Almanya bi îstîxbaratê re desthilatiyên xwe berfireh dike
Hikûmeta Almanyayê li dijî dronên çekdar, êrîşên sîber li ser sazgehên enerjiyê û çavdêriya li ser pîşesaziya berevaniyê, desthilatiyên xizmetên îstîxbaratê zêde dike
RastinewsHikûmeta federal a Almanyayê qanûnek pejirand. Bi vê qanûnê re dê xizmetên îstîxbaratê desthilatiyên nû bistînin.
Armanc bertekek li dijî talûkeyên nû yên serdemê ye. Van talûke dronên çekdar, êrîşên sîber li ser sazgehên enerjiyê û kesasiya li dijî pîşesaziya berevaniyê ne.
Hikûmet dixwaze bi taybetî li dijî talûkeyên ji derveyî welat bi awayekî aktîf bertek nîşan bide. Ev in hûrgiliyên mijarê:
Armanca hikûmetê çi ye?
Wezîrê Karên Hundir yê Almanyayê Alexander Dobrindt, ji rojnameya Bild re got: «Em xizmetên îstîxbaratê yên xwe dikin xizmetên veşartî yên rastîn.» Wî wiha berdewam kir: «Divê em di cîhanê de zû tevbigerin. Divê em bi xizmetên ku em bi wan re dixebitin re li heman astê bin. Ji bo têkoşîna li dijî terora dewletên nûjen û komên tundrew, hewceyê şareza û desthilatiyên çalak in.»
Serokê Komîteya Çavdêriya Xizmetên Îstîxbaratê ya Parlamentoya Federal Marc Henrichmann jî dibêje: piştî «guherîna dîrokî» di qada leşkerî de, niha divê guherînek bi vî rengî di xizmetên îstîxbaratê de jî çêbibe.
Henrichmann bi ajansa AFP re axivî. Wî got Almanya niha «di navenda pevçûnek hîbrîd bi Rûsya û aktorên din re» ye. Ji ber vê yekê hikûmet neçar e xizmetên îstîxbaratê li gorî pêwîstiyên serdemê saz bike. Bi vî rengî talûke berî ku bibe realîte tê dîtin û tê rakirin.
Xizmet dê xwedî çi desthilatiyên nû bin?
Heta niha xizmetên îstîxbaratê yên Almanyayê bêtir bi berhevkirina agahiyan mijûl dibûn. Niha ew jî mîna xizmetên veşartî yên welatên din dê bikaribin desthilatiyên «operasyonel» bistînin û talûkeyan ji holê rakin. Di vê çarçoveyê de balê dikişînin ser desthilatiya betalkirina sîstemên IT ên ku çavkaniya êrîşên sîber in.
Herwiha Servîsa Fêhmandinê ya Federal (BND), ku dezgeha îstîxbarata derve ya Almanyayê ye, dê bikaribe li derveyî welat di rewşên pevçûn, berevanî an talûkeyên taybet de sabotaj bike.
BND û Dezgeha Parastina Makeqanûnê (Verfassungsschutz), ku dezgeha îstîxbarata hundir a Almanyayê ye, êdî dikarin ji bo manîpulekirin an jêbirina daneyan jî êrîşên sîber pêk bînin. Wek mînak, dê bikaribin rêbername û talîmatên çêkirina çekan xera bikin.
Ma BND dê li derveyî welat li dijî kesan tundiyê jî bikar bîne?
Bi bingehîn na. Li gorî xala 51'ê ya Qanûna BND'yê, «tedbîrên îstîxbarata berfireh» nikarin li dijî «jiyan û tenduristiya laşî ya kesan» bikar bên. Ev di rewşên talûkeyê yên taybet de jî derbasdar e. Ji vî alî ve BND ji desthilatiyên CIA'ya Amerîkayê, Mossada Îsraîlê an DGSE'ya Fransayê pir dûr dimîne.
Lê tiştê nû ev e: xebatkarên BND, endamên Hêzên Çekdar ên Almanyayê û polîsên federal êdî ji bo birina çekan a derveyî welat destûrnameyeke vekirî hewce nakin. Ji ber vê Qanûna Kontrola Çekên Şer tê guhertin. Lê armanca sereke ewlehiya xwe ya karmendan e.
