Îdîa: Demirtaş dikare di îlonê de were berdan; PKKiyên Ewropayê
Piştî ku qanûna çarçoveyê ya li ser pêvajoya çekdakirina PKK derbasî TBMM'ê bû, hemû çav li ser qonaxa cîbicîkirinê ne. Li gorî kuliyên Enqereyê, dibe ku hevserokê berê yê HDPê Selahattin Demirtaş heta îlonê were berdan.
RastinewsQanûna çarçoveyê ya li ser pêvajoya çekdakirina PKK derbasî TBMM'ê bû. Piştî vê, hemû çav li ser qonaxa cîbicîkirinê ne. Li kuliyên Enqereyê tê gotin, dibe ku hevserokê berê yê HDPê Selahattin Demirtaş heta îlonê were berdan. Herwiha li ser vegera endamên PKK yên li Ewropayê nîqaşek nû derketiye holê. Li gorî nivîskara rojnameya Nefes, Nuray Babacan, Enqere naxwaze derî li hemûyan veke. Kesên ku wek «alîgirên tundiyê» têne dîtin, dê bi mekanîzmayeke navbeynkar ji vê îstîsna bên hiştin.
Qanûna Piştgirîya Neteweyî û Xurtkirina Yekbûna Civakî, ku bingeha hiqûqî ya pêvajoya çekdakirin û hilweşandina PKK ye, ji Meclîsa Giştî ya TBMM'ê derbas bû. Bi vê yekê nîqaşên li Enqereyê li ser encamên siyasî yên vê qanûnê ketin qonaxeke nû.
Yek ji mijarên herî girîng, rewşa Selahattin Demirtaş e. Demirtaş, ku hevserokê berê yê HDPê ye, ji Mijdara 2016'an ve li girtîgehê ye.
Li gorî agahiyên kuliyê yên nivîskara rojnameya Nefes, Nuray Babacan, DEM Partî di danûstandinan de rasterast behsa mijara Demirtaş kiriye.
Li gorî Babacan, endamên DEM Partiyê ev peyam gihandine aliyên xwe yên li Enqereyê: Eger Demirtaş sûdê ji rêziknameya nû wernegire, ev ê bibe pirsgirêkeke siyasî ya mezin, bi taybetî li nav gelê kurd.
Sedema vê îtirazê zelal e. Eger qanûna çarçoveyê wek destpêka hiqûqî ya qonaxeke nû ya pirsgirêka kurd bê pêşkêşkirin, dê zehmet be ku mayîna Demirtaş li girtîgehê li Amedê û ji dengdêrên kurd re bê rave kirin.
Li kuliyên Enqereyê hêviya «îlon» ji bo Demirtaş
Lê îdîaya herî balkêş li ser berdana Demirtaş e.
Li gorî Babacan, hin dorên li Enqereyê texmîn dikin ku vîna siyasî ya ji bo berdana Demirtaş peyda bûye.
Li gorî danezana ku li kuliyan tê gotin, berdan dikare piştî cîbicîkirina qanûna çarçoveyê û heta îlonê pêk were.
Xala girîng ne ew e ku Demirtaş rasterast sûdê ji qanûnê werdigire an na. Xala girîng ew e ka berdan dê bi kîjan mekanîzmaya hiqûqî pêk were.
Li gorî Babacan, li ber hikûmetê çend vebijark hene. Yek ji wan, hukmên qanûna nû ne. Yên din jî bingeha hiqûqî ye ku ji biryarên Dadgeha Destûrî û Dadgeha Ewropayê ya Mafên Mirovan derketiye.
Loma nîqaşa li kuliyên Enqereyê êdî tenê ne pirsa «Ma Demirtaş dikeve nav qanûna çarçoveyê an na?» ye.
Mijara resen ev e: Eger vîna siyasî ber bi berdanê ve be, ev ê bi kîjan derî ya hiqûqî pêk were?
