Ankara, Riyad ve İslamabad'ın savaşlarına ortak mı oluyor? Mekke paktı bugün Meclis'te

Rastinews — Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nın onaylanmasını uygun gören kanun teklifi, bugün TBMM Genel Kurulu'nda gündeme gelecek.

Üç ülkeyi "Çekirdek Taraflar" kategorisinde değerlendiren metin; egemenliğe, uluslararası hukuka ve toprak bütünlüğüne sadık kalınarak taraflara müşterek savunma sorumluluğu yüklüyor.

Metnin en kritik düzenlemelerinden 2. Maddeye göre, taraflardan herhangi birinin maruz kalacağı dış kaynaklı silahlı ya da askeri saldırılar, tüm üyelere yöneltilmiş sayılacak. Birleşmiş Milletler (BM) Sözleşmesi'nin 51. maddesindeki "meşru müdafaa" hakkı çerçevesinde hazırlanan bu madde doğrultusunda, saldırıya uğrayan devlete askeri imkanlar da dahil olmak üzere tüm karşılıklı yardım olanakları derhal seferber edilecek.

SAVUNMA DESTEĞİ ŞARTA VE TALEBE BAĞLI

Söz konusu hüküm, saldırı anında kendiliğinden (otomatik) ve koşulsuz bir yardımı öngörmüyor. Askeri destek verilebilmesi için öncelikle hedef alınan ülkenin resmi başvuruda bulunması gerekiyor.

Tarafların yapacağı tarafsız bir incelemenin ardından yardımın niteliğine ve sınırlarına karar verilecek. Kararların alınmasında oy birliği (oydaşma) kuralı aranacak; oy birliği sağlanamazsa karar çıkmayacak. Öte yandan, olası askeri birlik görevlendirmeleri Anayasa'nın 92. maddesindeki esaslara bağlı kalınarak gerçekleştirilecek.

İŞ BİRLİĞİ VE ORTAK ÜRETİM

Askeri ortaklığın ötesinde savunma sanayiinde de kapsamlı bir iş birliği öngören anlaşma kapsamında taraflar şu adımları atacak:

-Ortak savunma sanayii üretimi yapmak,

-İleri teknoloji gerektiren alanlarda ortak Ar-Ge ve inovasyon çalışmaları yürütmek,

-Uzman personel aracılığıyla ilgili ülkelerin topraklarında beşeri sermaye yetiştirmek ve askeri endüstriyi güçlendirmek,

-Barış, savaş ve olağanüstü durumlarda silah, mühimmat, yedek parça ve yakıt tedarikini kapsayan güçlü bir lojistik destek ağı kurmak.

KURUMSAL YAPILANMA: KOMİTE VE SEKRETARYA

İttifakın kurumsal altyapısını güçlendirmek amacıyla Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından meydana gelen bir "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" kurulacak. Sırayla üye ülkelerin ev sahipliğinde yılda en az iki kez toplanacak olan komitenin yanı sıra, liderler de ihtiyaç duyuldukça yılda bir defa bir araya gelebilecek.

Anlaşma çerçevesinde kurulacak daimi sekreteryaya Suudi Arabistan ev sahipliği yapacak. Sekreteryayı üç yıllık dönemler halinde dönüşümlü bir Genel Sekreter yönetecek ve bu görevi ilk olarak bir Pakistan vatandaşı üstlenecek. İttifaka ilerleyen süreçte yeni ülkelerin katılımı ise yalnızca "Çekirdek Tarafların" oy birliğiyle onaylanmasıyla mümkün olabilecek.

GÜVENLİ KANALLAR ÜZERİNDEN İSTİHBARAT PAYLAŞIMI

Anlaşmanın 9. ve 13. maddeleri terörizmle mücadele ve istihbarat alanındaki iş birliği esaslarını belirliyor. Üyeler, mutabık kaldıkları güvenli hatlar üzerinden bilgi ve istihbarat alışverişinde bulunacak. Gizlilik içeren bu belgeler "bilmesi gereken" kuralına göre korunacak ve üçüncü taraflarla ya da şirketlerle paylaşılmayacak.

