Bahçelî sînorên pêvajoyê fireh kir: 'Ne tenê yên çiyê, avahiyên radîkalîzebûyî jî'

Rastinews — Serokê Giştî yê MHP Devlet Bahçelî sînorên pêvajoya "Tirkiyeya bêterorê" rave kir. Wî got ku bi tenê danîna çekan têrê nake. Li gorî Bahçelî, ev pêvajo warek berfirehtir digire nav xwe. Ew Sûriye, Iraq û Lubnanê jî digire nav xwe. Armanc xurtkirina ewlekariya herêmî û dewletên navendî ye. Bahçelî got, "ne tenê hêzên çekdar ên li çiyê, lê avahiyên radîkalîzebûyî û marjînalîzebûyî jî wê werin tesfiyekirin." Wî her weha got mafên takekesî û azadiyên takekesî dikarin werin firehkirin. Lê wî derî li ber daxwazên mafên kolektîf ên li ser bingeha etnîk an olî girt.

Piştî ku qanûna çarçoveyê ji Meclîsê derbas bû û di Rojnameya Fermî de hat weşandin, hemû çav li ser danîna çekan a PKKê ne.

Li Qendîlê di 18 kampan de nêzî 3.800 endamên PKKê hene. Tê texmînkirin ku ew ê heta dawiya îlonê, gav bi gav, çekan deynin. Ji bo radestkirina çekan, valakirina şkeftan û radestkirina alavên lojîstîk, demek 1,5 heta 2 mehan hatiye texmînkirin. Li gorî plansaziyê, MGK wê pêvajoyê piştrast bike. Paşê, di meha cotmehê de dê sepandina qanûna çarçoveyê dest pê bike.

Bahçelî qonaxa heyî bi Alîkarê Serokê Giştî yê partiya xwe İsmail Özdemir re nirxand. Ev nirxandin di rojnameya Türkgün de hat weşandin. Bahçelî gelek caran balê kişand ser aştî û aramiya herêmî. Wî got pêvajoya "Tirkiyeya bêterorê" wê qada tevgera siyaseta derve ya Tirkiyeyê jî berfirehtir bike.

"Me rêziknameya Sykes-Picot a nû xira kir"

Bahçelî got qonaxa pêşî ya "Tirkiyeya bêterorê" danîna çekan a rêxistinê û paqijkirina herêmê ji hêzên çekdar e.

Lê Bahçelî got armanc bi vê re nasekine. Wî got Tirkiye dixwaze di siyaseta derve de bi serbestî tevbigere. Xurtkirina aştî û aramiyê li cografyaya nêzîk jî armancek e. Wî her weha wekî armanc dît zêdekirina bandora Tirkiyeyê li cografyayeke fireh: ji rojhilata Deryaya Navîn heta Kafkasyayê, ji Rojhilata Navîn heta Ewropayê.

Bahçelî got li herêmê dixwazin "perdeya duyemîn a Pirsgirêka Rojhilat" bi sehneyê bînin, û wiha got:

«Bi rastî, li herêma me tê dîtin ku dixwazin perdeya duyemîn a 'Pirsgirêka Rojhilat' bi sehneyê bînin. Armanc dewletên serwer ên perçebûyî û dabeşbûyî ne. Lê Tirkiyeyê bi armanca 'Tirkiyeya bêterorê' rêziknameya Sykes-Picot a nû û planên xayîntiyê yên Balfourê xira kirin. Bi geşbûna herêmeke bêteror re, Tirkiyeyê li vê cografyayê li ber daxwazên emperyalîzmê asteng çêkir.»

Bahçelî got dabeşkirina komên etnîk, olî û mezhebî di "herêmên xweser ên bi kontrol" de xeternak e. Wî got rêxistinên çekdar ên li wan herêman ewlekariya Tirkiyeyê tehdît dikin. Wî her weha got bêaramiya siyasî ya Lubnan, Iraq û Sûriyeyê bandoreke rasterast li ser ewlekariya sînorên Tirkiyeyê, serweriya wê û avahiya wê ya civakî heye.

Bang ji Bahçelî: "Aştiya Tirk"

Bahçelî got MHP dixwaze "aştiyeke Tirk" ava bike ku herêmê jî digire nav xwe.

Wî got ev nêzîkatî li ser rêzgirtin, edalet û aramiyê ava dibe. Li gorî Bahçelî, modela ku wî jê re digot "aştiya Tirk" dê ji bo Tirkiye û herêmê jî "garantiya modelek aramî û bextewariya edaletdar û parvekirî" be.

