Veysi Aktaş:
«Çareseriya pirsgirêka kurd ne tiştekî ye ku Tirkiye bi tenê bikaribe pêk bîne. Ez dibêjim bi tenê. Çimkî li Rojhilata Navîn ti pirsgirêk ne bi tenê aktorekî heye.
Eger Tirkiyeyê ev pirsgirêk çareser nekira, dê hêzên din ketana nav dever. Rêberê Gel ev wiha diyar kir. Wî ev wek teoriya Proto-Îsraîl û Post-Îsraîl bi nav kir.
Dewlet çima gihîşt vê xalê?
Faktora Îsraîlê faktorek girîng e.
Qonaxa yekem Proto-Îsraîl bû.
Ji bo ku Îsraîl li Rojhilata Navîn were qebûlkirin û were avakirin, hewcedariya bi Komara Tirkiyeyê hebû.
Lê îro ew hewcedarî winda bûye.
Post-Îsraîl jî ev e: Îro ji bo domandina hebûna Îsraîlê, hewcedariya bi Kurdistanekê li Rojhilata Navîn heye. Îsraîlê hewceyî Îsraîlek din e.
PKK ev qebûl nekir. Ocalan ev red kir.
Yek ji sedemên pêşketina vê pêvajoyê jî ev bû êdî.»
Endama Heyeta Îmraliyê ya DEM Pervin Buldan ragihand ku Ocalan wê serokatiya Desteya Bêçekbûn û Siyasîbûnê bike. Ev deste girêdayî desteya bi serokatiya Cevdet Yılmaz e: «Koordînasyona vegerê wê ji vir were meşandin.»
Pervin Buldan parlamenterê DEM Partî ye û endama Heyeta Îmraliyê ye. Faik Özgür Erol jî endamê Heyeta Îmraliyê û parêzerê Ocalan e. Veysi Aktaş 10 sal û 4 mehan li Girtîgeha Îmraliyê bi Ocalan re ma. Ew di tîrmeha 2025an de, piştî 31 salî hepsê, hat berdan. Her sê kes li Stenbolê, li Taksîmê, bi rojnamevanan re civiyan.
Pervin Buldan behsa binkomeke ku Ocalan wê serokatiya wê bike kir:
«Dê du deste werin avakirin. Yek deste bilind e, ya din jî girêdayî wê ya binkêş e. Deste bilind jixwe diyar e. Ew wê bi serokatiya Alîkarê Serokomar Cevdet Yılmaz were avakirin. Wezîrên Edaletê, Karên Hundir, Karên Derve û Berevaniyê, û Serokê MÎT İbrahim Kalın jî wê tê de bin.
Girêdayî vê, dê deste binkêş jî were avakirin. Sivîl wê di vê destê de nebin.
Lê Ocalan wê serokatiya vê destê bike.
Ev deste, ya ku em jê re dibêjin Desteya Bêçekbûn û Siyasîbûnê ye. Belkî di nav de karmendên dewletê hebin. Ev deste ji karmendên ku pirsa piştrastkirin û tesbîtkirinê dizanin pêk tê. Koordînasyona vegerê wê ji vir were meşandin.
Daxwaza me ya cuda jî heye. Emê danûstandinên xwe bidomînin ji bo avakirina destekek ku ji sivîlan pêk tê. Xuya ye hewcedariya bi destekek jinan û destekek ji rêxistinên civaka sivîl jî heye.
Heta niha tenê tarîxa civîna desteya bilind diyar e. 24 Tebax, Duşem.
Ew deste dikare di civîna xwe ya yekem de tarîxa civîna desteya binkêş diyar bike.»
«Desteya Şopandinê ya Meclîsê dikare zû were avakirin, hemû partî wê nûnerên xwe hebin»
Li Meclîsê dê desteyeke şopandinê were avakirin. Ev deste jî wek komîsyona ku hatiye avakirin tenê ji parlamenteran pêk tê. Ji her partiyekê yek an du parlamenter wê tê de bin. Meclîs niha girtî ye, lê Serokê Meclîsê Numan Kurtulmuş dikare vê pêvajoyê bimeşîne. Ew dikare desteya şopandinê ava bike. Em dizanin ku amadekariyek wisa jî heye.
