Bakirhan takwîma girîng a pêvajoyê da: Dawiya îlonê an cotmeh

Rastinews — Hevserokê Giştî yê Partiya DEM Tuncer Bakirhan got ku ew hêvî dikin qonaxên fermî yên vegera endamên PKKê bo Tirkiyeyê di dawiya îlonê an di cotmehê de biqedin. Bakirhan banga avakirina zû ya Encûmena Aşitî û Siyasîbûnê kir, ku dê Ocalan tê de roleke çalak bilîze. Wî got: «Ji roja ku ev encûmen were avakirin, em ê karibin bêjin ku hem ji çiyê hem jî ji Ewropayê hatin dest pê bikin.»

Hevserokê Giştî yê Partiya DEM Tuncer Bakirhan li ser gelek mijaran ji Rûdawê re nirxandin kir. Wî behsa gavên qanûnî yên pêvajoyê û takwîma vegera endamên PKKê kir. Wî her weha behsa rola Ocalan, bandora şerê Îranê li herêmê, yekîtiya Rojava û Kurdan, rola Herêma Kurdistanê û pêvajoya kongreya Partiya DEM kir.

Bakirhan bersiva pirsên nûnerê Rûdawê yê Enqereyê Şevket Herkî da. Li ser pirsa takwîma vegera endamên PKKê bo Tirkiyeyê, Bakirhan got ew hêvî dikin qonaxên fermî di dawiya îlonê an di mehê cotmehê de biqedin.

Bakirhan got ji bo pêşvebirina rast a pêvajoyê, divê Ocalan bi awayekî çalak tê de cih bigire. Wî banga avakirina zû ya Encûmena Aşitî û Siyasîbûnê kir.

«Xwedîkirina civakî ya aşitiyê ne bi tenê erka me ye»

Bakirhan got ji bo pêşvebirina pêvajoyê, ne pêdivî bi qanûnên nû heye. Lazim e hin pratîkên heyî bêne bicihanîn.

Bakirhan got dibe ku kayûm werin vegerandin ser wezîfeyên xwe. Got divê zimanê medyayê biguhere. Got divê biryarên Dadgeha Ewropî ya Mafên Mirovan werin bicihanîn. Bakirhan got: «Xwedîkirina civakî ya aşitiyê ne bi tenê erka me ye; destê me nagihîje her aliyî. Divê dewlet jî qanih bike, biçe, biaxive.»

«Daxwaza azadiyê ya Kurdan û fikara ewlehiyê ya Tirkan jî girîng in»

Bakirhan got divê xemgîniyên beşên cuda yên civakê werin hesibandin di pêvajoyê de. Got divê daxwazên azadiyê yên Kurdan û fikarên ewlehiyê yên civaka Tirk bi hev re werin nirxandin.

Bakirhan got: «Daxwaza azadiyê ya Kurdan û fikara ewlehiyê ya Tirkan her du jî di rojeva vê pêvajoyê de girîng in. Bêyî ku meriv van herdu tiştan bi cidî bigire, ev kar naçe pêş.»

Rola Herêma Kurdistanê

Bakirhan got: Hikûmeta Herêma Kurdistanê divê di vegera PKK'iyan de rolek girîng bilîze.

Bakirhan got: Alîyên hiqûqî, îdarî, lojîstîk û mirovahî Hewlêr, Silêmanî û Enqereyê eleqedar dikin.

«Divê Tirkiye jî mafên Kurdên Sûriyeyê piştgirî bike»

Bakirhan behsa pêşketinên Rojava û Sûriyeyê kir. Wî diyar kir divê danûstandina Sûriye û Kurdan bê piştgirîkirin.

Bakirhan got: «Ji danûstandin û diyalogê hem Şam hem jî Kurd sûdmend derdikevin.»

Çar mijarên Ocalan ji bo Herêma Kurdistanê û Îranê

Ocalan di civînên xwe yên bi heyeta DEM Partiyê re raman xwe yên li ser Herêma Kurdistanê anî ziman. Bakirhan ev raman di çar mijaran de kom kirin.

Li gorî vê, peyamên Ocalan çar xal in. Ya yekem: divê dabeşbûna navbera Hewlêr û Silêmaniyê biqede. Ya duyem: divê hemû hêzên siyasî yên Herêma Kurdistanê di hikûmeta herêmî ya nû de dengê xwe bidin. Ya sêyem: divê Îran êrîşên xwe yên li ser Herêma Kurdistanê û darvekirinan rawestîne. Ya çarem: divê Îran mafên Kurdan nas bike.

