Fidan li ser Peymana Mekkeyê: «Welatê ku êrîşî me nake ne armanca me ye»
RastinewsWezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê Hakan Fidan, di bernameyekê de mêvan bû. Wî li ser rojeva siyaseta derve axivî.
Fidan li ser Peymana Mekkeyê axivî. Wî got: «Di siyaseta derve ya bin serokatiya Serokomarê me de hin kevirên bingehîn hene. Me bûyereke girêdayî pêkhatina yek ji wan dît.» Wî destnîşan kir ku ev peyman du sal in tê amadekirin.
Wezîr Fidan got, Peymana Mekkeyê ji aliyê teknîkî ve wek maddeya 5emîn a Peymana NATOyê ye, ku li ser parastina kolektîf e. Wî li ser welatên ku peyman îmze kirine got: «Welatê ku êrîşî me nake, ne armanca me ye.»
Xalên girîng ên axaftina Wezîr Fidan ev in:
«Di siyaseta derve ya bin serokatiya Serokomarê me de hin kevirên bingehîn hene. Me bûyereke girêdayî pêkhatina yek ji wan dît.
Zêdekirina xwedîderketina herêmî girîng e. Hêzên derve yên serdest pirsgirêkan çareser nakin, wan hîn xerabtir dikin. Vîna welatan heye ku bêsûdî ya herêmê were rakirin, sekinandin. Bi entegrasyoneke mezintir refaha gelê herêmê pêş de biçe. Ev peyman du sal in tê amadekirin.
«Li ser Îranê jî, dema aliyan hewceyî navbeynkarekî bike, Tirkiye dikare vê baştirîn pêk bîne»
Ji Fidan hat pirsîn gelo ev peyman bandorê li danûstandinên bi Îranê re dike an na. Wî wiha domand:
«Rûsyayê li hember NATOyê alerjiyek heye. Ew bi Ukraynayê re di şer de ye. Lê Tirkiye dikare navbeynkariyê bike. Li ser Îranê jî, dema aliyan hewceyî navbeynkarekî bike, Tirkiye dikare vê baştirîn pêk bîne. Şerekî li herêmê te ji zererê xilas nake. Erebistana Siûdî û Îran ne ji ber pirsgirêkên xwe ji hev dûr ketin. Ev yek ji ber Amerîka û Îsraîlê bû. Me carinan ev mesele bi Îraniyan re jî axivî. Îranî ne biyaniyên vê mijarê ne.»
«Ji aliyê teknîkî ve wek maddeya 5emîn a NATOyê ye»
Wezîr Fidan bersiva pirsa li ser maddeya 5emîn a NATOyê da:
Ji aliyê teknîkî ve, ev wek maddeya 5emîn a Peymana NATOyê ye, ku li ser parastina kolektîf e. Tu tehdîdek me ya hevpar a nivîskî tune. Em êdî garantî didin ku em ê ji nêz ve li ewlehiya hev binêrin.
Maddeya 5emîn çi ye?
Maddeya 5emîn a Peymana Atlantîka Bakur, prensîba parastina hevpar a NATOyê ye. Li gorî vê, êrîşek li ser yek ji hevalbendan wek êrîşek li ser hemû hevalbendan tê hesibandin. Di vê maddeyê de ev gotin cih digirin:
«Aliyan li hev kirine. Êrîşeke çekdarî li ser yek an çend aliyan, li Amerîkaya Bakur an Ewropayê, dibe. Ev êrîş wek êrîşek li ser hemûyan tê dîtin. Heke êrîşek wiha çêbibe, mafê xweparastina takekesî an kolektîf tê bikaranîn. Ev maf di maddeya 51emîn a Peymana Neteweyên Yekbûyî de tê nasîn. Aliyê ku êrîşê lê bûye, ji hêla hemûyan ve tê alîkarîkirin. Ji bo ewlehiya herêma Atlantîka Bakur biparêze, hemû hereketên hewce dê werin kirin. Bikaranîna hêza çekdarî jî di nav de ye.
Her êrîşek wiha û hemû tedbîrên ku li dû wê werin girtin, dê tavilê ji Meclîsa Ewlehiyê re werin ragihandin.»
Vîna welatan heye ku bêsûdî ya herêmê were rakirin, sekinandin. Bi entegrasyoneke mezintir refaha gelê herêmê pêş de biçe. Ev peyman du sal in tê amadekirin.
«Welatê ku êrîşî me nake, ne armanca me ye»
Welatên ku vê îtîfaqê îmze kirine, soz didin ku ewê tehdîdek li ser ewlehiya hev nebin. Ev ne li hember aktorekî derve ye. Em êdî di navbera xwe de di rewşa hevgirtinê de ne. Welatê ku êrîşî me nake, ne armanca me ye.