Ji bo vê hewcedariyek mezin heye. Ocalan jî ev diyar kir. Ku hemû partî tê de cih bigirin, ji aliyê zelaliyê ve jî girîng e. Endamê her partiyê dikare partiya xwe der barê pêvajoyê de agahdar bike. Divê her partî endamekî xwe bide vê desteya şopandinê. Em texmîn dikin ku partiyên ku endam nedane komîsyonê jî wê endaman bidin vê desteyê.
Ez rewşa Partiya Nû ya di pêvajoya dengdana qanûna dawî de rexne dikim. Ev mesele êdî ne tenê meseleya kurdan an DEM Partî ye. Ev mesele meseleyeke Tirkiyeyê ye. Ez difikirim ku divê 86 milyon jî bibin beşê vê meseleyê. Çimkî ev mijar ji nêz ve têkildarî me hemûyan e. Loma ez difikirim ku nêzikbûna partiyan a li ser berjewendiyên xwe, pêşeroja xwe û hesabê deng ji bo vê pêvajoyê xeternak e. Loma jî em rêz digirin li kesên ku di Partiya Nû de dengê Erê an Na dane. Lê ev mijar têkildarî me hemûyan e, ji ber vê em vê rast nabînin. Berxwedan li dijî vê pêvajoyê, di rastiyê de tê wateya berxwedan li dijî aşitiyê. Hevpeyivînek berê hebû. Kesên ku berê rexne dikirin û digotin «hûn çima şer dikin», niha dibêjin «hûn çima aştî dikin». Lê belê ev mesele meseleya me hemûyan e.»
«Heta gaveke dawî bi me re hat gotin ‹hê ne amade ye› û qanûn nehat dayîn me»
«Em jî bi rastî nizanin çima qanûn heta roja dawî nehat dayîn me. Me pir israr kir ku em qanûnê bibînin. Wan sedemek wiha pêşkêş kir: Hê ne amade ye. Wan got hê li ser tê xebitîn, xebat qediya nîne, dema ku biqede emê parve bikin. Sedema wan heta roja dawî ev bû. Roja dawî ew hat dayîn me. Me desteyek ava kir, pêşniyarên me hebûn. Me danûstandin kir û guhertin lê zêde kirin.»
«Bahçelî pêvajo dan destpêkirin, berî wê tiştek nîne»
«Pêvajo bi destxweşiya Devlet Bahçeli ligel hevserokên me û bi gazîkirinên wî yên di komeleya partiyê de dest pê kir. Em hemû şahidê vê bûn. Berî wê tiştek nîne. Zanîna me tune bû, têkiliyeke me jî tune bû.»
«Berdana Selahattîn wê piştî pêşveçûna pêvajoya piştrastkirin û tesbîtkirinê be»
«Me di civîna xwe ya dawî ya bi Serokomar re jî behsa cihanîna biryarên AYM û AİHM kir. Wî guh da lê, lê tu şirove nekir. Bi gelemperî Serokomar guh dide, şêwaza wî ev e. Desteyek li tenişta wî ye. Piştî ku em di dawiya civînê de ramanên xwe dibêjin, ew dengê desteya xwe dide. Di dawiyê de Serokomar nirxandinek kurt dike. Lê ew pir venagerin ser vê mijarê. Bila ez tiştê ku min fêm kiriye bibêjim: Em texmîn dikin ku biryarên AYM û AİHM wê dema pêvajoya piştrastkirin û tesbîtkirinê pêş bikeve bên ser rojevê. Ji daxuyaniyên karmendên dewletê em fam dikin ku berdana Selahattîn, Figen û girtiyên siyasî jî wê piştî pêşveçûna vê pêvajoyê be.»
«Rojnamevan wê biçin Îmraliyê, lê di destê me de tu tarîx nîne»
«Em hewl didin derfetan biafirînin, hem ji bo çûyîna desteyeke ku hevseroknêr tê de bin, hem jî ji bo hevdîtina rojnamevanan bi Ocalan re li Girava Îmraliyê. Erê, çapemenî, ango rojnamevan, wê biçin. Lê di destê me de tu tarîx tune ye. Em hê jî nizanin kê wê biçe. Lê li ser vê xebat hene û em danûstandinên xwe didomînin ku ev di demeke kin de pêk were. Ne tenê çapemenî, akademîsyen, rêxistinên jinan û rêxistinên civaka sivîl jî xwestekek mezin dikin ku biçin Îmraliyê. Emê ji bo plansaziya wan jî bixebitin. Li hember van daxwazan her tim qanûn hat nîşandan me, hat gotin: «Baş e, bila qanûn derkeve, emê van hevdîtinan jî bikin.» Niha qanûn derket, êdî li pêşiya me tu asteng nemaye.»