Li ser berhevkirina daneyan çi tê plankirin?
Desthilatiyên BND û Dezgeha Parastina Makeqanûnê ji bo berhevkirin û vekolîna daneyan bi qanûna nû tên berfirehkirin. Ev berfirehî hem hilsengandina komên mezin ên daneyan bi arîkariya îstîxbarata çêkirî, hem jî hevberdana daneyên biyometrîk bi înternetê re dihewîne. Dema xwezîkirina daneyan jî beşî tê dirêjkirin.
Di pakêta qanûnî ya ku ji 730 rûpelan zêdetir e de, desthilatiyên li ser tedbîrên nakok ên wek lêgerîna serhêl, guhdarîkirina malan û çêkirina profîlên tevgerê jî bi gelek hûrgiliyan ji nû ve tên rêkxistin.
Di çavdêriya xizmetên îstîxbaratê de çi diguhere?
Çavdêriya xizmetên îstîxbaratê dê di dezgehek mîna dadgehê de bicivin: Encumena Çavdêriya Serbixwe.
Ev dezgeh sala 2022'an li ser bingeha biryara Dadgeha Makeqanûnê ya Federal a li ser çavdêriya îstîxbarata teknîkî ya BND'yê hatibû avakirin. Bi vê reformê re, ev dezgeh ji bo BND û Dezgeha Parastina Makeqanûnê xwedî mafên çavdêriyê yên berfirehtir dibe.
Desthilatiya Komîteya Çavdêriya Parlamentoyê ya Bundestagê ya li ser xizmetên îstîxbaratê ji vê yekê bandor nabîne.
Kesek di odeyek tarî de li ser gelek ekranan wêneyên kamerayên ewlehiyê şopîne
Berpirsyara Parastina Daneyan çima rexne dike?
Berpirsyara Parastina Daneyan a Hikûmeta Federal Louisa Specht-Riemenschneider vê reformê rexne dike. Sedem: bi vê reformê re çavdêriya dezgeha wê ya li ser parastina daneyan a BND'yê dê raweste. Bi vî awayî kes dê bikaribin bi awayekî pir sînordar fêrî wê bibin ka xizmetên îstîxbaratê daneyên wan çawa bi kar tînin.
Specht-Riemenschneider herwiha vê yekê jî rast nabîne: Dezgeha Parastina Makeqanûnê û BND êdî dikarin bigihîjin sîstemên kamerayên çavdêriyê yên qadên giştî, hem yên dewletê hem jî yên taybet. Wê got xwezîkirina daneyên kesane bêdemî li gorî makeqanûnê nîne.
Rexneyên din jî hene?
Li gorî Partiya Kesk û Partiya Çep, ku di dijberiyê de ne, qanûna nû prensîba veqetandina desthilatiyên xizmetên îstîxbaratê û polîsan binpê dike.
Ev prensîb wek dersek ji serdema Nasyonal Sosyalîzmê tê dîtin. Di wê serdemê de Polîsê Veşartî yê Dewletê (Gestapo) bi desthilatiyên xwe yên berfireh li dijî dijberên siyasî, Cihûyan û komên din bi hovîtî têkoşîn kiribû.
Komeleya Mafên Azadiyê (GFF) li dijî «zêdebûna mezin a hêza xizmetên îstîxbaratê» hişyarî dide.
Nûnerê GFF Kai Dittmann, ji rojnameya Rheinische Post re got: hikûmet bi vê qanûnê BND û Dezgeha Parastina Makeqanûnê dike xwedî «bikaranîna nermalava kespiyonajê ya berfireh, analîzên îstîxbarata çêkirî ku bêyî tedbîrên parastinê ne, gihîştina kamerayên vîdeoyê yên taybet, û tewra desthilatiya êrîşa vegera sîber (hackback)». Bi vî awayî ev dezgeh dikarin destwerdaniyên kûr li mafên bingehîn bikin.
Li gorî Dittmann, ev pêşnûmeya qanûnê «bi gelemperî li dijî makeqanûnê» ye û divê ji binî ve were nirxandin.
/DW/