Kongreya DEM Partiyê 6 Îlonê

Bakirhan behsa kongreya DEM Partiyê ya 6ê Îlonê jî kir. Wî got ev kongre ji bo avakirina kadro û avahiyek li gorî serdemek nû girîng e.

Bi sepandina qanûna çarçoveyî re, Selahattin Demirtaş, Figen Yûksekdağ û gelek siyasetmedarên din dê vegerin siyasetê. Bakirhan vê yekê diyar kir. Wî got kesên ji sirgûnê vedigerin û kesên ji waran cûda yên tekoşînê jî dê beşdarî pêvajoyê bibin.

Hevpeyivîna taybet a Tuncer Bakirhan, Hevserokê Giştî yê DEM Partiyê, bi Şevket Herki, Nûnerê Rûdawê yê Enqereyê re, bi tevahî wiha ye:

Rûdaw: Li Tirkiyeyê ji bo çareseriya pirsgirêka kurd têkoşîneke dirêj heye. Ji bo pêkanîna qanûna ku hatiye amadekirin, çi salname tê plankirin? Yek ji meseleyên ku herî zêde kevneşopiyê dide meraq kirin, vegera endamên PKKê ye. Heke pêvajo bi vî rengî bimeşe, vegerên yekem dê kengî dest pê bikin?

Tuncer Bakirhan: Pêvajo niha di çarçoveyeke fermî de dimeşe. Biryar di Rojnameya Fermî de hate weşandin. Meclîsa ku di qanûnê de hatibû plankirin jî bi serokatiya Alîkarê Serokomarê hate damezrandin. Niha gaveke girîng a din jî heye: biryara “piştrastkirin û tespîtê” ya Meclîsa Ewlehiya Neteweyî. Gava ev biryar di Rojnameya Fermî de were weşandin, qanûn bi temamî dê bikeve meriyetê.

Ji bo vegeran niha dayîna tarîxeke tam rast nabe. Diyarkirina rojeke tam ji bo pêvajoyeke weha hesas zehmet e. Lê hemû nîşan nîşan didin ku dawiya îlonê an jî meha cotmehê ev gavên fermî dê bêne temamkirin. Qanûn dê bikeve jiyanê. Bersiva pirsa “vegerên yekem dê kengî dest pê bikin” jî girêdayî vê salnameyê ye.

Ez dixwazim li vir bi taybetî xalekê bibêjim. Ji bo ku ev pêvajo bi awayekî saxlem bimeşe, û vegera kesan ewle û birêkûpêk be, divê birêz Ocalan bi awayekî çalak di nav pêvajoyê de be. Ne tenê em vê yekê dibêjin. Rêveberên PKKya ku hate feshkirin jî bi israr heman rastiyê dubare dikin: ew dibêjin bêyî ku Ocalan di nav de be, ew nikarin gazî tu hevalekî xwe bikin û bêjin “çekan deyne, vegere”. Her kesê ku girêdana di navbera PKK û Ocalan de nas dike, dizane ku ev peyv ne ji bo bêjekirinê têne gotin.

Pirsgirêk ev e: Ocalan îro di şertên gelekteng de dijî. Loma pêşniyara me eşkereye: divê Komîteya Aştî û Siyasîbûnêzû were avakirin. Ocalan dikare bi rastî têde cih bigire. Gava ev komîtewere avakirin, em dikarin bibêjin: hem ji çiyêhem ji Ewropayê hatin destpê bike.

Rûdaw: Ji bo ku pêvajo bidaxuyaniyan neyê sînordarkirin, divê çi gav werinavêtin? Ji bo encamên eşkere jî,çi pêwîst e? Hûn gavên hikûmetêbes dibînin? Ji bo endamên PKK yênvegerê, zemîna hiqûqî amade ye? Pêwîstîbi qanûnên nû heye?

Tuncer Bakırhan: Divê em vê bibêjin: daxuyanîheta radeyekê têne fêmkirin. Lê daxuyanî mîna nanin. Heta taze ne, tên xwarin.Ger bimînin, xerab dibin. Ez bawer imem qonaxên daxuyaniyan borandin. Qanûnaku bi dengek mezin li Meclîsê hat pejirandin, gelek girînge. Ez derbasbûna niyetê bo pratîkê biqîmetdibînim.

