bûn. Em di vê sedsalê de bi komara demokratîk re yek dibin. Ev ji bo çepgiran jî firsendek e, hevkariyeke rûmetdar e.

Heyet: Daxuyaniyek Özgür Özel hebû. Wî piştgirî dida pêvajoyê. Ji bo wan pirsgirêka kurd mijarek stratejîk e, lê wan got ku ew berî her tiştî dixwazin qanûnê bibînin.

Bşk: Silavên taybet ji Özgür re. Divê fermandarek wan beşdarî Meclisa Vekolînê bibe. Min ev meclis ji bo CHPyê ferz kir. Ew dibêjin «gelo ew me tasfiye dikin, ew bi îttîfaqa hikûmetê re yek bûne, ma ew ê me tune bikin?» Her roj dibêjin hiqûq û demokrasî. Riya vê yekê ji vê xebatê derbas dibe. Em ne bi AKPiyan re, em bi dewletê re çareseriyeke hiqûqî ya demokratîk nîqaş dikin. Ji bo hemûyan, bi taybetî ji bo we, vekirina kanala hiqûq û demokrasiyê şansê dawî ye, divê hûn wiha bibêjin. Riya demokrasiyê ne ji Silîvrî, ji Îmralî derbas dibe.

Heyet: Em li ber hevdîtinek girîng û qanûnek girîng in. Piştî vê hevdîtinê ji bo raya giştî peyamek we heye?

Bşk: Ez li benda derketina qanûnê me. Piştî ku qanûn derket, dê her kes min bibihîze. Ez soz didim xebatek û fedakariyek komara demokratîk, ne kêmtir ji ya avakirina komarê. Çimkî komar bêyî Kurdan nehat avakirin. Ez soz didim xebatek weha, herî kêm mîna ya destpêkê. Ev ji bo 86 milyonan, ji bo her kesî pêwîst e. Ev xizmetek mezin e ji bo 86 milyonan. Ev pêvajo dê bandorê li çarenivîsa herêm û welat bike. Dê rê li ber destûrek bingehîn a demokratîk veke. Dê îmkanên aborî berfireh bike. Derî heta dawiyê li ber komara demokratîk vedibe. Meriv dikare bi coşa cejnekê li vê nêzîk bibe. Ev gava yekem a riyeke bi hezar kîlometre ye. Em gava yekem ji bo riyeke bi hezar kîlometre davêjin. Ji bo her kesî gavek ji bo demokrasiyê davêjin. Tiştek din heye?

Ö: Serokê min, serdana me ya girtîgehan çêdibe. Hemû li we temaşe dikin, pirsa we dikin, bila silavên wan gihîştibin we.

Bşk: Erê, rewşa girtîgehan heye. Gelek nexweş hene, ne wisa ye? Divê em bi wan re eleqedar bibin.

Not: Serok li dawiya hevdîtinê, li ser çawaniya beşdariya jinan di pêvajoya qanûnî de, wiha got: «Me destpêka manîfestoya jinan kir, gava biqede hûnê şok bibin. Herwiha bila jin di meclisa vekolînê de wek kotaya jinan cih bigirin, an jî meclisek cuda ya vekolîna jinan li derveyî meclisê cih bigire.»

Not: Serok li ser çawaniya nêzîkbûna qanûna dê di vê pêvajoyê de derkeve, ev helwest destnîşan kir: «Ev qanûnek destpêkê ye, qanûnek reh e. Pêvajoya ku dê bi vê qanûnê dest pê bike, dê mijarên rêkxistinên qanûnî yên berdewam, demokratîkbûn û rêveberiyên herêmî bin. Divê meriv wiha binirxîne.»

Xala ku nêzîkbûna serok a li ser pêvajoya qanûnê ya berdewam kurt dike ev e: divê piştî qanûnê şert û mercên xebata wî yên taybet çêbibin. Ev jî bi cihê wî yê di «meclisa siyasîbûn û aştiyê» de ku dê piştî qanûnê were avakirin, were misogerkirin. Di maddeya qanûnê de ku dibêje «ji bo pêşketina pêvajoyê li ba rêxistinê, dikare tayînkirin di binkomîteyan de bê kirin», bi meclisa binî ya dê were avakirin, «meclisa aştî û demokratîkbûnê» tê armanckirin. Ev meclisek e ku li ser avakirina wê piştî derbasbûna qanûnê hevrikirin hatiye kirin. Xala ku di qanûnê de bingehê diyar dike û ji aliyê serok ve wek girîng tê dîtin, ev meclis e.