Bahçelî wiha domand:

«Aştiya Tirk armanc dike ku li welatên herêmê — bi pêşengiya Sûriyeyê, û her weha Iraq û Lubnanê — desthilatên navendî werin xurtkirin. Yekîtiya neteweyî û yekparetiya axê ya wan welatan wê were parastin. Sîstema dewleta hiqûqî ya demokratîk wê were avakirin. Ji bo vê yekê, pêşî divê avahiyên çekdar ên neqanûnî û rêxistinên terorîst bêne rakirin.»

Mesaj ji bo Sûriye, Iraq û Lubnanê

Li gorî Bahçelî, pirsgirêkên herî mezin ên herêmê ewlekarî û bêaramiya siyasî ne.

Wî got rêxistinên radîkalîzebûyî û çekdar rê nadin avakirina sîstemên siyasî yên aram li welatên herêmê. Wî got ev jî dibe sedema derfetên destwerdana derve.

Bahçelî got şerê di navbera Amerîka-Îsraîl û Îranê de herêmê ber bi pêvajoyeke aloz ve dibe. Wî got di vî şerî de bazirganiya neft û çekan pêşeng e. Wî got ev şer hem gelên herêmê, hem aboriya cîhanê û hem jî Tirkiyeyê bi bandor dixe.

Bahçelî behsa rewşa Gazzeyê jî kir. Wî got êrişên Îsraîlê yên li Gazzeyê û eylemên li dijî Mizgefta El-Aqsayê nayên qebûlkirin.

Wî got Sûriye piştî salên dirêj ên rêveberiya Baasê ber bi bibûna welatek aram ve diçe.

«Divê serdema ku mirov ji hezaran kîlometreyan dûr tê de bi çarenivîsa herêmê dilîze biqede»

Bahçelî got pêvajoya "Tirkiyeya bêterorê" ne tenê ji bo ewlekariya hundir a Tirkiyeyê ye. Wî got divê ev wek modeleke aramiya herêmî were dîtin.

Wî got divê "aştiya Tirk" li ser bingeha rêzgirtina karûbarên hundir û yekparetiya axê ya welatan were avakirin. Wî xwest çavkaniyên herêmê ji bo pêşketina civakan werin bikaranîn.

Bahçelî got, «Divê serdema ku mirov ji hezaran kîlometreyan dûr tên û bi çarenivîsa gelên herêmê dilîzin êdî biqede. Divê rastiya ku xewa dijberên 'Tirkiyeya bêterorê' direvîne, li vir were lêgerîn»

Bahçelî got Tirkiye li xala tevlêbûna koridorên enerjiyê, veguhastin û bazirganiyê di navbera Asya û Ewropayê de ye. Wî got Koridora Navîn, Projeya Rêya Pêşketinê, Koridora Turanê û xetên veguhastina enerjiyê bi ewlekarî û aramiyê ve girêdayî ne.

Li gorî Bahçelî, bi danîna çekan a PKKê re, beşek ji çavkaniyên ku ji bo ewlekariyê hatine veqetandin dê ber bi perwerde, teknolojî, hilberîn, binesazî û pêşketina civakî ve werin rêve kirin.

Mesaja mafan û azadiyan

Bahçelî bersiveke berfireh da pirsa têkiliya di navbera "Tirkiyeya bêterorê" û mafên bingehîn û azadiyan de.

Wî got Tirkiye dewleteke hiqûqî ye, demokratîk, laîk û civakî. Mafên bingehîn û azadî di bin garantiya makezagonê de ne. Wî got divê mafên takekesî û azadî bêtir werin pêşxistin.

Bahçelî got mafên bingehîn ên girêdayî kesan ne ji dest têne dan û ne jî têne veguhastin. Lê li ser mafên kolektîf, wî nêzîkatiyeke cuda pêşkêş kir.

Wî got mafên kolektîf ên li ser bingeha eslê etnîk, zayend an komên olî û mezhebî tên diyarkirin, di dewleta netewe de encamên dabeşker çêdikin. Wî got MHP xurtkirina mafên takekesî û azadiyan wek bingeh digire.

Derî li ber mafên kolektîf girt

Bahçelî got divê dewlet maf û azadiyan bêyî cudakariya ziman, dîn, nijad, zayend, reng, mezheb, eslê etnîk û dewlemendiyê, li ser bingeha takekesî bicîh bîne.