Veysi Aktaş: «Berî pêvajoyê, Ocalan çû odeyeke din»
Veysi Aktaş jî bersiva vê pirsê da: «Ma pêvajo bi axaftina Devlet Bahçeli ya Cotmeha 2024an dest pê kir, an berî wê amadekariyek hebû?»
“Pêvajo bi daxuyaniya Devlet Bahçeli dest pê kir. Berî wê tiştek li Îmraliyê çênebû, ti hevdîtin tune bû. Piştî vê daxuyaniyê têkiliya bi dewletê re hate danîn. Berî wê ti hevdîtin tune bû. Hin kes dibêjin berî wê hebû, na tune bû. Bi qet'î tune bû. Dibe roja rojekê ev jî werin nivîsandin. Lê na, ti hevdîtin tune bû. Berevajî vê, me deh salan pêvajoyeke tecrîdê ya gelek giran jiya. Wek çawa li vir pêvajoyeke şer hebû, li wir jî tecrîd hebû. Yanî pêvajo bi qet'î bi gazîkirina Bahçeli pêş ket.
Li Îmraliyê dema we gazîkirina Bahçeli bihîst, we di navbera xwe de li ser çi axivî?
“Serok li bendî wê bû. Li bendî pêşxistina înîsiyatîfeke di nav dewletê de bû. Wî got ev jî hatibû paşxistin. Wî got: ‘Divê ev înîsiyatîf di sala 2023an de bihata destpêkirin.’ Ya rast jî ev bû.
Bi rastî di nav dewletê de kesek hebû ku dixwest vê înîsiyatîfê bide destpêkirin. Mesela di sala 2023an de cihê birêz Ocalan hate guhertin. Ode wî hate guhertin. Ew ji cihekî hate birin cihekî din. Wê demê wî got: ‘Cihê Mandela jî di destpêkê de hatibû guhertin. Gelo pêvajoyeke wisa dest pê dike? Tiştekî wisa dest pê dike?’ Bi rastî jî wî paşê fêr bû. Kesek di nav dewletê de xwestibû vê hevdîtinê bide destpêkirin. Lê hatibû astengkirin. Ev hêzên ku em wek ‘hêzên li derveyî norman’ bi nav dikin.”
“Divê Kurd dewletê, dewlet jî Kurdan nas bike”
“Kurd ji hiqûqê hatine avêtin. Ji dewletê jî hatine avêtin. Ev pêvajo, pêvajoya vegerandina Kurdan a nav hiqûq û dewletê ye. Divê ev pêvajo bê temamkirin. Qonaxa anayasayê jî tê de. Divê her du alî hev nas bikin. Yanî divê Kurd dewletê nas bikin, dewlet jî Kurdan nas bike. Entegrasyona demokratîk jî bi vî awayî pêk tê.”
“Ji bo domandina hebûna Îsraîlê, li Rojhilata Navîn pêwîstî bi Kurdistanekê hebû. Ocalan ev red kir”
“Çareseriya pirsgirêka Kurd jî ne tiştekî ye ku Tirkiye bi tenê bikaribe pêk bîne. Ez dibêjim bi tenê. Çimkî li Rojhilata Navîn ti pirsgirêk ne xwedî tenê yek aktor e. Yanî ne tenê paytexteke Rojhilata Navîn pirsgirêkan îdare dike.
Îsraîl bi tenê nikare bike. Îngilîstan bi tenê nake. Enqere jî bi tenê nikare îdare bike. Niha pirsgirêka Kurd jî bi vî wateyî ne tenê meseleyeke siyaseta hundir a Tirkiyeyê ye. Meseleyeke herêmî ye, hetta meseleyeke cîhanî ye.
Mixabin ew gihîşt vê xalê. Heke Tirkiye vê pirsgirêkê çareser neke, hêzên din dê têkevin nav dewrê. Beşdariya pêşketinên siyasî yên herêmê di destpêkirina vê pêvajoyê de rasterast heye. Rêberiyê ev wisa vegot. Wî wek teoriya ‘proto-Îsraîl û post-Îsraîl’ pênase kir. Ev teoriyeke gelek girîng bû. Dewlet çima gihîşt vê xalê? Ne bi dilxwazî gihîşt vê xalê. Faktora Îsraîlê faktoreke girîng e.