Hevdîtina 20ê Tîrmehê:

Li ser mijara qanûnê agahiyên wiha ji me re hatin dayîn. Di qanûnê de wê Meclisek Koordînasyonê were avakirin, di bin rêveberiya cîgirekî Serokkomar de. Di vê Meclisê de dibe ku nûnerên Wezareta Dadê, Wezareta Karûbarên Hundir û Sazgehên Îstîxbaratê jî hebin. Wek meclisek binî ya girêdayî vê Meclisa Koordînasyonê, wê «Meclisa Bêçekbûn û Siyasîbûnê» hebe. Ezê di vê Meclisê de jî bi statûyekê ya diyarkirî cih bigirim. Li gorî hesaban, niha ji sedî 80ê girtiyan, ango ji 4700 kesan 3900 kes, bi vê qanûnê derdikevin. Bi qanûnê re tometa endametiya rêxistinê radibe. Bi qasî komeke 814 kesî heye. Rewşa van dê di pêvajoyê de diyar bibe. Ev kes xwediyên cezayê hebsê hetahetayê yê giran in. Ji bo vê komê Meclis dê di nav demê de nirxandinekê bike. Min got, ji bo vê dema nirxandinê ne hewce ye ku demek sînordar were danîn. Lê li gorî pêşbîniyê, di nav salek an salek û nîvê piştî derketina qanûnê de, rewşa vê komê jî dê were çareserkirin. Ne dozek min e ku sibê zû min derxin. Bila pêvajo pêşve here, ew ê bi xwe jî nexwazin min li vir bihêlin.

Pirsa «rewşa min dê çawa têkeve nav qanûnê?» wek pirseke bingehîn dimîne. Li gorî agahiya hatî dayîn, rewşa me dê di nav nirxandina periyodîk a Meclisê ya 4 an 6 mehan de diyar bibe. Bi awayekî pratîkî jî, piştî derketina qanûnê, wê serdemek nû dest pê bike.

Li vir trafîka hevdîtinan a li girê jî zû dibe. Siyasetmedar û rojnamevan tên. Ev girîng e, çimkî em bi qanûnê re nû dest pê dikin. Ev ê bibe pêvajoyek berdewam. Ji bo piştî qanûnê, dînamîkek kurd û civaka Tirkiyeyê heye ku divê ez wan qanih bikim. Derbaskirina qanûnê zû girîng e. Heke neyê temam kirin jî, dikare xebata meclisê heftek an 10 rojan were dirêjkirin.

Bawerî-garantî. Garantî baweriyê xurt dike, bawerî jî garantiyê. Diyar e ku dewlet vê yekê dike bingeh. Berî çend salan, heke bihata gotin ku li Sûriyê rejîma Baas dê hilweşe, welat dê perçe nebe û kesek bi navê Şerayê dê bikeve serokatiyê, kê dê bawer bikira? An jî berî çend salan, kê dê bawer bikira ku Bahçeli dê ji Ocalan re bêje Rêberê Damezrîner? Van mînakan nîşan dide ku her tişt dikare pir zû biguhere. Bi vê pêvajoyê re, qanûn gavek yekem pêk tîne. Piştî wê, qanûnên din jî dê hewce bin.

Em şahidê kêliyeke dîrokî ne. Me bi hevalên li vir re axivî. Di mijara hiqûqê de çend xal hene ku divê em zelal bikin.

Hûn vê yekê dizanin, ne wisa? Min zelal kir ku PKK encama destwerdana modernîteya Rojava ya li Rojhilata Navîn e. Sosyalîzma reel sêyeka dinyayê bû. Ne mimkun bû ku em derbasî wê bibûna. Me fermana wan cih neanî, lê wisa xuya dikir em jêre tabî ne. Kadroyên damezrîner ên komarê û kadroyên NATOyê jî wisa ne. Wan tişta Rojava û NATOyê digot, pêk anî.

Guherîn bi Ozal re dest pê kir. Ev yek ji gavên herî dîrokî ye di veguherîna dewletê de. Gava we ev gav pêşî avêt, tesfiyeya PKK'ê min got, ne we. Ez berê gihîştibûm encamê. Divê meriv tiştên kevn derbas bike. Heke ev neyê kirin, dê pêşerojê zehmet bike. Tiştê li CHP'ê jî ev e. Rola wê ya dîrokî temam bûye. Min ji bo têkiliya M. Kemal û Înonu gotibû têkiliya Tirk-Kurd. Niha li têkiliya Ozel û Kemal binêrin, yek Tirk e, yê din Kurd e. Herwiha yek ji Selanîkê ye, yê din jî ji heman herêma mezhebî ye, ango ji Dêrsimê. Tiştên li CHP'ê diqewimin, derbirîna dîalektîka bingeha komarê ne. Ew di eslê xwe de pir baş bûn digel hev, çima wisa bû? Ev bi dîalektîka binî ve girêdayî ye.