Piraniya gavên madî yên ku dê werin avêtin, di qada siyasî, hiqûqî, civakî û derûnî de ne. Ji bo beşek mezin a wan, ne hewce ye tewra vîrgulek jî bê nivîsandin. Mînak, kayûm dikarin werin vegerandin. Zimanê medyayê dikare biguhere. Biryarên AÎHM dikarin werin cîbicîkirin. Biryara ku li refê maye, ne biryar e. Ew neheqiyek e ku hatiye paşxistin. Li ser wê refê, navên bi sedan hevalên me hene. Her wiha, civakîkirina aştiyê ne tenê karê me ye. Destê me nagihîje her aliyî. Divê dewlet jî qanih bike, here, biaxive. Heke ev bên kirin, bawer bin pêvajo dê bileztir bipêşve here.

Ji bo yên ku dê vegerin, rewşek hiqûqî ya diyarkirî heye. Amadekariya dewletê jî heye. Amadekariya me bêtir li ser zemînê siyasî-civakî ye. Lê hiqûqa ku li ser kaxizê maye, mîna fêrbûna avjeniyê ji pirtûkê ye. Ma mirov dikare bêyî ku bikeve avê, avjeniyê fêr bibe? Ka pirek barê dikişîne an na, ne bi nexşeyê tê zanîn. Ew tenê dema kerwana yekem jê derbas bibe, diyar dibe. Gava qonaxa pêkanînê dest pê bike, piraniya nezelaliyên îro dê bixwe hilweşin. Yên mayîn jî dê li ser masê werin axaftin. Ez dixwazim bêjim; gava mirov dest bi vegerê bikin, emê baştir bibînin ka kîjan hukum kar dike û li ku derê pirsgirêk hene. Gava hewce bike, hin madde dê biguherin. Hin valahî jî dê bi rêziknameyên nû werin dagirtin.

Dîsa di çarçoveya pirsa te de, bêguman di her rewşê de hewcedariya bi rêziknameyên nû dê hebe. Çi qas pêvajo pêş bikeve, ewqas hewcedarî xwe nîşan dide û bi demê re tê rakirin. Ya bingehîn ev e ku meriv pêş biçe. Ez behsa pêşketinê bi baş-niyet dikim, bi zanîna ku ev bi rastî ji bo qenciya welat e. Ya din dê were.

Rûdaw: Di gotûbêjên li ser qanûna çarçoveyê de, taybetî nêzîkatiya Partiya Nû û CHP'ê tu çawa dinirxînî? Li gorî te, ma xuya ye ku muxalefetê bi têra xwe xwedî li vê pêvajoyê derdixe?

Tuncer Bakırhan: Piraniya muxalefetê piştgirî dide pêvajoyê û qanûnê. Ev rewş zemînek girîng datîne holê. Divê qanûn bi konsensusek fireh pêk bên. Divê aştî bibe ya civakê. Ji bo van armancan ev rewş girîng e. CHP li ser pêşnûma qanûnê îmze kir. Wê di kurultayê de jî bi piranî dengê erê da. Ev tiştek bi qîmet e. Piştgirîya Partiya Nû, ya di asta serokê giştî de, ji bo pêşnûma qanûnê girîng e. Divê ev piştgirî bê xêzkirin. Lê hejmara dengên na yên deputeyên Partiya Nû kêm nîne. Awayê ku ew vî dengî rewa dikin jî nîşana bêsiyasetiyê ye. Deputetek nabe bajarê xwe bike sedem û dengê na bide. Ev tiştek neheq e, hem li hember bajêr, hem jî li hember welêt. Li Tirkiyeyê tu bajar an tu kolan tune ye ku aştiyê nexwaze. Tu kes li dijî gotina «bila mirov nemirin» dernakeve. Digel vê rewşa neyînî jî, helwesta navendî ya Partiya Nû hêvî dide. Piştgirîya wê ya dengê erê jî ji bo pêşerojê hêvî dide. Lê xeta ku Özgür Özel diparêze, heya ku negihîje aqilek sazî û siyasî, dê bibe sedema livînên nediyar. Bi baweriya min, partiyek muxalefetê ku li ser çareseriya pirsgirêka bingehîn a Tirkiyeyê ji nîvî ve dabeş bûye, îdiaya wê ya rêvebirina welêt jî zirar dît.

Rûdaw: Gava hûn li sala pêş de dinêrin, hûn dibêjin qey asta herî krîtîk a bo serkeftina pêvajoyê çi ye? Ji bo ku pêvajo bi ser nekeve, erkên bingehîn ên li ser hikûmetê, muxalefetê û DEM Partiyê çi ne?

Tuncer Bakırhan: Vê pêvajoyê de asteke herî girîng heye: rêvebirina psîkolojiya civakê bi awayekî rast. Li Tirkiyeyê ev meseleyê dîrokeke êşê ya zêdetirî çil salan heye. Ev dîrokê li her du aliyên welêt jî şopên kûr hiştine. Îro jî malbateke leşkerî heye ku zarokê xwe winda kiriye. Malbatên ku zarokên xwe li çiyê winda kirine jî hene. Malbatên ku li benda zarokên xwe yên li çiyê, zindanê an sirgûnê ne jî hene.