Ocalan vê wek ‘proto-Îsraîl û post-Îsraîl’ teorîze dike.
Qonaxa yekem Proto-Îsraîl bû.
Ji bo ku Îsraîl li Rojhilata Navîn bê pejirandin û bê avakirin, pêwîstî bi Komara Tirkiyeyê hebû.
Lê îro ew pêwîstî nema. Aktorê sereke Îngilîstan bû, Îngilîzan bû. Îngilîzan dema pergala xwe ava dikirin, pêwîstî bi ‘Kurdekî birîndar’ dît. Ev gotina Churchill e. Yanî heke tu bixwazî Rojhilata Navîn îdare bikî, divê tu Kurdan birîndar bihêlî. Tu yê çi bikî, tu yê wan nekujî û namirînî? Tu yê wan birîndar bihêlî.
Kurdan bi bûyîna sûbjeyekê ev pergal hilweşand.
Post-Îsraîl jî ev e: Îro ji bo domandina hebûna Îsraîlê, li Rojhilata Navîn pêwîstî bi Kurdistanekê heye. Û pêwîstî bi Îsraîleke duyem heye.
PKK ev qebûl nekir. Ocalan ev red kir.
Yanî pêwîstiya wê bi dewleteke netewî ya netewperest heye. Ev nayê qebûlkirin. Divê meriv vê fam bike.
Ev tişta ku Rêberiyê jixwe li dijî derdikeve ye. Ew li dijî her cure netewperestiyê ye. Yek ji sedemên pêşketina vê pêvajoyê jî ev bû.”
Ê Mazlûm Ebdî û Îlhan Amed ji HSDê ji bo hevdîtina bi Ocalan re bên Îmraliyê, Tirkiyeyê?
“Ji herdu aliyan jî daxwazek wisa heye. Ev jixwe tê zanîn. Şert dê biguherin. Yanî birêz Ocalan dê here cihê xwe yê nû. Ew dê bikaribe bi kê bixwaze re, çend qas bixwaze re hevdîtinê bike. Çûyîna Mazlûm Ebdî jî wê derê, ez texmîn dikim, hinekî bi pêşketinên li Tirkiyeyê, yanî bi vê pêvajoyê ve girêdayî ye. Heke pêvajo pêş bikeve, çûyîna wî jî hêsantir dibe. Heke ber bi erênî ve biguhere, çûyîna wî jî hêsantir dibe.”
Faik Ozgur Erol: “Di nav qaîdeyan de rola Ocalan pêkanîna beşa sozê ye”
Parêzerê Ocalan Faik Ozgur Erol jî li ser Encûmena Berdana Çekan û Siyasîbûnê agahî da:
“Li gorî qanûnê, Encûmena Îcraê salahiyeta çêkirina rêziknameyên îdarî, edlî û qanûnî heye. Di çarçoveya qanûnê de ti îstîsna nîne. Qanûn destûrê dide vê yekê.
Di encûman de sê lingên wan hene.
“Encûmena Îcraê — em jê re dibêjin Encûmena Aştî û Siyasîbûnê, lê dibe ku ew jê re bêjin Encûmena Berdana Çekan û Siyasîbûnê jî. Wê Komîsyona Şopandinê ya Meclîsê jî hebe. Dê bibin sê encûmen. Ev sê encûmen ên hevrêz in, dê hev temam bikin.
Di nav van qaîdeyan de, rola birêz Ocalan di van encûman de heye. Ez ê rasterast bêjim. Rola wî ya yekem, pêkanîna beşa soza dayî ye. Ev di derbarê pêvajoya çekberdana kesên hatine de ye. Û di derbarê çekberdana rêxistinê bi tevahî de ye.
Yanî aliyê vê xebatê yê ber bi dewletê ve, hildana berpirsiyariya sozê ye. Ev jî bi aliyê Ocalan e.
Aliyê vê xebatê yê ber bi avahî û rêxistina xwe ve jî, îdarekirina vê pêvajoya hatinê ye. Aliyek soz e, aliyek jî îdarekirina vê pêvajoyê ye.
Bêguman piştî îdarekirina vê pêvajoyê jî, divê naveroka wê rêziknameyên din ên qanûnî jî bihewîne. Ew rêzikname dê bi awayekî paralel bi vê pêvajoyê ve pêş bikevin.
Encûman dikarin avahiyên cuda cuda li Herêma Kurdistanê ava bikin. Em niha nikarin wan bizanibin.”