Ev, potansiyela ku ez xwe pê spartime û ziman ê wê yê dîrokî ye. Bahçelî kesayetek dewletê ya dîrokî nîşan da, ya min jî hema hema wisa bû. Di dawiyê de emê ber bi tiştekî dîrokî ve biçin. Kevirên sedsalî yên siyaseta «parçe bike-îdare bike» ya hegemonyaya Rojava têne hilweşandin û tesfiyekirin. Ez nizanim dê çiqas dom bike, lê ev bêguman dîrokî ye. Li kêleka Alparslan Kurd hebûn. Hûn ji stranê Kizîroglu Mistefa Beg hez dikin? Ew Kurdek ji eslê Şirnexê ye, hatiye Qersê, li wir hatiye hezkirin. Li Bakur, Serhedê, Erzirom û Wanê jî rewş wisa bû. Dema Selçûkiyan di dîroka Tirkan de çi bû, xanedana Şeddadiyan di nav Kurdan de heman rol lîstiye. Sê sed sal dîroka Selçûkiyan, sê sed sal jî dîroka Şeddadiyan heye. Anî didin Manuçehr, ew Şeddadî ye. Qersê didin Tirkan. Li hember êrişên Xaçperest û Mogolan bi hev re berxwedan hebû.

Şerê Ayn Calûtê navdar e. Heke ew nehatiba serkeftin, dê tiştek bi navê Îslamê nemîne. Ew hilweşîna Osmaniyan a sedsala 19an bi têkiliya wan bi Kurdan re û serhildanan ve girê dide. Min li ser fikirî, rast e. Serhildana yekem destpêka salên 1800î ye, ya Babanzadeyan.

CHP divê vê fêm bike, ji ber qanûna şapkeyê û tiştên din bi dehan kes hatin tesfiyekirin. Ev taqlîdkirina şoreşa Fransayê ye, ez jê re dibêjim Robespierîzm. Ew difikirin ku ji bo şoreşek mezin, divê pir kes bêne kuştin û tesfiyekirin. Ev yekê li Şêx Seîd û Seyîd Riza jî dikin, ji wan re dibêjin feodal, paşverû. Ev ne rast in. Ez naxwazim tiştekî li ser M. Kemal bêjim, ew damezrênerê komarê ye. Divê CHP asteng li vê pêvajoyê neke. Piştî sed salan, barûd hinekî xelas bû. Çawa ku em diguherin, divê ew jî biguherin. Gava hûn hevdîtin bikin, ji wan re bêjin. Gava ku me li vir ev gav avêtiye, dê rê li ber destûra bingehîn a nû veke. Dê rê li ber komara demokratîk jî veke. Gelek kulm li ser danîn, gotin komara duyem, komara sêyem. Fransiyan pênc komar ava kirin. Li rastê û li çepê jî damarên faşîst hene. Heta îro di teknolojî û zekaya çêkirî de jî damarek faşîst heye. Awayê ku zekaya çêkirî tê ferzkirin, wusa ye: «Baştirîn tiştî tenê ez dizanim, ez dikim.» Heke ez behsa zekaya çêkirî bikim, ji devê min gotinên nefretê derdikevin. Ez ne dijî teknolojiyê me, lê ev tevgereke herî xeter û faşîst e ya li dijî mirovahiyê. Dê afirandinê bikuje.

Li Tirkiyeyê kes wê dîroka ku niştecihbûnê li vê coxrafyayê pêkan kiriye nizane. Peyva Zîya Gokalp a «Bê Tirk Kurd nabe, bê Kurd Tirk nabe» navdar e. Min ew bi awayekî dîalektîk hilda dest. Ez li kîjan aliyî binêrim, di karên bingehîn ên Tirkan de Kurd hene, di hemû karên mezin ên Kurdan de jî Tirk hene. Niha Kurd di rewşeke tehqîrkirinê de ne, wek mirov nayên hesibandin. Wan nikaribûn tewra bi zimanê xwe biaxivin jî.

Rayedarên dewletê dibêjin: «Ev rewş pir li paş man, lê belê ev.» Ev kirina damarekî faşîst ê neteweperest bû. Îro li Tirkiyeyê Kurd bûn, weşana bi Kurdî, berhemên hunerî pir belav in, mînakên wan ên xweş jî hene.

Lê ji bo vê, bedelek mezin hat dayîn. Divê aliyekî hiqûqê yê tazmînkar jî hebe. Ne tenê aliyekî xwedî gazî û birîndar e. Gava meriv pirtûka Bejan Matur a «Li Pişt Çiyayan Nihêrîn» dixwîne, meriv heyecan dibe. Çîrokên jinên tê de… Êş û janên gelek hatin jiyîn. Şerekî tirsnak hat jiyîn. Jin û mêrên ciwan. Ji bo ku ev êş bêne paşguhkirin, gavên dîrokî têne avêtin. Ev ne mesela dan û standinê ye. Ev, pêkanîna civînek rast a li gorî rewşa niha ye. Sibê zagon derdikeve, dê barek mezin li ser milê min bikeve. Veguherîna Kurdan meseleyek mezin e. Hem veguherandina aliyê Kurd û aliyê rêxistinê, hem jî ragihandin û qenckirina aliyê Tirk. Piştî zagonê, di têkiliyên ku emê bi rojnamevanan re daynin de, divê ez vê bikaribim bidim fêmkirin. Ev veguherîn dê çepê Tirk û rastê Tirk jî biguherîne. Dibe ku rê li ber guherîna tezên dîrokî yên Kemalîst jî veke. Bê guman heke ew bi tevahî li hember vê newestin. Min got «Lozan», min got «destûra bingehîn a yekem», hin derdor rabûn ser piyan...