Sernavê duyem: PKKiyên li Ewropayê
Yek ji dosyayên herî tevlihev ên li dora qanûna çarçoveyê, rewşa endamên PKK ye ku li Ewropayê dijîn.
Li gorî Babacan, ev mijar li Enqereyê qasî pêşeroja endamên PKK yên li çiyê nîqaşek ciddî derxistiye holê.
Çimkî ji bo hemû kesên li Ewropayê siyaseteke wekhev nayê plankirin.
Berê jî dihat zanîn ku Enqere li ser vebijarka nedana destûra vegera hin kesên bilind ên Qendîlê nîqaş dikir. Babacan di nivîseke xwe ya berê de gotibû, ji bo nêzîkî 200 kesên bilind ên ku bi tu awayî destûra vegerê nagirin, vebijarka Silêmaniyê hatiye ser rojevê.
Agahiyên kuliyê yên nû destnîşan dikin ku ev nîqaş ne tenê bi kadroyên Qendîlê ve sînordar e. Ev nîqaş digihîje saziya PKK ya li Ewropayê jî.
Ne dê hemû vegerin
Li gorî agahiyên Babacan, dibe ku qedexeya vegerê û siyasetê ya li ser endamên PKK yên li Ewropayê hinekî bê sivikkirin.
Lê ev tê wê wateyê nîne ku hemû kes bi awayekî otomatîk vedigerin Tirkiyeyê.
Li kuliyan behsa avakirina «mekanîzmayeke navbeynkar» tê kirin.
Bi vê mekanîzmayê, tê plankirin ku rewşa her kesê ku dixwaze ji Ewropayê vegere, bi awayekî cuda were nirxandin. Wek ku bêje, ev kes dê ji bin xelekê derbas bibin.
Bi gotineke din, her çend qanûna çarçoveyê derîyeke giştî ya hiqûqî veke jî, ji bo ka kî dê ji vê derî derbas bibe, li ser rojevê fîltereke siyasî û îdarî heye.
Peyva herî balkêş a di nivîsa Babacan de li vir derdikeve holê:
«Paqijkirin.»
Îdîa: Derî ji «alîgirên tundiyê» re nayê vekirin
Li gorî kuliyên Enqereyê, dewlet naxwaze kesên ku dikarin rewşa bêçekiyê xera bikin, vegerin Tirkiyeyê.
Bi taybetî tê gotin, hin kesên li Ewropayê ku ji vê pêvajoyê dûr disekinin û li ser xeta xwe ya siyasî ya kevn israr dikin, wek «alîgirên tundiyê» têne dîtin.
Tê gotin ku li kuliyan ji bo van kesan tabîra «di tunela demê de mane» tê bikaranîn.
Li gorî vê yekê, armanca Enqereyê ne vegereke bêsînor a ji bo hemû endaman e. Armanc, avakirina modeleke vegerê ya kontrolkirî û hilbijartî ye.
Lê hê ne diyar e ka dê çi cudahiya hiqûqî di navbera kesên ku destûra vegerê digirin û yên ku nagirin de were kirin.
Ev xal dikare bibe yek ji mijarên herî nîqaşbar ên cîbicîkirina qanûnê. Çimkî eger dîtinên siyasî yên kesan an gotinên wan ên li ser pêvajoyê bibin krîter ji bo mafê vegerê, ev ê nîqaşên hiqûqî û siyasî bîne pey xwe.
Ji bo Qendîlê Silêmanî, ji bo Ewropayê fîlter
Dema agahiyên dawî yên Babacan bi formula Qendîlê ya berê ve tê xwendin, dixuye ku Enqere li ser planeke pirqatî dixebite.
Li gorî agahiyên berê, Tirkiyeyê vebijarka şandina bi qasî 200 rêveberên bilind ên PKK yên li Qendîlê, yên ku naxwaze vegerin welêt, bo welatên sêyem nirxandibû.
Lê hate gotin, eger ev kes bên şandin welatên Ewropayê, dibe ku bi îstîxbaratên biyanî re têkilî deynin. Ji ber vê metirsiyê, vebijarka Silêmaniyê hatiye pêş.
