ئەنجومەنی جیهانی ڕۆژنامەنووسان: لەگەڵ ڕۆژنامەنووسانین کە بە شەرەفەوە پیشەکەیان ئەنجام دەدەن
Rastinewsئەنجومەنی بەڕێوەبردنی ئەنجومەنی جیهانی ڕۆژنامەنووسان (KGK)، کە لە 88 وڵات و 81 پارێزگادا نوێنەری هەیە، لە ڕۆژانی دواییدا گەشەکردنە نوێیەکانی ناو پیشەی ڕۆژنامەنووسی و میدیا کە لە چوارچێوەی لێکۆڵینەوە دادوەرییەکانی دەسەڵاتی دەوڵەتدا ڕوویانداوە، هەروەها گفتوگۆکانی گەیشتوونەتە ڕای گشتی، دووبارە هێنایەوە بۆ ڕووی کار؛ بابەتەکانی ئەنجامدانی پیشەی ڕۆژنامەنووسی، پەیوەندییە بەرژەوەندی بازرگانییەکان و بەکارهێنانی ناونیشانە پیشەییەکان. KGK لە ڕایگەیاندنێکیدا وتی: «سەرباری هەموو جۆرە ئاستەنگ و فشاری ئابووری، ئێمە پشتیوانی هەموو ئەو ڕۆژنامەنووسانەین کە بێ لادان لە بنەماکانی جیهانی پیشەی ڕۆژنامەنووسی، بە شەرەفەوە کارەکەیان ئەنجام دەدەن.»
لە ڕایگەیاندنێکی نووسراودا کە بەم جەختکردنەوەیەوە هاتووە: «وەک ئەنجومەنی جیهانی ڕۆژنامەنووسان (KGK)، لەم قۆناغەدا کە بەهاکانی ئەخلاقی ڕۆژنامەنووسی پشتگوێ دەخرێن، بە بەرپرسیارێتی پاراستنی ڕێزلێنان و متمانەی پیشەکەمان و مافی ڕای گشتی بۆ وەرگرتنی هەواڵی ڕاست، جارێکی دیکە بیرهێنانەوەی ئەم بنەما سەرەکییانەی خوارەوە بە ئەرکێکی دامەزراوەیی دەزانین»، ئەم دەقانەی خوارەوە بەکارهێنراون:
1) ململانێی بەرژەوەندی و سنووری چالاکی بازرگانی
ڕۆژنامەنووسی پیشەیەکی ڕێزدارە کە خزمەت بە بەرژەوەندی گشتی دەکات و پێش هەموو شتێک لەسەر بنەمای متمانەیەکی بەرز لەنێوان 'سەرچاوەکانی هەواڵ و ڕۆژنامەنووسان' و 'ڕۆژنامەنووسان و ڕای گشتی، واتە خوێنەران و بینەران'دا دامەزراوە. گرنگترین هۆکار لە ناوەڕاستی ئەم متمانە بەرزەدا ئەم بنەمایەیە: 'ڕۆژنامەنووسی پیشەی دووریگرتنەوەیە. ڕۆژنامەنووس بە دانانی دووری لەنێوان خۆی و سەرچاوەکانی هەواڵ، هەروەها ڕای گشتیدا، ئەو متمانە بەرزە دروست دەکات.'
بەڵام لە ماوەی دواییدا، ئەوەی هەندێک کەس لە ناو میدیا ناسراوەکانی وڵاتماندا بانگەشەی 'ڕۆژنامەنووسی' دەکەن، لە بواری دەرەوەی پیشەی میدیادا بەشداری بازرگانی، بەڕێوەبەرایەتی کۆمپانیا یان پەیوەندی سەرمایەیان هەیە؛ ئەمە سێبەر دەخاتە سەر 'بێلایەنی هەواڵ' و شکۆ و سەربەخۆیی پیشەکەمان. چالاکی هەواڵنووسی و بەرژەوەندی بازرگانی ناتوانن لە هیچ کاتێک و هیچ قۆناغێکدا پێکەوە بن.