Hinek li vir danûstandinan fêm nakin. Kesên hebûn ku gotin ez li dijî dîroka Kurdan çalakiyê dimeşînim. Lê belê bratîya Tirk-Kurd tê zindîkirin û ev dê dînamîka Rojhilata Navîn biguherîne. Kesî wisa nanêre, tenê em wisa dinêrin.

Li ser rola min, ev qet xweperestî nîne. Ez ji pesindana xwe jî hez nakim; lê ev barek e ku divê ez bêguman hilgirim. Di dema xwe de Ozal û yên din gazî min kirin bo vê danûstandinê. Ez xwe davêjim vê rola dîrokî. Mirineke zû ya vir an tesfiyeyeke din, dê dîroka şerekî tarî yê du sed salan dest pê bike. Ji ber vê yekê hişyarî pêwîst e. Gava Îngilîzan danûstandinên yekem bihîstin, wan çi got? Wê demê di rojnameyekê de derketibû, wan got dê hevsengiyên Rojhilata Navîn têkbiçin.

Ji bo rêveberiya jorîn û hevalên wek wan, divê dem dirêj nebe. Dibe ku 3 sal bin, dibe ku 5 sal bidome, dibe ku bi danûstandinan qet neyên jî. Ev kes li asta navneteweyî têne lêgerîn û têne hedefgirtin. Berevaniya wan pêwîst e. Ez nabêjim bila yekser werin. Divê pêşî raya giştî amade bibe, mînak di 6 mehan an salekê de. Piştî wê, bi kêmanî divê ew yek bi yek werin. Di pêvajoya pêş de emê binêrin, raya giştî dikare amade bibe. Ez nabêjim werin biçin meclîsê. Divê ew bikaribin li herêman siyaseta demokratîk bimeşînin. Divê ji bo wan nirxandinek demdemî bê kirin. Bêyî ku sînorekî demê were danîn, divê ew fireh-bûn were dayîn.

Min kurteya hevpeyvîna Duran Kalkan a bi Ruşen Çakir re xwend, erênî bû. Hevpeyvînek berfireh û erênî bû. Şiroveya wî ya berê li ser tîma neteweyî jî girîng bû. Digot: «Ji ber zextên neteweperest zarok nikaribûn bilîzin.» Tevî rexneyên min, hevalê Abbas alîyekî girêdayî û zehmetkêş heye.

Piştî zagonê, sîstemek bi navê «Sê T» dê were bikaranîn. Piştrastkirin, dîyarkirin, peymandayîn... Piştrastkirinê mekanîzmaya dewletê dike. Peymandayînê emê bikin. Lingek wê MGK ye, lingek wê meclîs e. MGK dê raporê bide, dê bêje PKK'ê çek danîne. Li ser vê mijarê MGK dê biryarê bide û biçe meclîsê. Ev dê bi mekanîzmayeke sêalî ya xurt bimeşe. Peymandayîn jî karê min e. Divê ez di nav pêvajoyê de bim.

Di taslakê de dê komeleyek şopandinê jî pêwîst be. Biryara ku Komîsyona Meclîsê digire, Komîsyona Şopandinê dişopîne. Dê Encûmena Hevrêziyê û Encûmena Siyasîbûnê hebin. Ev encûmenek e ku partiyên endam didin Komîsyona meclîsê dikarin endam bidin. Divê komîteya meclîsê ne wek jêr-komîte, lê wek komîteyek serbixwe û cuda were avakirin. Qanûndanîn ne di bin dest ê îcrayê de ye. Ji ber vê yekê, divê komîteyeke şopandinê hebe. Divê endamên her partiyê tê de hebin.

Gava koma yekem a ku dê were amadekirin em ê bi hev re nîqaş bikin. Tiştek 300 kesî dibe; sêyeka wê ya Ewropa, sêyeka wê ya girtîgehan, sêyeka wê jî mîna Qendîlê dibe. Ev tişt hûrgilî ne, dûre em ê li ser wan biaxivin. Xebata me girîng e. Heke bi lez were xebitîn, dem dikare bikeve 1 salê an 6 mehan.

Ramanên min ên xurt li ser aboriyê û çandiniyê hene. Di hişê min de pêşxistina çandiniya Mezopotamyayê heye. Tiştê ku ez jê re dibêjim komîn jî ev e; pêşxistina çandiniyên herî bibar. Ev, ji petrola Rojhilata Navîn girîngtir e.