Li gorî vê senaryoyê, kadroyên bilind dê li derveyî Tirkiyeyê bimînin. Lê ew ê li herêmeke ku Enqere dikare çalakiyên wan ji nêz ve bişopîne bijîn.
Kuliyên nû destnîşan dikin ku ji bo kadroyên li Ewropayê modeleke cuda tê nîqaşkirin:
Derî ji vegera Tirkiyeyê re tam nayê girtin, lê mafê vegerê ji hemûyan re bi eynî awayî nayê sepandin.
Xala herî hessas a pêvajoyê: Demirtaş
Di nav van hemû nîqaşan de, dosyaya herî sembolîk a siyasî hîn jî ya Demirtaş e.
Çimkî rewşa Demirtaş ne tenê mijareke berdan an cezayê ye. Ew rasterast bi vê ve girêdayî ye, ka gelê kurd ê pêvajoya nû ya hikûmetê çawa bixwîne.
Xuya ye ku îtiraza sereke ya dorên DEM Partiyê jî li vir kom bûye.
Ji aliyekî ve, ji ber çekdakirina PKK, rêziknameyek nû tê amadekirin ku dê rewşa hiqûqî ya bi hezaran kesan biguherîne. Ji aliyê din ve, yek ji siyasetmedarên kurd ên herî zêde deng girtine li Tirkiyeyê hîn jî li girtîgehê ye. Ev rewş dikare li ser meşrûiyeta siyasî ya pêvajoyê nîqaşan derxîne holê.
Ji ber vê yekê tê gotin, li kuliyên Enqereyê êdî ne pirsa «Ma Demirtaş dê derkeve an na» tê nîqaşkirin. Nîqaş li ser kengî û bi kîjan formula hiqûqî ew ê derkeve ye.
Lê divê bê diyarkirin ku demjimêra îlonê hê biryareke fermî nîne. Ev tenê hêviyek e ku li kuliyan tê gotin.
Di hesabê hikûmetê de reaksiyona gel jî heye
Alîkî din ê girîng ê kuliyên ku Babacan gotine, hesabê hilbijartinê yê hikûmetê ye.
Li gorî vê, rêveberiya AK Partiyê dixwaze gavên ku pêvajoyê didomînin bavêje. Lê ew hewl dide dûrî rêziknameyên ku dikarin dengên wê kêm bikin bimîne.
Ji ber vê yekê tê texmînkirin ku cîbicîkirina qanûna çarçoveyê ne tenê bi awayekî hiqûqî ye. Ev pêvajo dê bi stratejiyeke danûstandina siyasî ya berfireh jî were meşandin.
Babacan dibêje, hikûmet ê xebateke nû ya danûstandina giştî bide destpêkirin. Armanc, îdarekirina reaksiyonên gengaz ên civakê ye.
Ev tablo nîşan dide ku bi derbasbûna qanûna çarçoveyê ya di TBMM'ê re, qonaxa yekem a pêvajoyê girtiye. Îcar qonaxa cîbicîkirinê, ku hê zehmettir e, dest pê kiriye.
Çimkî nîqaşa piştre êdî ne li ser derketina qanûnê ye. Nîqaş dê li ser vê be: kî dê sûdê wergire, kî dê were derxistin, û dewlet dê bi kîjan krîterên hiqûqî vê cudahiyê bike.
Berdana gengaz a Demirtaş, pêşeroja kadroyên bilind ên Qendîlê, û mekanîzmaya «paqijkirinê» ya ku ji bo endamên PKK yên li Ewropayê tê gotin, di van hefteyên pêş de wek sê mijarên herî girîng li ber Enqereyê ne.
Eger demjimêra îlonê ya ku li kuliyan tê behskirin pêk were, berdana Demirtaş dikare bibe asta herî girîng a siyasî ya piştî qebûlkirina qanûna çarçoveyê.