Li vî welatî kes ne xwedî vê îmkanê ye ku xemgîniya yê din kêm bibîne. Xwesteka azadiyê ya Kurd û xema ewlehiyê ya Tirk her du jî di rojeva vê pêvajoyê de girîng in. Heta her du jî cidî neyên girtin, ev kar pêş naçe. Ev ne tenê karê siyasetmedaran e. Ez behsa qadeke berpirsiyariyê ya fireh dikim: ji zimanê medyayê heta hilbijartina peyvên nivîskarên rojnameyan, ji şêwaza nîqaşên medyaya civakî heta nîqaşên di Meclîsê de. Ev berpirsiyarî li ser me hemûyan e.

Ji vê pê ve, divê em di sala pêş de sê tiştan bikin. Gavên ku qanûn dixwaze, bi dema xwe û bêyî kêmasî avêtin. Kanalên diyalog û danûstandinê yên di navbera aliyan de bi rastî xebitandin. Û ya herî girîng, mercên xebat û ragihandinê yên ku Birêz Ocalan bi xwe tê de rol bigire, rêkxistin. Min ev di bersiva pirsê ya berê de bi hûrgulî got.

Ev pêvajo qonaxên xwe hene. Divê her kes li gorî van qonaxan û rastiyê, bi sebir û berpirsiyarî nêzikî vê yekê bibe.

Rûdaw: Ev berpirsiyarî kîjan in?

Tuncer Bakırhan: Ez dikarim berpirsiyariyan bi kurtî wiha rave bikim: Erka hikûmetê ew e ku îqlîma siyasî ya aşitiyê domdar bike, û gavên ku li ser wê ne, di wextê xwe de bavêje. Erka muxalefetê jî ew e ku dev ji vê fikrê berde: aşitî û demokrasî ne şertê hev in. Ev du mijar li hevûdu natewin. Berevajî wê, ew hevdu xurt dikin.

Lê tişta ku divê ez bêtir behsî bikim, berpirsiyariya DEM Partiyê ye. Divê emê jî êdî ne bi zimanekî çalakvanî, lê bi hişekî avakar tevbigerin. Divê em ji aliyê alîyê ku tiştan dixwaze û li benda tiştan e derkevin. Divê em bibin xwedî yê ku daxwazên demokratîk ên ji bo çareseriya pirsgirêka Kurd pêwîst in, saz dike û xwedî li wan derdikeve.

Ez dixwazim li vir bi taybetî bala xwe bidim ser xalekê. Meraq û armanca me ne ew e ku em bibêjin «em vê dixwazin, em wê dixwazin» û bi vî awayî xwe ji rewşa xwedanbûnê derxin. Çi qas daxwazên demokratîk werin sazkirin, bi qasî wê jî bersiva wan a hiqûqî bi vî an wî awayî derdikeve holê. Bûyerên wek karaktera demokratîk a rêveberiyên herêmî, mafê perwerdehiyê bi zimanê zikmakî û mafê rêxistinbûnê ji ezmên bi selikê nayên xwarê; ev mijarên têkoşîn û avakirinê ne. Di vê mijarê de esas gelek erk dikevin ser milê me.

Rûdaw: Rola Herêma Kurdistanê di pêvajoyê de gelek caran hate tekezkirin. Di qonaxên pêş de hêviyên we ji Herêma Kurdistanê çi ne? Demekê di raya giştî de senaryoyên wisa hatin rojevê ku endamên PKK yên ku çekan datînin, wê li vê herêmê bicih bibin. Gotina we li ser vê yekê çi ye?

Tuncer Bakırhan: Rola Herêma Kurdistanê ne alîkar e, gelek girîng e. Em vê gelek caran tekez dikin. Çimkî Herêma Kurdistanê jî bi cîgeha xwe ya erdnîgarî, bi têkiliyên xwe yên dîrokî, bi kanalên xwe yên siyasî û bi îmkanên xwe yên li qadê, li cihekî wisa radiweste.

Ez dikarim vê bibêjim: ji bo ku mekanîzma di dema vegerê de bixebite, li ser tevlêbûna Herêma Kurdistanê bi pêvajoyê re û rola wê ya hêsankar de lihevkirinek heye. Aliyên vê yên huqûqî, îdarî, lojîstîk û mirovahî jî wê hebin. Hemû van aliyan bi hev re Hewlêrê, Silêmaniyê û Enqereyê eleqedar dikin.