Rola avakerî ya Kurdan di Komarê de ji ya Tirkan kêmtir nîne. Kurdan wek Lawrence û Ereban nekir. Ji ber vê yekê, ev tevgerek rastkirinê ye ya îro. Piştî Kerkûkê, li Helebê dibe ku waliyekî Turkmen hebe. Waliyê Turkmen ê Helebê tê wateya aştiya Sûriyê. Ev pir girîng e. Pratîka waliya dorhêl li Kerkûkê fikrek baş bû. Di navbera Kurd, Ereb û Turkmenan de her sal dorhêl.

Wateyeke stratejîk a Helebê heye. Ez pêşî li wir jiyam. Avahiyeke me ya xweş li wir hebû. Aram Tigran li wir bû. Ew ecêb e. Berî mirina xwe silav ji min re şandibû. Bandora wî li ser min mezin e. Li Enqereyê, li Lîseya Tapû û Kadastroyê, Îsmaîl Aslan ê ji Ceylanpinarê hebû. Piştre bû şaredar. Ez çûm mala wî. Min dît stranek Kurdî. Aram lê dixist, min guhdarî kir. Min got ev deng nabe bimire, divê ev melodî her bijî.

Heleb, aliyê Qamişlo. Stranê Ezê Gelîn a Turkmenan û awazên Barak, tên girêdan bi Helebê ve. Ez li Nizîpê bi awazên Barak mezin bûm. Heleb navenda vê çandê ye. Bêguman Ereb jî hene. Dîrokek hezar salî wisa ye. Ji bo binesaziya vê yekê jî divê Şara hinekî ji bo demokrasiyê were amadekirin. Demokrasiya herêmî û demokratîzekirin dê Şara jî xilas bike. Heke ev neyê kirin, kes nikare xilas bike, dê di nav salekê de bikeve derbeyekê û li Sûriyê qirkirin çêbibe.

Îran nikare wisa were hiştin. Çawa ku Sûriyê dema xwe ya dawî dijiya, ev desthilatdariya Şîî jî dema xwe ya dawî dijî. Divê hamleyek were destpêkirin ku Nêçîrvan û Bafil jî tê de bin û PJAK jî biguherîne. Divê Tirkiye rolek erênî bilîze. Bila em bêyî pêwîstiya Amerîka-Îngilîzê hamleyeke bratî ya dîrokî pêşve bibin. Ev, alîkariyeke bratî ye, piştgirî ye. Bi hev re, bi guherandina PJAK'ê jî, wê bînin xeteke minasib. Wekî din bi hezaran kes dê werin îdamkirin, dê bibe deryayek xwînê. Vê yekê DYA nikare derbas bike. Rejîma Şîî jî qeflî ye, nikare çareser bike.

Bêyî xwedîtiya çanda Rojhilata Navîn tu tişt nayê kirin. Ev kes vê dîrokê nizanin. Sed sal e ew bi navê çepgiriyê şerê fikrên kevn ên Rojhilat dikin. Yê ku tu jê re dibêjî ûmet, enternasyonalîzma Îslam û Rojhilata Navîn e. Li Rojhilata Navîn ji Hîtîtan, heta ji Sargonî ve yekîtiyek heye. Yekîtiyek împaratoriyê heye, li binî jî yekîtiya çandî ya gelan heye. Du sed sal in ku ev bi neteweperweriyê, bi modernîteyê tevlihev bûye, ji xwe re biyanî bûye. Paşê jî bi awayê herî hevkar çûye ber Îngilîzan, gotiye «were min xilas ke».

Çi rast be çi çep be, divê li gorî çanda vî axê be. Du sed sal in ev kirine pratîka parve bike-hikum bike. We ev dît, hûn dixwazin derbas bikin. Ez ê alîkariyê bikim. Bi qasî ku Îran çareser bike, berhevoka herî mezin li Tirkiyeyê ye. Ev berhevok li hev bên kom kirin, wê me bibin yekîtî û enternasyonalîzma Rojhilata Navîn. Êrîşên li herêma Kurdan zêde kirine. Berê Hewlêr dixist, vê carê Silêmanî jî dixe. Ev ji hundirê Îranê û komên Iraqê yên girêdayî wê tê kirin. Carinan bi PJAK re jî pevçûn çêdibin. PJAK daxuyaniyek da. Gotin ku ew ne alîgirê şer in, lê ev êrîşên li ser Kurdan qebûl nakin. Gotin heke berdewam be, ew ê gelê xwe biparêzin.

Heke Îran were çareserkirin, wê ji vir were çareserkirin. Îsraîl-Emerîka nikarin çareser bikin. Ev ê bibe encama gavên entegrasyona demokratîk. Lê nabe ku li hember êrîşên Îranê bêdeng bimînin, ew dikarin qada xwe jî fireh bikin. Neteweperweriya Farisan nayê piçûk dîtin. Îraniyan dikarin bixwazin tevahiya Iraqê jî bigirin. Nabe ku em wê bi tevahî bidin Îranê. Heke bicih bibe, ew ê pêşî Iraqê, paşê Sûriyeyê bigire. Îran ji Lubnanê heta Afganîstanê şer dike. Kumandarê pasdaran Caferî bû. Ew di 1985’an de cara yekem hate cem min. Ew hêsan ji armancên xwe dev bernadin.