SÜRESİZ YÜRÜRLÜK VE 10 YILLIK BAĞLILIK KURALI

Anlaşma, onay belgelerinin sekretaryaya teslim edilmesinin ardından yürürlüğe girecek ve süresiz olarak geçerliliğini koruyacak. Taraflar, yürürlük tarihinden itibaren ilk 10 yıl boyunca anlaşmadan ayrılmama taahhüdünde bulunuyor. Bu sürenin dolmasının ardından ise en az üç ay evvel yazılı bildirim yapmak şartıyla çekilme hakkı kullanılabilecek.

Anlaşma dışarıdan katılımlara açık olmakla birlikte, "isteyen her devlet" doğrudan dahil olamayacak. Bunun için öncelikle ittifakın kurumsal yapılanmasını tamamlaması ve belirlenen kriterleri sağlaması gerekecek.

Yeni katılacak ülkelerin egemenliğe, bağımsızlığa, toprak bütünlüğüne ve iç işlerine karışmama gibi uluslararası hukuk normlarına uyması şart koşulurken, aynı zamanda belirli bir savunma sorumluluğunu üstlenebilecek kapasiteye sahip olması aranacak. Türkiye, bu ortaklıkla birlikte bugüne kadar tek başına yürüttüğü barış diplomasisi çabalarını taraf ülkelerle birlikte daha geniş bir zemine taşımayı amaçlıyor.

Mutabık kalınan anlaşmadaki 16 maddenin tam metni şu şekilde;

Madde 1: "Taraflar" birbirlerinin bağımsızlığının, egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve uluslararası alanda tanınan hudutlarının ihlal edilemezliğinin sağlanması ve korunmasını teminen işbirliği yaparlar. "Taraflardan" herhangi birinin toprak bütünlüğünün, egemenliğinin ve uluslararası alanda tanınan sınırlarının tehdit edilmesi veya tehlikeye düşmesi durumunda, "Taraflar" bu tehdit(ler) veya tehlike(ler)i bertaraf etmek maksadıyla gerekli tüm yöntemleri kullanırlar.”

Madde 2:"Taraflardan" herhangi birine yönelik dış kaynaklı bir silahlı saldırı, tüm "Taraflara" yönelik bir saldırı olarak kabul edilir. "Taraflardan" birinin başka bir ülke veya ülke grubu tarafından silahlı saldırıya veya askeri saldırganlığa uğraması halinde, "Taraflar" saldırıya uğrayan "Tarafa" birbirlerine sağlayabilecekleri karşılıklı yardım imkanlarının tamamını kullanarak derhal yardım edecektir. Bu amaçla "Taraflar", Birleşmiş Milletler Şartı'nın 51'inci Maddesinin tanıdığı meşru müdafaa hakkının kullanılmasını teminen, ihtiyaç duyulan yardımın objektif değerlendirmesini müteakip sağlanacak desteğin kapsam ve niteliğine karar vererek; askeri imkân ve kabiliyetler de dahil olmak üzere mevcut imkanları çerçevesinde işbirliği yaparlar.

Madde 3:"Taraflar", işbu Anlaşma'nın 2'nci Maddesi gereğince savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği yapar; Silahlı Kuvvetleri arasındaki ilişkileri geliştirir ve savunma alanındaki işbirliğini güçlendirmeye yönelik mutabık kalınan faaliyetleri uygular.

Madde 4: "Taraflar" uluslararası güvenlik konularında düzenli olarak istişarelerde bulunurlar. "Taraflar" hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak ve milli güvenliklerine karşı tehdit ve tehlikeleri bertaraf etmek maksadıyla ortak değerlendirmeler temelinde bireysel ve müşterek tedbirler geliştirmek üzere sürekli ve etkili bir şekilde birbirlerine yardım eder ve işbirliği yaparlar.

Madde 5: "Taraflar", bölgesel ve uluslararası istikrar ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşit ve tezahürleriyle mücadelede operasyonel seviye de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve müşterek çabaları güçlendirirler.

Madde 6: Savaşta ve barışta "Taraflar", savunma yeteneklerini geliştirmek maksadıyla, savunma kurumları arasında karşılıklı personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar ile "Tarafların" Silahlı Kuvvetlerinin birlikte çalışabilirliğinin artırılmasına yönelik, konuşlanma ve faaliyetleri teşvik ederler.