Heta êrîşek ji hundir an derve li ser me neyê kirin, vê îtîfaqê tu pirsgirêk bi welatekî re tune. Em bi tu awayî erdnîgarî û pêşengiyên cuda ji hev re berevajî nakin.
Erebistana Siûdî, Pakîstan û Tirkiye ne welatên fireh-xwaz in. Duh di navbera serokan de mijara herî zêde hate axaftin, hevkariya di qada pîşesaziya parastinê de bû. Heke hewce be, em dikarin hemû welatên herêmê bînin bin vê banê
«Navenda Sekreteriyê dê li Erebistana Siûdî were avakirin»
Bêguman em ê ji ezmûnên xwe yên NATOyê dersan bigirin. Navenda Sekreteriyê dê li Erebistana Siûdî were avakirin. Talîmên hevpar dê werin lidarxistin. Navê wê niha wek Îtîfaqa Mekkeyê tê zanîn.
«Pêşengiya herî girîng, vekirina Tengava Hurmuzê ye»
Wezîr Fidan li ser şerê Amerîka-Îranê axivî, wiha got:
«Niha pêşengiya herî girîng, gihiştina lihevkirinekê ye ku dê tengavê veke. Ev dibe ku demeke demkî be, wek 60 rojan tê binavkirin. Niha welatên herêmê, Amerîka, Rojava, Ewropa û Asya, hemû dixwazin ev tengav zû were vekirin. Li ser vê mijarê zorek mezin heye.»
«Tiştê ku Îsraîl jê herî zêde ditirse, izolasyona navneteweyî ye»
Wezîr Fidan destnîşan kir ku divê aştî li Xezeyê were sepandin. Wî got:
«Nêzîkatiya Hamasê ya ku pêşiyê dide gelê Filistînê, nêzîkatiyeke pesindar e. Gelê Filistînê wê bêguman xelat bike. Îsraîl ji bo qonaxa duyemîn du dilî nîşan da. Êdî tu kesî ji bo piştgiriya Îsraîlê gotinek jî nemaye. Heta ku armanca bingehîn a Îsraîlê Filistînîkirina Xezeyê be, ev rewş wê berdewam be. Tiştê ku Îsraîl jê herî zêde ditirse, izolasyona navneteweyî ye.»
«Qanûna çarçoveyê baş hatiye nivîsandin, xwedan xalên garantîkar e»
Wezîr Fidan li ser qanûna çarçoveyê ya di Komîsyona Edaletê ya TBMM de derbas bûye axivî, wiha got:
«Qanûna çarçoveyê baş hatiye nivîsandin, xwedan xalên garantîkar e. Heta rêxistin çekên xwe deynin, ew ê ji vê qanûnê kêrhatî nebin. Ew êdî dibînin ku rewşa herêmî û gerdûnî ne pir bi berjewendiya wan e. Bi hêviya Xwedê, vê carê dest ê ku hatiye dirêjkirin, digirin.»
«Ji bo me, çareserî ew e ku çareseriya du-dewletî bê jiyandin»
Wezîr Fidan li ser Kîbrîsê axivî, wiha domand:
«Ji bo me, çareseriya bingehîn, pêkanîna çareseriya du-dewletî ye. Ev çareseriya îdeal e. Cihê me li vir e. Dema pêşniyarên çareseriyê tên, em dinêrin ji kê hatine. Dema ji Neteweyên Yekbûyî tên, em lê dinêrin. Em piştgiriya diyalogên ku Tirkên Kîbrîsê tê de ne, dikin. Ji bo gihiştina hin berjewendiyan, ne hewce ye em li benda çareseriyên daîmî bimînin. Hem bakur hem başûrê giravê hewceyî avê û enerjiyê ne. Cihên erdnîgarî yên aliyan êdî diyar in. Îmkanên Tirkan hê zêdetir sînordar in. Em beşê Rûman wek dewlet nas nakin. Heke tu mafê Tirkê Kîbrîsê nas nekî, ez jî hebûna dewleta te nas nakim. Tu ne ew dewleta ku di sala 1960an de hatibû avakirin î. Ev jî ji bo beşê Rûman hin nebaşî tîne. Hevkariya enerjiyê dikare bê kirin, hevkariya avê jî dikare bê kirin, her kes dikare qezenc bike. 50 sal in statûko heman e. Aramî û aştiya li giravê, ji sedemeke yekane tê: hebûna leşkerê Tirk li giravê. Heta her du alî razî nebin li ser lihevkirineke daîmî, hûn nikarin li benda guherîna leşkerê Tirk bin. Statûkoya heyî destûrê nade guherînê.»
Çavkanî: T24