Li Iraqê, Emerîkiyan ji Serokwezîrê nû Elî Zeydî sê tişt xwestin. Yek, dê bandora Îranê kêm bikî. Du, dê hêzên şervanên şîî têxî artêşê. Sê, gendeliyê rakî. Gendeliyek tirsnak tê kirin, ew jî bi vî pereyî hêzên şervan finanse dikin. Elî Zeydî li hember pêncî kesan operasyona gendeliyê destpê kir. Ji hêzên şervan re jî heta 30ê Îlonê wext da. Koma Sedr got baş e. Komên wekî Ketaib got na. Yên êrîşî herêma Kurdan dikin, ne tenê Îran e, ev hêzên şervan in ku bernadin. Divê Îraniyan êrîşî Kurdan neke.

Parêzerên Kurd konferansek li dar xistine. Çawa bû, gengeşiyek xurt meşiya? Hiqûqîbûna parêzerên Kurd... Bibêjim biyanîbûn li Kurdan, dîroka Komarê dîroka avêtina Kurdan a derveyî hiqûqê ye. Divê meriv qanûna rojevê wek qanûnek kok a aştiyê, wek qanûna yekem a tevlêbûna hiqûqê, wek zêrek bihagiran binirxîne.

Piştî vê qanûnê, feshkirina PKK’yê bi tevahî temam dibe. Ew wek strateji û rêxistin hatiye derbaskirin. Lê mîrasek kadroyên bi sed hezaran heye. Partiyên siyasî jî têne parvekirin, di nav avahiyên rastgir û çepgir de gelek rewşenbîr hene, hene yên dixwazin hev bibînin. Wek çawa di avakirina komara yekem de partiyek wek Fırka Gel derket... AKP jixwe dibêje «me komar ji nû ve ava kir». Ne çewt e. Wan erdê req kir komarî. Lê heke ev bi yek stûnî bimîne, CHP dixwaze vê xera bike. Komara bi yek stûnî nabe. Li ser bingeha muhafezekar-demokratiyê an jî CHP’tiyê, komara bi yek stûnî nabe. Heke bi vî awayî tenê bi yek stûnî bê ser destûrê, ev destûr nikare demokratîk be. Ji bo ev xetere neyê pêşiya wê girtin, divê komarek bi kêmî du stûnî bê avakirin. Ev jî Komara Demokratîk e. Temenê komara bi yek stûnî bi derbe û îdaman derbas bû. Bi vê munasebetê em Menderes jî bi bîr bînin. Herî kêm du stûnên bingehîn hewce ne. Ya sisiyan, ya çaran jî dikare hebe, lê herî kêm divê du stûnên bingehîn hebin. Min berê jî gotibû. Hîtîtan, li Mezopotamyayê wexta ku nikarîbûn stûna Mîtaniyan ava bikin, Asûriyan hat, herduyan jî daqurtand.

Komarê li ser du navendên çandî yên bingehîn radiweste: çanda Mezopotamya û ya Anatoliyê. Bi wateyeke berfireh, Sûriye û Iraq jî di nav de ne.

Heke em vê bi vî rengî bihêlin, bi gengeşiyên teng ên CHP, Kemal-Özel re sedsala duyem seqet were dinyayê. Bi derbe û dijderbeyan... Meseleya Kurd jî wisa ye, heke neyê çareserkirin, serhildan dîsa tê. Ev tu tehdît nîne. Pênc sed hezar kes derdikeve, dikeve pişt Emerîkayê, dibe belayê ser. Rêya vê ye ku Komara Tirkiyeyê li ser du stûnan bê avakirin. Ez qala hiqûqeke Kurdî ya cuda nakim. Min çima serweriya dewletê ya neteweya Tirk nîqaş nekir? Min di Danezana 27ê Sibatê de qalibê dewletê nîqaş nekir. Mafê min tune ye vê bikim. Heke mafê min jî hebe, hêza min tune. Min hişt, bila Tirk vê nîqaş bikin.

Ev proses dê min bîne xalek. Destûr dê ji refê bê xwarê, tu çiqas bixwazî bike neteweperwer an jî îslamî, tu dê van Kurdan bibî ku derê bihêlî? Li Rojhilata Navîn girseyeke 60 mîlyonî heye, di heman demê de dînamîkek jî heye. Dînamîk çi ye? Girseyek ku dikeve tevgerê. Bi vê pêvajoya dîrokî re ez ê dest bi vê xebatê bikim.

Ez ê dest bi çalakiyeke mezin a ronakbîrî bikim. Li vir girseyek mezin a dînamîk heye, ez ê bibêjim em ê vê çi bikin. Ez ê ji rêveberên dewletê re bibêjim, divê ji girseyeke ewqas mezin re di destûrê de rêyek were nîşandan. Hiqûqa Kurdî û hiqûqa Tirkî nabe; hiqûq gerdûnî ye lê divê destûr hebûna Kurd jî bibîne. Wan Kongre li dar xistiye, parêzerên Kurd hene, lê ti meşrûiyeta wan tune. Sibê derbeyek were, ew ê hemûyan bigirin, çimkî bingeha wan tune.