Li gorî senaryoyan, raya giştî valahiyê hez nake. Eger valahî hebe, ew bi çîrokan tijî dike. Vegotinên wek «Ew ê li vira bicîh bibin, ew ê li vira bên şandin» jî em dixwînin. Li vir dixwazim bi ronahiya tecrûbeyên şer û çareseriyê tiştekî bînim bîra we: hûrgilî teknîkî ne, mekanîzma diyar in, lê siyaset divê li ser galegalê rêve biçe. Ji ber vê yekê ez li benda pêkanînê me. Gava pêkanîn dest pê bike, gelek xal ên ku îro ne diyar xuya dikin jî ê eşkere bibin.

Rûdaw: Pêşeroja Rojava û danûstandinên bi rêveberiya Şamê re yek ji mijarên herî girîng ên rojeva Kurdan e. Hûn difikirin ku Kurd divê di avakirina nû ya Sûriyeyê de xwedî çi statûyekê bin? Wek tesîreke pêvajoya niha ya Tirkiyeyê, gelo hûn li benda guherînek di siyaseta Tirkiyeyê ya li ser Rojava ne?

Tuncer Bakırhan: Pêşeroja Sûriyeyê bi rejîmeke demokratîk tê wergirtin. Avakirina Sûriyeyeke demokratîk bi nasîna mafên hemû gel û baweriyên Sûriyeyê ve girêdayî ye. Bi taybetî divê mafên Kurdan bên nasîn û misoger bibin. Ev ne heliyandina Kurdan e. Ev xurtkirina hebûna wan a siyasî ye. Em bi zelalî bibêjin: mafên ku gelê Kurd bi dest xistiye, tiştekî ji mafên gelên din kêm nake. Berevajî wê, pirbûna mafan bidestxistina her kesî ye. Divê welatên herêmê vê rastiyê bi vî awayî bibînin. Kurdên li Sûriyeyê dijîn û dînamîkên wan ê biryar bidin, ka Kurd ê di kîjan pergalê de û bi çi awayî cih bigirin. Em, li ser bingehên prensîban, çawaniya jiyana gelê Kurd an gelekî din diyar nakin. Lê divê em vê tekez bikin: bidestxistina mafên Kurdan li Sûriyeyê, divê ji aliyê Tirkiyeyê ve jî bê piştgirîkirin.

Rûdaw: Şerê Îranê û pêşketinên li herêmê, hevsengiyên Rojhilata Navîn ji nû ve ava dikin. Vî şerî û berfirehbûna wî ya gengaz, dikare ji bo Kurdan çi rîskên mezin çêbike? Ji bo ku Kurd careke din nekevin navenda pevçûnên herêmî, divê çi siyaset bê meşandin?

Tuncer Bakırhan: Şer li Îranê û pêşketinên li herêmê, rewşa Rojhilata Navîn ji binî ve diguherînin. Ger ev şer bibe pevçûneke herêmî, gelo kî dê herî zêde zerar bibîne? Bersiva min eşkere ye. Bi taybetî Îran, Iraq û Sûriye. Hema hema her cihê ku Kurd lê dijîn dikeve xetereyê. Me ev yek ji roja yekem a şer ve dît. Rejîma Îranê û hêzên girêdayî wê êrîş kirin ser axa Herêma Kurdistanê. Carinan bi xwe, carinan jî bi destê komên li Iraqê yên alîgirê Îranê. Lê digel vê yekê, Kurdan bi israr got: em ê nebin parçeyê şerekî herêmî, em ê ji bo tu hêzê nebin alav.

Baş, heke êrîş her roj berdewam bikin, Kurd ê çi bikin? Ewê wek berxek qurbanê bêdeng nesekinin. Bila ez vê tiştî zelal bibêjim: mafê xwe-parastinê yê Kurdan jî heye, wek her kesê ku rastî êrîşê tê. Ti hêzek kurd di vê mijarê de dudilî nake. Lê Kurd heta niha neketine lîstika hêzên din. Wan diyalog û danûstandin kirin bingeh. Ev rêz jî didomînin. Bi baweriya min, divê Îran nimûneya Sûriyê bigire. Digel hemû kêmasiyan, li Şamê hukûmetek heye ku diyalogê digel Kurdan hilbijartiye. Li Sûriyê, Kurd hewl didin pirsgirêkên xwe bi hukûmeta navendî re bi danûstandinê çareser bikin. Gelo Şamek ku li dijî Kurdan di şer de ye, ewê aramtir be? An jî Şamek ku hewl dide pirsgirêkên xwe bi rêya danûstandinê çareser bike? Bersiv diyar e. Hem Şam, hem jî Kurd ji danûstandin û diyalogê sûd werdigirin.