Madde 7: Savunma yeteneklerini güçlendirmek maksadıyla "Taraflar" karşılıklı mutabakat temelinde aşağıdaki alanlarda savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve savunma sanayii kuruluşları arasındaki işbirliğini desteklerler:

a) Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,

b) Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri ile savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,

c) "Tarafların" topraklarında, herhangi bir "Tarafın" uzmanları vasıtasıyla insan kaynağının yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,

d) Savunma sanayii ile savunma Ar-Ge ve inovasyonu alanlarında uzmanlık ve edinilen derslerin paylaşılması,

e) "Tarafların" karşılıklı mutabakata varacağı diğer işbirliği alanları.

Madde 8: "Çekirdek Taraflar", ortak savunmaya stratejik yön vermek, "Taraflar" arasındaki savunma ve güvenlik işbirliğini geliştirmek ve işbu Anlaşmanın uygulanması sırasında ortaya çıkabilecek engelleri ele almak maksadıyla, "Tarafların" Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ni kurar. Komite "Taraflar" arasında dönüşümlü evsahipliğiyle yılda iki defa toplanır. "Tarafların" Liderleri, gerekli görüldüğü takdirde, yılda bir kez toplanabilir.

"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", gerekli gördüğü takdirde, alt komiteler kurabilir.

İşbu Anlaşmada öngörülen işbirliği alanlarının uygulanmasına yönelik işbirliği alanlarının uygulanması maksadıyla, gerektiğinde "Taraflar" arasında anlaşmalar veya protokoller müzakere edilir.

"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi", "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla, bu Anlaşmaya diğer

"Tarafların" katılımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye ve onaylamaya yetkilidir.

"Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi"ne hizmet vermek üzere, merkezi Suudi Arabistan Krallığı'nda bulunan bir Sekretarya ihdas edilir. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması akdeder. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluşuna ilişkin usul ve esaslar, "Çekirdek Tarafların" oydaşmasıyla bilahare kararlaştırılır.

Sekretaryaya, "Çekirdek Taraflar" arasında dönüşümlü olarak üç yıllık bir süre için görevlendirilen bir Genel Sekreter başkanlık eder. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacaktır.

Bu maddenin hükümleri, "Taraflar" arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarına halel getirmez.

Madde 9: İstihbarat alanındaki işbirliğini derinleştirmek ve bu doğrultuda gerekli eşgüdümü sağlamak amacıyla "Taraflar", bilgi güvenliği verilerin korunması ve gizliliğe riayet ederek, karşılıklı mutabakata varılan güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşımında bulunacaktır.

Madde 10: "Taraflar", lojistik destek hizmetlerinin mevcudiyeti ve uyumluluğuna bağlı olarak, barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda, silah mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil olmak üzere birbirlerine lojistik destek sağlar.

Madde 11: Uluslararası hukuk ve "Tarafların" ilgili iç hukukları saklı kalmak kaydıyla, "Taraflar", bu Anlaşmanın hükümlerinin uygulanmasında işbu Anlaşmayı hukuki dayanak olarak kabul edecek ve ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerecektir.

Madde 12: İşbu Anlaşma, "Tarafların" daha önce akdetmiş oldukları uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerine halel getirmez.

Madde 13: "Taraflar", işbu Anlaşma kapsamında elde edecekleri gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin mahremiyetine riayet ederler ve milli mevzuatlara saygı gösterirler.

Gizlilik dereceli bilgi ve belgeler, "Taraflar" dışındaki bir devlet, şirket ya da kişiyle paylaşılmaz.

Gizlilik dereceli bilgi ve belgelere erişimin "bilmesi gereken" prensibiyle ve sadece uygun seviyede güvenlik yetkisine sahip kişilere sağlanması temin edilir.

Madde 14: İşbu Anlaşmanın yorumundan veya uygulanmasından doğacak herhangi bir anlaşmazlık, "Taraflar" arasında istişareler ve görüşmeler vasıtasıyla dostane bir şekilde çözülür.

Madde 15: İşbu Anlaşma "çekirdek Taraflar" arasında istişareler ve oybirliğiyle tadil edilebilir.

Madde 16: İşbu Anlaşma, her bir "Tarafın" tabi olduğu usuller uyarınca onaylanacak ve son onay belgesinin "Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi" Sekretaryasına tevdi edildiği tarihte yürürlüğe girecektir.