Loma em ê cihê xwe di destûrê de bigirin. Binesaziyeke hiqûqî ya Kurdan tune ye. Divê Kurd bibin xwediyê hiqûqê. Divê Kurd bi destûrê bibin xwediyê hiqûqê. Destûr bi vê xurt dibe.

Bername ya min a 27ê Sibatê jî wisa ye. Azadî ji sê nasnameyan re ye. Ya yekem, bêyî ku navê tu etnîsîteyê bê dayîn, «azadî ji nasnameyê re». Kurd jî, elewî jî, jin jî nasname ne, tu nikarî cih ji hemûyan re di destûrê de bidî. Bes e bê gotin «nasname azad e». Ya duyem «azadî ji bo raman û baweriyê». Ya sisiyan «azadiya sîstematîk»; azadiya derbirîn û rêxistinbûnê ya sîstematîk. Ev dikarin di madeyeke de jî bicih bibin. Dibêjin dewleta demokratîk, laîk, civakî, hiqûqê, her sê bi hev re dikarin bin. Ev qas akademîsyen hene, ev qas parêzer hene, ez pir hêrs dibim.

Careke din ez balê dikişînim ser vê yekê. Gelek spekulasyon hene. Em dibin Kurulek li asta herî bilind. Divê her kes vê fêm bike. Ev çareseriya ku Ocalan dît û berpirsiyariya ku girt e. Kurul hene, em ê bixebitin, ne wisa ye ku em ê yekser azad bibin. Van Kurulan dê di her warî de rewşa kesan diyar bikin, dê bibêjin kengî bê hatin, hetta li ku were bicih kirin jî em ê wê bikin. Ez berpirsiyariyê digrim ser xwe. Ez bawer dikim em ê bi kêmî sedî 90 serkeftî bibin. DEM û Qendîl divê ji ber ku çareseriya ku wan difikirî di vê qanûnê de tune, bahoz raneke. Erê, ev qanûn azadiyê yekser nade min, lê ji min re û kesên ku li qonaxa duyem dimînin, îmkana nirxandineke demsalî dide. Em ê wisa bixebitin ku dawiyê wê bêjin min «divê tu yekser derkevî». Hin kesên bi nietxirab jî wê bibêjin qelsî ye. Ev qanûn ji kesên din re derfeta derketina yekser dide, ji kesên di rewşa min de re jî derfeta nirxandina demsalî dide.

Şertên derketinê ez ê bi xwe amade bikim. Wê wisa be ku ew ê bi xwe min derxin. Ez ê kengî ji vir derkevim, ez ê diyar bikim. Bila neyê kirin jî, bila her kesê me jî tesfiye bikin, em li vir tiştekî winda nakin. Qet nebe hûn nikarin ji min bêtir Apocî bin. Hûn nikarin min ji xwe çêtir nas bikin. Ya min 50 sal in şêweyek domandinê heye. Heke ev bi ser neket, stratejiyeke min a cuda dikeve devrê. 50 sal e em têdikoşin. Bibêjin nebû, va ye kesên me dixwest demeke dirêj li derve bimînin, heke yek bibêje me Apo xewand, ew ê li dewletê lêdana herî mezin xistibe. Stratejiya min heye, heke ez di gorê de jî bim, ez ê rola xwe bilîzim.

Bêderiyek wek hêk-mirîşk hatiye afirandin. Ez ji bo ku vê derbas bikim, rast dibînim ku rewşa xwe bikim mijara nirxandinek demsalî. Bêguman dikare yê ku bixwaze min li vir bihêle derkeve, ev ê lêdana herî mezin li pêvajoyê bixe.

Tevger û gel azadiya min dixwazin. Tu kes ji wan re nabêje li ser mijara Ocalan raman biguherînin. Ez dibêjim ne hewce ye qiyamet were rakirin ji ber ku çima Ocalan di qanûnê de tune. Min qala parvekirina qonaxan bi demsalan kir. Erêkirina komîsyona teyîdê, ya MGK’yê, ya Serokkomar hewce ye. Qanûn azadiyê nade min lê derî vedike, vekirî dihêle. Zaten qanûnek ku azadiya min di rojekê de çareser bike nayê çêkirin. Li gorî min girîng e ku ev derî niha were vekirî hiştin. Bila qiyamet ranekin. Bila ji ber ku qanûn wiha ye qiyamet ranekin.