Li Iraqê jî carinan tansiyon çêdibe, lê di navbera Bexda û Hewlêrê de nasîna hev û diyalog heye. Ya rast jî ev e.

Îran hê jî hewl dide Kurdan bi zext bike bêdeng. Bi îdaman, bi zorê dixwaze wan tune bike. Divê ev helwest zû bê terikandin. Divê Îran mafên demokratîk ên gelên cuda, ên baweriyên cuda binase, bi taybetî mafên Kurdên li ser axa xwe. Riya herî rast ev e. Eger îdam û êrîş bidomin, ev ê ji bo Îranê bibe sedema şikestinek mezin. Kurd jî ê xwe biparêzin. Ev ne tercîha Kurdan e, ev encamek e ku li wan hatiye ferzkirin. Hewcedariya herêmê ne şerekî nû ye. Pêwîstiya wê aştiyek daîmî û zemînek diyalogê ye.

Rûdaw: Ji aliyê pêwendiyên navbera Kurdan û gengeşiyên yekîtiya neteweyî ve, hûn dabeşbûna niha di navbera tevgerên siyasî yên Kurdan û pêkhateyên siyasî yên cuda de çawa dinirxînin? Bi ramana we, divê çi gav bên avêtin da ku Kurd li dora perspektîfeke neteweyî ya hevpar bêtir nêzîkî hev bibin?

Tuncer Bakırhan: Gengeşiya yekîtiya neteweyî di navbera Kurdan de tu carî neqediya. Lê pirî caran wek mijarek rojevê hat girtin, ne wek hişmendiyek dîrokî. Ev gengeşî ne tiştekî nû ye. Ji salan ve lêgerînek e; carinan xurt dibe, carinan vedikişe. Lê yekîtiya neteweyî li ser asta mentalîteyê, li ser asta siyasetê û li ser asta dîrokî wateyên cuda hildigire. Ez eşkere bibêjim: ez bawer nakim ku girîngiya wê baş hatiye fêmkirin.

Yekîtiya netewî tenê hestek nîne. Ne bes e kubirayên di heman malê de hevhez bikin. Divê were gotin bê kî dê derîveke, kî dê faturayê bide, gava mêvan hat kî dê çi bêje. Heke ev tişt nehatibin axaftin, ew mal belawela ye. Li cem Kurdan avakirina zimanekî hevpar bi dereng maye. Ev yek ji trajediyên rastîn ên dîroka me ye. Her carê hemû kes rast derketiye, lê kesî ev bi dest nexistiye. Divê siyaseta Kurdî jî êdî bes li pirsgirêkên îro meze nekin. Divê li vê jî binêrin bê pêncî salên pêş de wê çawa bên avakirin.

Ez ji vir bang dikim. Gelê Kurd bi bêriyê li yekîtiya netewî dinêre. Yek ji gavên pêşî ew e ku PDK û YNK îradeyeke bihêz a hevkariyê nîşan bidin. Herdu hêzên siyasî mezin xwedî salên tecrûbeyê, dezgeh û bingehê civakî ne. Çima ew nikarin di mijarên hevpar de xeteke siyasî ya bihêztir ava bikin? Çima nikarin pêşerojeke hevpar bi hev re biparêzin? Ma meseleya di navbera wan de ji pêşeroja gelekî mezintir e? Ma wexta avakirina siyasetek nû nehatiye? Ma di wê erdnîgariyê de zemîneke siyasî ya bihêztir peyda nabe? Sedema ku îro êrîşên li ser Kurdan hêsan dibin, parçebûna di nav Kurdan de ye.

Ev bangeke vekirî ye. Werin, pêşengiyê bikin, gava pêşîbavêjin. Bi vê gava rûmetdar Kurdan bidin şahîkirin. Kelijên ku carna di navbera Hewlêrû Silêmanî de xuya dibin û rewşa ji hev dûrketinê, dilê me diêşîne.

Çimkî nêrîna netewî êdî xwe ferz dike. Dinyadiguhere, Rojhilata Navîn ji nû ve tê dîzaynkirin. Emdi serdemekê de ne ku navê yê li ser sifreyê rûneniştî jî di menûyê de ye. Di serdemên bi vî rengî de hesabên biçûk dibin sedema windahiyên mezin.

