دەنگدەران پەیامێکی ئاشکرایان دا

Rastinews — له هەڵبژاردنی پەرلەمانی ویلایەتی ساکسۆنی-ئانهالت له ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا، پارتی ڕاستگرای توندڕەوی ئەڵتەرناتیڤ بۆ ئەڵمانیا (AfD) بە جیاوازییەکی ئاشکرا سەرکەوت. بەگوێرەی یەکەم پێشبینییەکان، AfD زیاتر لە 44 لەسەدی دەنگی بەدەستهێنا و یەکێتی مەسیحی دیموکراتی (CDU)، که له ساڵی 2002ەوە ویلایەتەکەی بەڕێوەبردووە، خستییە پلەی دووەم.

سڤن شولتس، نامزدی سەرۆک وەزیرانی CDU و سەرۆک وەزیرانی ئێستای ویلایەتەکە، دوای دەرچوونی ئەنجامەکان پیرۆزبایی لە ئولریش زیگموند، نامزدی سەرۆک وەزیرانی AfD کرد. شولتس گوتی: «گەل ئاماژەیەکی دا»، و دانی پێدانا که دەنگدەران پەیامێکی بەهێزی گۆڕانکاریان داوە.

له کاتێکدا ژماردنی دەنگەکان بەردەوامە، بەگوێرەی سێیەم پێشبینی که لەلایەن دەزگای MDRەوە بڵاوکراوەتەوە، AfD له ڕێژەی 44.4 لەسەدی و CDU له 18.3 لەسەدیدایە. پارتی چەپ نزیکەی 9.5 لەسەدی، پارتی سەوزەکان نزیکەی 9 لەسەدی، و پارتی سۆشیال دیموکرات (SPD) نزیکەی 8 لەسەدی دەنگیان بەدەستهێناوە، له کاتێکدا ئاماژە دەدرێت یەکێتی سارا ڤاگنکنیشت (BSW) له سنووری ئەو بەربەستی 5 لەسەدییەدایە که بۆ چوونە پەرلەمان پێویستە. چاوەڕوانکراوە پارتی ئازادی دیموکراتیش (FDP) بە 2 لەسەدی دەنگ لە دەرەوەی پەرلەمانی ویلایەت بمێنێتەوە.

CDU نزیکەی نیوەی دەنگەکانی لەدەستدا

قورستترین شکستی ئەم هەڵبژاردنە بەشی CDU بوو. ئەم پارتییە له هەڵبژاردنی ویلایەتی ساڵی 2021دا بە 37.1 لەسەدی دەنگ بە جیاوازییەکی ئاشکرا یەکەم هاتبوو. بەگوێرەی یەکەم پێشبینییەکان، ڕێژەی دەنگی CDU لەم هەڵبژاردنەدا نزیکەی 19 خاڵ دابەزی و گەیشتە ئاستی 18 لەسەدی.

بەم شێوەیە CDU، که له ساڵی 2002ەوە ساکسۆنی-ئانهالتی بەڕێوەبردووە، تەنها یەکەمیەتی لەدەستنەدا، بەڵکو یەکێک له قورستترین ئەنجامەکانی مێژووی خۆی له ویلایەتەکەدا بەدی هێنا.

له لایەکی دیکەوە، AfD ئەو 20.8 لەسەدییەی که له ساڵی 2021دا بەدەستی هێنابوو زیاتر له دوو ئەوەندە زیادی کرد. ئەم پارتییە که گەیشتووەتە نزیکەی 44.4 لەسەدی، جیاوازییەکی زیاتر له 26 خاڵی لەگەڵ CDU دروستکرد.

ئەنجامەکان وەک وەڵامێکی بەهێز دەخوێنرێنەوە، نەک تەنها بۆ هەڵبژاردنێکی ویلایەت، بەڵکو بەرامبەر بە حکومەتی فیدرالی بە سەرۆکایەتی فریدریش میرتس و بەڕێوەبردنی CDU.

