گرانی ژیان لە ئێران زیاد دەبێت: تورم نزیکەی ٪70 بووە

Rastinews — قەیرانی ئابووری لە ئێران ڕۆژ بە ڕۆژ توندتر دەبێت. لە مانگی ئاب تورمی ساڵانە بۆ ٪69,9 بەرز بووەوە، لەکاتێکدا نرخی خواردنەمەنی بە ڕێژەی ٪128 بەرز بووەوە. کەمبوونەوەی نرخی ڕیال و ئەو بارگرانییەی جەنگ خستوویەتییە سەر ئابووری، بەتایبەت خەڵکی کەم‌داهات زیاتر تووشی گرفت دەکات. لە تاراندا نیگەرانی هەیە کە گرفتە ئابوورییەکان جارێکی تر بگەڕێنەوە بۆ سەر شەقام.

گرفتە ئابوورییە درێژخایەنەکانی ئێران، بەهۆی کاریگەری جەنگ و سزا ئابوورییەکانەوە قووڵتر بووەتەوە.

بەگوێرەی داتاکانی مانگی ئابی ناوەندی ئامارگیری ئێران، تورمی ساڵانە گەیشتووەتە ٪69,9. نرخەکان بەراورد بە هەمان مانگی ساڵی ڕابردوو ٪89 بەرز بووەوە، لەکاتێکدا تورمی مانگانە ٪3,4 تۆمار کرا.

ڕەشترین وێنە لە پێداویستییە بنەڕەتییەکاندا دەردەکەوێت. نرخی خواردنەمەنی، خواردنەوە و تووتن لە ماوەی ساڵێکدا نزیکەی ٪128 بەرز بووەوە. نرخی ڕۆن و چەوری ڕەقیش لە ٪258 تێپەڕی.

تورمی بەرز زیاتر لە هەموو لایەک کاریگەری لەسەر خەڵکی کەم‌داهات دادەنێت. بەگوێرەی داتاکان، تورمی ساڵانە لەناو گروپە کەم‌داهاتەکاندا دەگاتە ٪78,3.

زیادکردنی مووچە بەفیڕۆ چوو

لە سەرەتای ساڵدا نزیکەی ٪60 زیاد لە کەمترین مووچە لە ئێران کرابوو. بەڵام تورمی بەرز و کەمبوونەوەی نرخی ڕیال بەرامبەر دۆلار، بەشێکی گرنگی ئەم زیادکردنەی لە ماوەیەکی کورتدا بەفیڕۆ دا.

بەهای کەمترین مووچە کە لە کۆتایی مانگی ئازار نزیکەی 105 دۆلار بوو، بەهۆی کەمبوونەوەی نرخی ڕیالەوە دابەزییە ئاستی 86 دۆلار.

لە هەواڵە دواییەکانی میدیای ئێرانیشدا هەمان وێنە بەرچاو دەکەوێت. ژمارەی ئەو خێزانانەی خواردنی گۆشت و مریشکیان کەمکردووەتەوە زیاد دەبێت. میوە و بەرهەمە شیرییەکانیش بۆ زۆربەی خێزانەکان ڕۆژ لەدوای ڕۆژ گرانتر دەبن.

بازرگانی دەرەکیش کەمی کردووە

لایەنێکی تری قەیرانەکە لە بازرگانی دەرەکیدا دەردەکەوێت.

سەرۆک کۆماری ئێران مەسعود پزێشکیان ڕایگەیاند کە بازرگانی دەرەکی ئێران بەهۆی سزا ئابوورییەکان و بلۆکادەی دەریایی ئەمریکاوە ٪35 کەمی کردووە.

کەمبوونەوەی داهاتی نەوت، گرفتەکانی بواری بەرهەمهێنان و بنیادنانەوەی ئەو کارگانەی لە جەنگدا زیانیان پێگەیشتووە، فشاری دارایی لەسەر حکومەت زیاتر دەکات.