Yekîtî pêwîst e; lê bêtir bi hev rebifikirin pêwîst e. Hişmendiya hevbeş pêwîst e. Divê emvan hemûyan bikin, lê cudahiyan jîwinda nekin. Bi vî rengî jîyana bihev re mimkun e. Yekîtiya netewî ew nîne ku hemû kes bi heman awayî bifikirin. Yekîtiya netewî ew e ku kesên cuda difikirin, di meseleyên hevbeş de bi hev re tevbigerin.

Rûdaw: Gava behsa yekîtiya netewî tê kirin, hin derdor aciz dibin? Hûn vê çawa şîrove dikin?

Tuncer Bakirhan: Ez dizanim gava hin derdor van gotinên min dibihîzin, dilîkurmê wan dikeve. Ew bi fikar dinêrin û dibêjin «gelo ev çi dixwaze bêje?». Ez bi tevahî dilpakî dibêjim: yekîtiya ku em behs dikin, ne yekîtiyeke li dijî kesekî ye.

Divê meriv pêşî yekîtiya netewî binase. Bi yekîtiya netewî di navbera Kurdan de, mebest ew nîne ku hemû Kurd têkevin heman partî, heman rêxistin an jî heman xeta îdeolojîk. Berevajî vê; mebest ew e ku Kurd, tevî parastina cudahiyên xwe, di meseleyên bingehîn ên wek hebûn, ziman, maf, qezenc û pêşeroja xwe de helwesteke hevbeş nîşan bidin. Ev maf, ango mafê bi hev re tevgerînê, ji tu gelî li dinyayê nayê revandin. Ji Kurdan jî nayê revandin. Divê meriv ji vê fikar neke.

Wek Kurdên li Tirkiyeyê dijîn, helwesta me diyar e û neguherîye: ji bo çareseriya pirsgirêka me, navnîşan Enqere ye. Em li vê axê, li vir li dû çareseriyê digerin. Em her qerîşek ax a Tirkiyeyê wek warê xwe dizanin. Danûstandinek siyasî, çandî û aborî ku li gel birayên me yên li aliyê din ê sînoran xurt bibe, ne li dijî tu kesî ye. Ev qezencek bo qezenca herkesî ye. Îro jî, ji Deriyê Sînor ê Xabûrê zêdetirîn qezenckar Tirkiye ye. Li ser axa Herêma Kurdistanê bi hezaran welatiyên Tirkiyeyê hene ku ji Trabzonê heta Amedê kar dikin û veberhênan dikin. Sibê jî, dema deriyê sînor ê Kamîşlo-Nisêbînê vebe, dîsa em ê hemû bi hev re qezencdar bin: Şam, Enqere û Kamîşlo. Yekîtî û aramiya di navbera Kurdan de aramiya herêmê xurt dike. Aramiya herêmê jî rasterast xizmetê ewlehî û asûdeya Tirkiyeyê dike. Waye, ev mesela yekîtiyê ne tehdîtek e; ev bingehek e ku ji bo Tirkiyeyê jî sûdmend e, bingehek ku herkes tê de qezenc dike.

Rûdaw: Di vê çarçoveyê de, gelo hûn şahid bûn ku Ocalan nirxandinek li ser êrîşên Îranê kir? Bi taybetî ma pêşniyar an gazîkirinek wî bo Herêma Kurdistanê ya Iraqê, ku li ber êrîşan e, heye?

Tuncer Bakirhan: Ocalan, di hevdîtina xwe ya bi heyeta me ya Îmraliyê re, li ser vê pirsê jî nirxandinên gelek girîng kirin. Ez dikarim nêrînên birêz Ocalan di çar sernavan de kurt bikim. Dibêje:

Yekem; divê rewşa perçebûyî ya di navbera Silêmanî û Hewlêrê de biqede. Divê pirsgirêk li dora prensîbên demokratîk werin çareserkirin û hukûmetek herêmî ya navendî derkeve holê.

Duyem; divê di vê hukûmeta herêmî ya ku were avakirin de, hemû hêz û dînamîkên li Herêma Kurdistanê mafê axaftin û siyasetê hebin. Çimkî her helwesta perçebûyî, herêmê zêdetir li ber êrîşan vedike.

Sisêyem; divê Îran êrîşên xwe yên li ser axa Herêma Kurdistanê, bi taybetî li Silêmanî û Hewlêr, tavilê rawestîne. Divê îdaman jî bide rawestandin.