شولتس: گەل ئاماژەیەکی دا

سڤن شولتس، نامزدی سەرۆک وەزیرانی CDU، دوای ئاشکراکردنی ئەنجامەکان دانی به سەرکەوتنی هەڵبژاردنی AfD دانا و پیرۆزبایی لە بەرهەڵستکارەکەی ئولریش زیگموند کرد.

شولتس که گوتی «گەل ئاماژەیەکی دا»، ڕایگەیاند که CDU ئەنجامەکە بە وردی هەڵدەسەنگێنێت. ئەم قسانەی شولتس دوای ئەوە هاتن که CDU له درێژایی کەمپینی هەڵبژاردندا چەندین جار جەخت له وا کردبوو که هیچ هاوکارییەک لەگەڵ AfD نابێت.

بەڕێوەبردنی CDU پێش هەڵبژاردنەکە ڕەتیکردبووەوە هاوپەیمانێتی لەگەڵ AfD یان پارتی چەپ پێکبهێنێت. بەڵام هەژماردنی پەرلەمانی که دەرکەوتووە، ڕەنگە پێکهێنانی حکومەتێک بەبێ AfD زۆر ئاسان نەکات.

AfD: «سەرکەوتنێکی مێژوویی»

ئولریش زیگموند، نامزدی سەرۆک وەزیرانی AfD بۆ ویلایەتەکە، ئەنجامەکانی به «سەرکەوتنێکی مێژوویی» ناودێر کرد. زیگموند که کەمپینی هەڵبژاردنی خۆی بەشێوەیەکی سەرەکی له سەر کۆچ، ئاسایش، پەروەردە و ڕەخنە له حکومەتی فیدرال بەڕێوەبرد، گوتی پارتییەکەی دەیەوێت بەڕێوەبەری ساکسۆنی-ئانهالت بێت.

بەڕێوەبەرانی AfD پێیانوایە ئەنجامی هەڵبژاردنەکە ئەرکێکی ئاشکرای پێکهێنانی حکومەتیان داوەتێ. ئەم پارتییە له ماوەی کەمپینەکەیدا ئامانجی دەسەڵاتداری بە تەنها خۆی خستبووە پێشەوە.

بەڵام یەکەم پێشبینییەکان ئاماژە بەوە دەدەن که سەرەڕای بەرزی ڕێژەی دەنگی AfD، ڕەنگە بە جیاوازییەکی بچووک زۆرینەی تەواو له پەرلەمانی ویلایەت لەدەستبدات. ئەوەی که پارتە بچووکەکان له بەربەستی 5 لەسەدی تێدەپەڕن یان نا، ئاکارگیری کورسیەکان و توانای AfD بۆ پێکهێنانی حکومەت بە تەنها خۆی دیاری دەکات.

چۆنیەتی پێکهێنانی حکومەت هێشتا ڕوون نییە

ئەگەر AfD نەتوانێت بە تەنها خۆی زۆرینە بەدەستبهێنێت، پرۆسەیەکی قورسی پێکهێنانی حکومەت له ساکسۆنی-ئانهالت دەست پێدەکات.

پارتە دیکەکان که چاوەڕوانکراوە بچنە پەرلەمانی ویلایەت، لەوانە CDU، SPD، سەوزەکان و پارتی چەپ، پێش هەڵبژاردنەکە ڕایانگەیاندبوو که هاوپەیمانێتی لەگەڵ AfD نابەستن. ئەم هێڵی لادانی سیاسییەی که پارتە سەرەکییەکانی ئەڵمانیا بەرامبەر AfD جێبەجێی دەکەن، بە ناوی «دیواری ئاسایش» ناسراوە.

بەڵام بەگوێرەی پێشبینییە ئێستاکان، ڕەنگە دەنگی CDU، SPD و سەوزەکان بۆ پێکهێنانی زۆرینەیەکی حکومەت بەس نەبێت. له و بارودۆخەدا، ڕەنگە CDU حکومەتێکی کەمینە بە پشتگیری دەرەوەی پارتی چەپ پێکبهێنێت، یان هەڵبژاردەی هاوکاریی نوێ که پێشتر ڕەتکرابوونەوە، دووبارە بێنە گفتوگۆوە.