2) پاراستنی ناونیشانی پیشەیی و پسپۆڕی
سەرکەوتنە ڕەوا و ماندووبوونەکان لە بواری کۆمەڵایەتی، وەرزش، هونەر یان بازرگانیدا بێگومان شایانی ڕێزن. بەڵام تەنها شیکردنەوەکردن، پرۆگرامدانان یان شۆومینیتی لەسەر شاشەی تەلەفزیۆن یان لە پلاتفۆرمە دیجیتاڵییەکاندا، کەسێک بە ڕاستەوخۆ نابێتە 'ڕۆژنامەنووس'. ڕۆژنامەنووسی بواری پسپۆڕییەکی سەربەخۆیە کە پێویستی بە ڕاهێنانێکی پیشەیی تایبەت، ئەزموون، ماوەیەکی درێژ لە کاری مەیدانی، بنەما ئەخلاقییە جیهانییەکان و بەرپرسیارێتییەکی قورسی کۆمەڵایەتییە.
لەم خاڵەدا، پێویستە چالاکی 'ڕۆژنامەنووسی' لە چالاکی 'وتەبێژی' جیا بکرێتەوە. ڕۆژنامەنووس بابەت یان بابەتەکانی خاوەن بەرژەوەندی گشتی لێکۆڵینەوەیان لەسەر دەکات و پاش گەیشتن بە ئەنجام، ڕای گشتی ئاگادار دەکاتەوە. لە ماوەی دواییدا بینراوە هەندێک کەس لەژێر ناوی چالاکی 'ڕۆژنامەنووسی'دا، لە چوارچێوەی 'بەرژەوەندی بازرگانی' و 'خاوەنی پلە و پۆست'دا، لە جیاتی ڕۆژنامەنووسی، بوونەتە وتەبێژی هەندێک کەس، گروپ یان دەستەبژار. ئەم ڕەوشە لە چوارچێوەی شکۆ و ئەخلاقی پیشەداندا حاڵەتێکی 'قبوڵنەکراوە'.
چالاکی ئەنجامدراو نە لە نزیکەوە و نە لە دوورەوە پەیوەندی بە ڕۆژنامەنووسییەوە نییە، بەڵکو پرۆسەیەکە کە دەبێت لەژێر سیبەری پیشەی میدیادا وەک کاری 'پەیوەندی گشتی' هەڵسەنگێنرێت.
3) ئاگاداری لە دژی کەرەستەکردنی ناونیشانی پیشەیی
هەوڵدان بۆ تێکەڵکردنی ناونیشانی ڕۆژنامەنووسی لەگەڵ چەمکەکانی وەک پەیوەندی گشتی، ڕاوێژکاری، لۆبیکردن، ئامانجی سیاسی یان خاوەنکاری بازرگانی، دەبێتە هۆی توێینەوەیەکی پیشەیی. ئەرکی سەرەکی پیشەکە تەنها گەیاندنی ڕاستییە بۆ ڕای گشتی، بەبێ هیچ پابەندبوونێک بە هیچ لایەنێکی بەرژەوەندیدار. ڕۆژنامەنووس ئەرکداریە کە نەک تەنانەت کەمترین گومانیش لەنێوان هەواڵی بەرهەمهێناو و ئاژێندای بازرگانی خۆیدا دروست نەکات.
ڕۆژنامەنووس دەبێت لەگەڵ لایەنی زیانلێکەوتوو و خاوەن مافدا بوەستێت، نەک لەگەڵ هێزە زاڵەکان، بۆ ئەوەی بەشداری لە دابینکردنی دادپەروەری، یاسا و مافەکانی ڕای گشتیدا بکات کە پەیوەندی ڕاستەوخۆیان پێیەوە هەیە. ئەمەش یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی پیشەکەمان.
وەک ئەنجومەنی جیهانی ڕۆژنامەنووسان (KGK)؛ سەرباری هەموو جۆرە ئاستەنگ و فشاری ئابووری، ئێمە پشتیوانی هەموو ئەو ڕۆژنامەنووسانەین کە بێ لادان لە بنەماکانی جیهانی پیشەی ڕۆژنامەنووسی، بە شەرەفەوە کارەکەیان ئەنجام دەدەن. ئەنجومەنمان بەردەوام دەبێت لە شوێنکەوتنی گەشەکردنەکانی سەبارەت بە پێشێلکردنی ئەم بنەمایانە، هەروەها چاوەڕوانی ئەوە دەکات کە ئەندامانی بە تەواوی پابەند بن بە ڕێساکانی ئەخلاقی پیشەیی. بە ڕێزەوە ئاگادارتان دەکەینەوە کە بەردەوام و بە توندی بەرامبەر هەر هەوڵێک بۆ زیانگەیاندن بە ناوبانگی پیشەکەمان، یان کردنی بە پۆشاکێک بۆ ئامرازی بازرگانی، ڕوانگە بنەڕەتییەکەمان بەردەوام دەبین.