Çarem; divê Îran mafên Kurdan nas bike. Divê nêzîkatiyeke demokratîk nîşan bide. Divê Tirkiye jî di vê pêvajoyê de rolek erênî bilîze. Eger Îran di siyaseta xwe ya êrîşkar a li hember Kurdan de tiştekî neguherîne û dev ji îdaman bernede, wê demê tiştek ji Kurdan re namîne. Dê neçar bimînin bi ruhê yekîtiya neteweyî xwe biparêzin. Divê Kurd vê yekê bi vîna xwe ya serbixwe bikin, ne wek amûra ti hêzeke din. Helwesta rêxistinên Kurdan a li hember êrîşên Îranê jî heta niha wisa bûye. Divê Îran vê rastiyê bibîne û li gorî wê tevbigere.

Rûdaw: Partiya DEM dikeve pêvajoya kongreyê. Hûn dixwazin ji kongreyê çi rengê Partiya DEM derkeve? Divê em li benda guherînek girîng bin, wek nimûne di xeta siyasî ya partiyê de, di rêxistina wê de an di nêzîkatiya wê ya li hember siyaseta Tirkiyeyê de? We di daxuyaniyek xwe de got, Demirtaş jî dê di kongreyê de be. Ma ev daxwazek e, an planek bi vî rengî heye?

Tuncer Bakırhan: Em ê di 6ê Îlonê de kongreyek li dar bixin. Ji 7ê Îlonê pê ve dê amadekariya kongreyeke mezin a veguherînê dest pê bike. Em ê di demeke kin de xwe nû bikin, hem bi bernameya xwe, hem bi zimanê xwe, hem bi siyaseta xwe, hem jî bi kadroyên xwe. Em ê bihêztir bibin.

Kongreya 6 Îlonê ji ber vê yekê girîng e: dê kongreyek be ku kadroyekê li gorî serdemeke nû derxe holê. Dê avahiyeke nû jî derxe holê. Ev rêveberî dê amadekariya îdiayeke xurt bike. Lê bila ev jî zelal be: armanca me ya rastîn ev nîne ku kongreya piştre bibe tenê kongreya partiyeke siyasî. Em dixwazin wê veguherînin kongreya tevgera komarîya demokratîk. Em dixwazin vê tevgerê li her cihê Tirkiyeyê belav bikin.

Rûdaw: Hûn gotin: «kongreya tevgera komarîya demokratîk». Ev ji kongreyeke asayî ya partiyekê çawa cuda dibe?

Tuncer Bakırhan: Eger em vê pêvajoyê tenê bi bêdengiya çekan û çend gavên qanûnî rave bikin, dê kêm be. Ev pêvajo dê gelek tiştan li Tirkiyeyê biguherîne. Ez bawer dikim dê guherînên girîng biqewimin. Ev guherîn dê ji zimanê siyasetê heta jiyana civakî bandor bike. Kî vê guherînê rast bixwîne, dê pêş ve here. Kî li ser pirsgirêkên rojane bimîne, dê li dawiyê bimîne. Ez dizanim, gava ez vê dibêjim, gelek kes dê mînakên neyînî yên rojevê bînin ziman. Ew mînak rast in. Ez wan qet biçûk nabînim. Bêguman em ê li dijî wan tiştan derkevin. Lê divê em rastiya cîhana guherbar, herêmê û Tirkiyeyê jî rast bixwînin.

Em êdî dikevin serdemeke bêçek û bêşer. Ji niha û pê ve erka me ne tenê berxwedan e. Divê em tiştekî ava bikin. Divê em fikra rêzeke nû û pêşerojeke nû pêşkêş bikin. Em nikarin wek berê berdewam bikin. Zimanek nû û rêyek nû pêwîst e. Ji niha û pê ve, her kesê ku tiştekî ava bike, her kesê ku pêşerojeke rastîn nîşanî gel bide, dê deng di siyasetê de yê wî be.

Salan e wan got «pirsgirêka ewlehiyê». Qada demokratîk teng kirin. Zordarî meşrû nîşan dan. Çareseriyê her dan para. Niha ev bikaneke ji holê radibe. Tenê rêyek dimîne: siyaseta demokratîk û îrada gelî ya çareseriyê. Ev ji me re firsendek mezin dide. Lê di heman demê de berpirsiyariyek mezin jî datîne ser milê me. Êdî em têkevin demeke ku gotin, bername û hêza me ya çareseriyê tê ceribandin. Em bi vê nêrînê li kongreyê jî dinêrin.

Ji aliyê din ve, bi sepandina qanûna çarçoveyê re Demîrtaş, Yukseldax û bi hezaran heval wê têkevin jiyana siyasî. Ewên ê ji sirgûnê vegerin jî û gelek heval ên ji qadên têkoşînê yên din jî wê têkevin siyasetê. Em ê berpirsiyariya xwe ya li hember civakê bi meş û şanberî berdewam bikin.