تێپەڕینی BSW له بەربەستی 5 لەسەدی و چوونیان بۆ پەرلەمان دەشێت هەژمارەکان بگۆڕێت. ئەم پارتییە پێشتر ڕایگەیاندبوو که نە پشتگیری شولتسی CDU دەکات و نە زیگموندی AfD له هەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران.

لقی AfD وەک «ڕاستگرای توندڕەوی دڵنیا» هاتبووە پۆلێنکردن

لقی AfD له ساکسۆنی-ئانهالت لەلایەن دەزگای پاراستنی دەستووری ویلایەتەوە وەک «ڕێکخراوێکی ڕاستگرای توندڕەوی دڵنیا» پۆلێن کراوە. سەرەڕای ئەمە، ئەم پارتییە بەردەوام پشتگیری خۆی بەتایبەت له ویلایەتە ڕۆژهەڵاتییەکانی ئەڵمانیا زیاد دەکات.

AfD که به سیاسەتی دژە کۆچبەری، ڕوانگەی توند بەرامبەر یەکێتی ئەورووپا و ئاراستەی خۆی بۆ پەیوەندی لەگەڵ ڕوسیا ناسراوە، له کەمپینی هەڵبژاردندا داوای خێراکردنی پرۆسەی دەرکردنی بەکۆمەڵ، توندکردنەوەی سیاسەتی کۆچبەری و گۆڕانکاری فراوانی سیستەمی پەروەردەی کرد.

ئەگەر AfD سەرکردایەتی حکومەتی ویلایەتێک بگرێتە دەست، بەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی بەسەر دامەزراوە گرنگەکاندا وەک پۆلیس، پەروەردە، سیاسەتی کولتووری و ئاژانسی ئاسایشی ویلایەت، دەشێت گفتوگۆکانی دیموکراسی و دەوڵەتی یاسا له ئاستی ئەڵمانیادا زیاتر بەرفراوان بکات.

ئەنجامەکە ئاگاداریشە بۆ حکومەتی میرتس

هەڵبژاردنی ساکسۆنی-ئانهالت، بۆ فریدریش میرتس، سەرۆکی گشتی CDU و سەرۆک وەزیرانی ئەڵمانیا، وەک شکستێکی سیاسی گرنگیش دەبینرێت.

CDU له کەمپینی هەڵبژاردندا هێڵێکی توندتری له سیاسەتی کۆچ و ئاسایشدا گرتەبەر، بەڵام سەرەڕای ئەوە نەیتوانی ئەو دەنگدەرانەی که بەرەو AfD چوون بگەڕێنێتەوە. کەمبوونەوەی ئابووری، زیادبوونی تێچووی ژیان، بێباوەڕی به حکومەتی فیدرال و هەستی دیاردەبووی نمایاندنی ماوەیەکی درێژ له ویلایەتە ڕۆژهەڵاتییەکاندا، له ناو هۆکارە سەرەکییەکانی کاریگەر له ئەنجامی هەڵبژاردنەکەدان.

بەرزی ڕێژەی بەشداریش له و هەڵبژاردنەدا سەرنجی ڕاکێشا که نزیکەی 1.7 ملیۆن دەنگدەر بانگهێشتکرابوون بۆ ئەوەی دەنگ بدەن. زانیارییە یەکەمەکان دەریاندەخات که AfD نەک تەنها له پارتەکانی دیکە، بەڵکو له و دەنگدەرانەشەوە که پێشتر دەنگیان نەداوە، پشتگیرییەکی بەرچاوی وەرگرتووە.

چاوەڕوانکراوە ئەنجامە دیاریکراوەکان له کاتژمێرەکانی شەو یان بەیانی ڕۆژی 7ی سێپتەمبەر ئاشکرا بکرێن. دابەشکردنی کورسیەکان و هەڵبژاردەکانی حکومەت، بەگوێرەی ئەنجامە دیاریکراوەکانی پارتەکانی نزیک بەربەستی 5 لەسەدی، بەتایبەت BSW، دیاری دەکرێت.