“Bawerî ewlekariyê çêdike, ewlekarî jî baweriyê çêdike”
“Welat jixwe ji ber vê pirsgirêkê ber bi otoriterbûnê ve hate kişandin. Em vê ji bîr dikin. Divê em pêvajoya piştî 2015an rast şîrove bikin. Ev ji bo me birîneke kevn a sed salî ye.
Belê, ev welat dikare bi vê pirsgirêkê demokratîk bibe. Îhtîmala vekirina dergehê hiqûq û demokrasiyê, dema tundiya çekdarî ji holê rabe, kêm nabe, zêde dibe.
Gelo garantiya vê heye? Heke gav neyên avêtin, siyaseta Kurd dê çi bike? Siyaseta Kurd dê ne biqede, ne jî here malê. Gotina birêz Ocalan ev e: Ez 30 sal e li heman xalê me. Dawî li têkoşîna çekdarî, berdewamî li têkoşîna siyasî. Ji ber vê yekê, têkoşîna siyasî dê berdewam be. Têkoşîna çekdarî diqede.
Di pêşveçûna pêvajoyê de em hewl didin hevkêşeya bawerî û ewlekariyê deynin cih. Du sal e em vê dikin. Bawerî ewlekariyê çêdike, ewlekarî jî baweriyê çêdike.
Em vê baş dizanin. Tewra hûn qanûna herî îdeal jî çêbikin, heke di van şertên welat de îrade û biryara siyasî û îdarî tune be, ew qanûn betal e. Ew qanûn ti qîmet nade. Bi hêsanî tê dorpêçkirin. Ji ber vê yekê birêz Ocalan ev pêvajo wek ‘peymana rûmetê’ pênase kir. Ya bingehîn ne ev qanûn e, peymana rûmetê ye. Ev peymaneke li ser baweriyê ye. Di peymanan de her tişt bi nivîskî nayê gotin. Ya bingehîn li ser baweriya aliyan bi hev û rûmetê tê avakirin. Ev riya sereke ye ku ev pêvajo dikare li ser bimeşe./
“Rola ku Bahçeli lîstiye, bi vê yekê ve girêdayî ye ku ev pêvajo biryar û projeyeke dewletê ye”
“Em baş agahdar in ku ev pêvajo bi pratîkên antîdemokratîk pêş dikeve. Berî 19ê Adarê, roja rastîn a gazîkirina 27ê Sibatê 15ê Sibatê bû, dê ew gazî wê rojê bihata kirin. Lê wê rojê qeyûm li Şaredariya Wanê hate tayînkirin. Wê demê me bi ciddî nîqaş kir: Em ê berdewam bikin an na? Ma vê em sekinandin? Na, me nesekinand. Çimkî pêvajoya 2015an û pêvajoya îro ji hev qut nîne.
Di 2006, 2008 û 2015an de ew maseya danûstandinê her tim li wir bû. Ya girîng dîtina muxatabê rast bû. Îro ev îhtîmala herî xurt e. Rola ku Bahçeli lîstiye, ne tenê bi beşê netewperest ve girêdayî ye. Rasterast bi vê yekê ve girêdayî ye ku ev pêvajo biryar û projeyeke dewletê ye. Hikûmet û birêz Bahçeli jî ev gotin. Ya bingehîn li vir muxatabiya dewletê ye.”
“Ji bo mesela KYK jî ev zagon dê bibe zagoneke referansê”
“Pêşengiya me dê ew be ku em zagoneke referansê derxin. Ev zagon dê rêzikên neyînî rakin. Wek mînak, mesela qeyûman. Wek mînak, mesela KYK. Ji ber vê meselê, kesên ku ji ber PKK/KCK ji dewletê hatin derxistin, dê dîsa vegerin ser kar. Ji Akademîsyenên Aştiyê bigire heta mamosteyan û dozgeran. Ev zagon dê bibe zagona referansê ya vê yekê.”
“Ji bo pêvajoyeke aştiyê ev qas destekek entelektuel a kêm kêm tê dîtin”
“Em hemû ji vê yekê aciz in. Emê vê yekê salên din jî biaxivin. Min li tu deverê cîhanê nedît ku hewldana bidawîkirina şerekî bi vî awayî xisareke giran daye, bi vî qasî kêm destekê entelektuel bibîne. Ev jî ne tabloyeke ku em pê serbilind bibin.”
Çavkanî: Serbestiyet