Li ser avakirina ji nû ve ya siyaseta demokratîk ez dixwazim vê bibêjim;

Piştî vê qanûnê, ez dixwazim ji PKK û hemû girêdanên wê, ji DEM û hemû girêdanên wê, HDK, TJA û gelek rêxistinên din re navekî wek Tevgera Civaka Demokratîk û Komarê bidim, ku dê hemûyan bixe nav xwe. Çawa piştî pêvajoya hevdîtin û danûstandinê ya 2012’an HDK hate avakirin, bingeha qanûnî ya îro jî partiyek diçe pêşiya DEM’ê. HDP jixwe li dadgehê ye, hatiye qedandin. CHP hatiye parvekirin, gelek îtiraz hene. Destûreke nû li pêş e. Ji bo hesabên hilbijartinên nû bikin, ji bo gengeşiyên destûra nû bikevinê... Dema PKK feshdibe, kadroyên wê ji kirîminalîzebûnê derdikevin. Ji bo van hemûyan rêxistinek qanûnî, tevgerek nû hewce ye. Ez baş dibînim ku ji bo çûyîna Kongreyê, ji her kesê ku li aliyê me ye re navek hevpar bidim. Rast ew e ku em hemûyan di bin sîwana partiyek siyasî de bigirin.

Demokratîk Civak û Cumhuriyet Tevgerê. Dibe ku ev nav biguhere jî. Divê em ji kesên bên navekî bidin û komîteyek jî li serî deynin. Komîteya amadekariyê ya Demokratîk Civak û Cumhuriyet Tevgerê wê zû kom bibe û Kongreyê amade bike. Ji bo bername û zemîna Kongreya nû. Em ji niha ve li ser zemînê qanûnî xwe ji bo Komara Demokratîk amade dikin. Divê zû grûbeke Amadekariyê hebe. Dibe ku rewşenbîr û nivîskarên girîng jî tê de bin, hetta kesên berê di AKP’yê de bûn jî bikevin nav. Divê amadekariyeke fireh a ji rewşenbîrên îslamî û çepê pêk were. Ferqa vê ya ji HDK’ê ev e; li wir armanc Kongreyek bû. Em êdî bi vê rê tevlî cumhuriyetê dibin.

Ev Meclîs, meclîsek dîrokî ye. Li hemberê vê tezên çekdar û veqetîner diçin, em dibin tîma herî demokratîk-komarî. Bi D. Civakê em ê civakê rêxistin bikin, bi D. Cumhuriyetê em ê dewletê demokratîk bikin. Grûbeke gazîkar a mîna konferansa D. Cumhuriyetê dikare vê tevgerê ji bo damezrandinê bang bike.

Dibêjin pirsgirêka wextî heye. Ne li 20’ê Îlonê Kongre çê dibe? Nizanim li gorî qanûnê dereng xistin gengaz e an na, lê bi vê rewşê wext têrê nake.

Ev pêvajoyeke dîrokî ye. Piştî qanûnê, dê anayasa û dû re jî pêvajoya hilbijartinê hebe. Em bi destên xwe komareke rastîn a demokratîk ava dikin. PKK diçe, ne tenê ji bûyîna pirsgirêkê derdikeve, dibe hêmaneke avakar jî. Ev xebateke pir girîng e, ne wek ya sala 2015’an nîvco ye. Ev xebat wê anayasayê, hilbijartinan û serokatiya komarê diyar bike. Ez jî di nav vê dewrê de me. Emê bi hev re bixebitin. Di pratîkê de serokê vê tevgerê ez im. Bi awayekî din ez nikarim li ser sozê xwe rawestim. Va ye, çepê Tirkiyeyê perçebûyî tevdigere. Ji ber kesayetiya xwe ya dîrokî ez nahêlim ev perçe bibe. Xebata ku em ê li ba dewletê bikin dê bibe Komara Demokratîk, xebata li ba civakê dê bibe Civaka Demokratîk, xebata ku hemû bi hev re tê meşandin jî dê bibe Entegrasyona Demokratîk. Divê hûn bi vê bawer bin, ji vê bawer bin.

Dewlet, kurteya civakê ye. Heke civaka xwe bi tevahî nede xuyakirin, ew dewleteke kêmxweyî ye. Çiqasî bêtir bide xuyakirin, ewqas dewleteke rastîn e, dewleteke normal e. Ku beşek ji civakê neyê xuyakirin, dubendî ye. Em vê dewletê dikin dewleta xwe. Ez bi vî awayî tême, û ev pêşketineke dîrokî ye. Ez bi coş dixebitim. Ji ber vê yekê, ji wan ên li derve bêhêvî, ji yên li Ewropayê baş vebêjin.

Careke din dibêjim; divê di Komîsyona Amadekariya Kongreya Partiya Siyasî de nûnerên hemûyan hebin. Divê nûnerên HDK’ê û yên din jî tev de hebin. Divê komîsyona heyî jî bihewîne. Lîsteya gazîkarên Komara Demokratîk hebû. Divê grûbeke gazîkar a bihêz a wek wê were avakirin. Xebateke ku gelek kes tê de cih bigirin. Bila wek D. Cumhuriyet û Tevgera Civakê ya nû, xwedî nêzîkatiya herî fireh bin.

20’ê Tîrmehê