Wî got di sedsala nû ya Komarê de qada mafên takekesî û azadiyan dikare were firehkirin. Wî got ji bo çareserkirina pirsgirêkên sepandinê, dikarin rêziknameyên nû li asta qanûn û saziyan werin çêkirin.

Bahçelî got divê bingeha hevpar pênaseya heyî ya hemwelatiyê ya makezagonê be:

«Ev bingeha hevpar hemwelatiya Tirk e, ku bi lihevhatina dîrokî û siyasî ya milletê Tirk pêk hatiye û di makezagona me de cih girtiye. Riya ku em hemû bibin Tirkiye, îradeya jiyana bi hev re ye, di bin banê yekgirtî û neteweyî yê dewletê de, bi ruhê yekîtî û biratiya neteweyî, bi daxwaza hevgirtin û yekbûna civakî.»

"An teror an demokrasî, an çek an siyaset"

Bahçelî got sernavek din ê giring ê pêvajoyê "xurtkirina eniya hundir" e.

Wî got girîng e ku hemû beşên civakê xwe wek hev, bi rêz û ewle hîs bikin. Wî got ev yek qada propagandaya rêxistinên terorîst teng dike.

Bahçelî got li cihê ku teror û tundî hebe, siyaseta demokratîk teng dibe. Wî wiha got:

«Li cihê ku teror û tundî hebe, mirov nikare behsa îradeya azad, mafên mirovan û demokrasiyê bike. Di siya terorê û tundiyê de siyaseta demokratîk teng dibe, riyên çareseriyê yên din digirin û pêvajoyên tevlêbûna siyasî bi awayekî saxlem pêş nakevin. Ji ber vê yekê me got 'an teror an demokrasî, an çek an siyaset' û me hemû kes vexwendin ku ji bo Tirkiyeyê bibin yek.»

"Girîng e ku ne federasyon, ne xweserî û ne jî daxwazên kulturalîst hebin"

Bahçelî got di daxuyaniyên li ser biryara hilweşandin û danîna çekan a PKKê de, girîng e ku ne dewleteke cuda, ne federasyon, ne xweserî û ne jî "daxwazên kulturalîst" hebin. Wî vê yekê ji bo Tirkiyeyê wek "destpêkeke nû" bi nav kir.

Wî got ev yek dê li Tirkiyeyê siyaseta nasnameyê ya li ser bingeha etnîk û mezhebî jî paşve bibe.

Bahçelî siyaseta nasnameyê wek "ne yekgirtiker, lê dabeşker" bi nav kir. Wî got divê siyaseta demokratîk li ser mafên takekesî û azadiyan were avakirin.

"Ne tenê hêzên li çiyê"

Bahçelî di axaftina xwe de behsa tiştekî girîng jî kir. Wî got, pêvajo tenê bi ji holê rakirina PKK’ya çekdar bi dawî nabe.

Bahçelî got, ji holê rakirina çekên rêxistina terorîst bi tena serê xwe têrê nake ku pêvajo biqede. Wî got:

“Li cihê ku teror, şîdet û wandalîzm hebe, çand a demokratîk pêş nakeve. Weke din, sazîbûna dewletê jî lawaz dibe. Ji ber vê yekê, pêvajo dema bigihîje serkeftinê ku ne tenê rêxistina terorîst çekan deyne. Divê her cure siyaseta ku piştgirî dide terorê an xwe dispêre şîdetê û wandalîzmê jî bi dawî bibe. Herwiha, hizra perçebûnê jî divê êdî nemîne.”

Bahçelî wiha domand:

“Di vî çarçoveyê de, armanca me bi «Tirkiyeya bêteror» ne tenê tasfiyekirina kesên çekdar ên li çiya ye. Armanc, tasfiyekirina her sazî û bîngehên radîkal û marjînal e jî. Em dixwazin şîdet bi tevahî bi dawî bibe.”

Bahçelî got, welatîbûna Tirk avahiyek e ku cudahiyên etnîkî di bin gîhandineke siyasî ya hevpar de yek dike.

Bahçelî got, divê welatîbûn li gorî gîhandina siyasî bê nirxandin, ne li gorî eslê etnîkî. Wî got, welatîbûna Tirk hêmana yekîtiyê ya siyaseta demokratîk e.