حکومەتی ئێران لە یەک لایەنەوە هەوڵ دەدات کەلێنی بودجە کۆنترۆڵ بکات، لە لایەکی ترەوە پێویستە پشتگیری دەوڵەت بۆ پێداویستییە بنەڕەتییەکان بەردەوام بێت.

بنزین دووبارە دەبێتە بابەتێکی هەستیار

یەکێک لە هەستیارترین بابەتەکانی بەردەم حکومەتی تاران نرخی بنزینە.

ئەوەی بەکارهێنانی ڕۆژانەی بنزین لە ئێران لە بەرهەمهێنان تێپەڕیوە، حکومەت ناچار دەکات ڕێکارە نوێیەکان دابنێت. بەڵام بەهۆی ئەو ڕەنگدانەوە کۆمەڵایەتییەی کە هەر زیادکردنێکی نرخی بنزین دەیهێنێتە کایەوە، حکومەت لەم بارەیەوە وریایە.

هۆکاری ئەمەش ئەو ڕووداوانەن کە لە ڕابردوویەکی نزیکدا ڕوویان داوە.

لە مانگی تشرینی دووەمی 2019 لە ئێران، بەرزکردنەوەی نرخی بنزین ببووە هۆی ناڕەزایەتی لە سەرانسەری وڵاتدا، خۆپیشاندانەکانیش لە ماوەیەکی کورتدا گۆڕانیان بۆ کردەوەی دژە حکومەت.

ئایا قەیرانی ئابووری جارێکی تر دەگەڕێتەوە بۆ سەر شەقام؟

نیگەرانی ڕاستەقینەی تاران لێرەوە دەست پێدەکات.

لە دەرچوونە دواییەکانی بەرپرسانی ئێراندا، ئەگەری ئەوەی گرانی ژیان، بێکاری و نرخی سووتەمەنی ببنە هۆی ڕەنگدانەوەی کۆمەڵایەتی زیاتر باسی لێوە دەکرێت.

ئەحمەد ڕەزا ڕادان، فەرماندەی هێزی پۆلیسی ئێران، گرفتی بژێوی ژیان، ئابووری، بێکاری و نرخی بنزینی خستە ڕیزی ئەو بابەتانەی کە دەتوانن ببنە هۆی جۆشی کۆمەڵایەتی.

یادەوەری حکومەتی ئێران لەم بارەیەوە هێشتا تازەیە.

لە مانگی کانوونی یەکەمی 2025، ناڕەزایەتییەکانی بازاڕییەکانی تاران کە بەهۆی کەمبوونەوەی خێرای نرخی ڕیال و گرانی ژیانەوە دەستیان پێکردبوو، لە ماوەیەکی کورتدا بڵاو بوونەوە بۆ شارە ترەکان. ئەو خۆپیشاندانانەی کە بە داواکاری ئابووری دەستیان پێکردبوو، دواتر گۆڕانیان بۆ ناڕەزایەتییەک کە درووشمی سیاسیشی تێدا دەگۆترا.

لە مانگانی تێپەڕیودا، نیشاندەرە ئابوورییەکان باشتر نەبوونەتەوە.

تورم گەیشتووەتە سنووری ٪70. نرخی خواردنەمەنی لە ماوەی ساڵێکدا زیاتر لە دوو ئەوەندە بەرز بووەوە. ڕیال بەردەوامە لە کەمبوونەوەی نرخی خۆی. لەکاتێکدا بازرگانی دەرەکی کەمی دەکات، نرخی بنزینیش جارێکی تر دەبێتە بابەتی گفتوگۆ.

بۆیە لە تاران ئێستا نەک تەنها ژمارەکانی تورم، بەڵکو ئەوەیش کە ئایا گرانی ژیان جارێکی تر دەگەڕێتەوە بۆ سەر شەقام یان نا، بە وردی چاودێری دەکرێت.