دووەم بڕیاری پێشێلکردن لە دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ: عوسمان کاڤاڵا دەبێت لەم زووانەدا ئازاد بکرێت
Rastinewsلقی گەورەی دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ بۆ دووەم جار بڕیاری پێشێلکردنی مافی عوسمان کاڤاڵای دەرکرد، کەسێک کە 3220 ڕۆژە لە زیندانە: "دەبێت لەم زووانەدا ئازاد بکرێت."
دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ، بەشی لقی گەورە، سەبارەت بە عوسمان کاڤاڵای چالاکوانی کۆمەڵگای مەدەنی و مافی مرۆڤ ڕایگەیاند: "دەبێت لەم زووانەدا ئازاد بکرێت."
کاڤاڵا کە لە دۆسیەی گێزیدا بە تۆمەتی "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی حکومەت" بە زیندانی تەمەنی گران سزا دراوە، ماوەی 3220 ڕۆژە لە زیندانە.
بەدوای سکاڵای کاڤاڵاوە، لقی گەورەی دادگاکە ئەمڕۆ (25ی ئاب) کۆبووەوە. سەرۆکی دادگاکە، ماتیاس گویومار، ڕایگەیاند: "کاڤاڵا دەبێت لەم زووانەدا ئازاد بکرێت."
بەگوێرەی بڕیارەکە، دەبێت 70 هەزار یۆرۆ (نزیکەی 3.9 ملیۆن لیرەی تورکی) بە جۆری زیانی مەعنەوی، و 43 هەزار و 342.57 یۆرۆ (نزیکەی 2 ملیۆن و 434 هەزار لیرەی تورکی) بە جۆری زیانی ماددی بدرێتە کاڤاڵا.
دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ پێشتریش لە 10ی کانوونی یەکەمی 2019 بڕیاری دابوو کە کاڤاڵا دەستبەجێ ئازاد بکرێت.
دەستپێشخەری چاودێریکردنی بڕیارەکانی دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ سەبارەت بەم بڕیارە نوێیە، ڕایگەیاندنێکی بەم شێوەیە بڵاو کردەوە:
* دووەم بڕیاری پێشێلکردن لەبارەی عوسمان کاڤاڵاوە دەرچوو. سەرۆکی دادگاکە ڕایگەیاند کە مادەی 5 و 18ی پەیماننامەی ئەوروپی بۆ مافی مرۆڤ پێشێل کراوە (تێبینی دیکەن: مادەی 5 مافی ئازادی و ئاسایش دەستنیشان دەکات، مادەی 18ش سنووری سنووردارکردنی مافەکان ڕێک دەخات).
* بە جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی خۆپیشاندانەکانی گێزی ئاشتیخوازانە بوون، ڕایگەیەنرا کە ئەمە ببووە هۆی پێشێلکردنی ئازادی بیروڕا و ئازادی کۆبوونەوە و خۆپیشاندان.
* خرکردنی لێکۆڵینەوەی سکاڵای کاڤاڵا لەلای دادگای دەستووری ڕەخنە لێگیرا.
* وەک لە بڕیارە پێشووی کاڤاڵادا، دادگاکە جەختی کردەوە کە دەسەڵاتدارانی تورک بە نیازی خراپەوە کاریان کردووە لە سنووردارکردنی ئازادییەکاندا، بۆیە بڕیاری پێشێلکردنی مادەی 18ی دەرکرد. پێشێلکردنی مادەی 18 لە بڕیارەکانی دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤدا کەمتر ڕوودەدات.
* ئەم دووەم بڕیارە پێشێلکردنە، هۆکارەکانی بڕیاری یەکەم و دۆزینەوەکانی سەبارەت بە جێبەجێ نەکردنی هەمان بڕیار بەهێزتر دەکات. دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ جەخت لەوە دەکاتەوە کە بڕیارەکانی، بەپێی پەیماننامەی ئەوروپی بۆ مافی مرۆڤ و دەستووری کۆماری تورکیا، پابەندکەرن.
پێشتر چی ڕوویدا؟
کاڤاڵا کە سەرۆک کۆماری تورکیا، تەیب ئەردۆغان، لە کاتی ڕووداوەکانی گێزیەوە بە ناوی "سۆرۆسی تورکیا" ئامانجی گرتبوو، لە 18ی تشرینی یەکەمی 2017 لە گازیانتێپ دەستگیر کرا و بۆ ئیستانبول برا.
لە سەرەتادا هۆکاری دەستگیرکردنەکە دیار نەبوو. گوترا کە لێکۆڵینەوەکە بە نهێنی بەڕێوە دەچێت.
لە 1ی تشرینی دووەم کاڤاڵا زیندانی کرا و ناردرایە زیندانی سیلیڤری. دوو هۆکار بۆ زیندانیکردنەکەی خرایە ڕوو: لە چوارچێوەی ڕووداوەکانی گێزیدا "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی حکومەت"، و لە چوارچێوەی هەوڵی کودەتای 15ی تەممووزدا "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی نظامی دەستووری."
لە پرۆسەی سکاڵانامەدا، دۆسیەکە بوو بە دوو بەش.
سکاڵانامەی پەیوەست بە ڕووداوەکانی گێزی، لە 19ی شوباتی 2019 ئامادە کرا.
دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ لە 10ی کانوونی یەکەمی 2019 بڕیاری دا کە کاڤاڵا دەستبەجێ ئازاد بکرێت.
بەراتکردن، ئازادکردن، دووبارە زیندانیکردن
کاڤاڵا بە دیل، بەشداری لە دادگاییکردنی شەشەمی دۆسیەی تۆمەتی "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی حکومەت"ی کرد کە لە 18ی شوباتی 2020 ڕوویدا. لە دادگاییکردنەکەدا، بڕیاری بەراتکردن و ئازادکردنی کاڤاڵا لەگەڵ هەشت تۆمەتبارکراوی تر درا.
بەڵام دەستبەجێ دوای ئەوە، دادستانی گشتی ئیستانبول ڕایگەیاند کە بڕیاری دەستگیرکردنی کاڤاڵا لە دۆسیەیەکی تردا هەیە، بە تۆمەتی "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی نظامی دەستووری" لە چوارچێوەی هەوڵی کودەتادا. ئەو بازرگانەی چاوەڕوانی ئازادبوونی دەکرا، دووبارە دەستگیر کرا؛ لە کاتێکدا لە تشرینی یەکەمی 2019 بڕیاری ئازادکردنی کاڤاڵا لەم دۆسیەیەدا درابوو. سەرەڕای ئەمە، کاڤاڵا لە 19ی شوباتی 2020 دووبارە زیندانی کرا. لە 9ی ئازاری 2020، کاڤاڵا جارێکی تر لە هەمان دۆسیەدا، ئەم جارە بە تۆمەتی "سیخوڕی سیاسی یان سەربازی" زیندانی کرا.
سکاڵا بۆ دادگای دەستووری
کاڤاڵا بەهۆی پێشێلکردنی مافەکانییەوە، لە 4ی ئایاری 2020 سکاڵای بۆ دادگای دەستووری پێشکەش کرد. سکاڵاکە لەلایەن دادگایەکی 15 ئەندامەوە، لە 29ی کانوونی یەکەمی 2020، بە دەنگی هەشت لە دژی حەوت ڕەت کرایەوە.
لە 25ی کانوونی دووەمی 2021، ئەنجومەنی ئەوروپا کە دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ پەیوەستە پێیەوە، بیری خستەوە تورکیا کە "ئازادکردنی کاڤاڵا داواکارییەک نییە، بەڵکو پێویستی یاسایەکی پابەندکەرە."
لە 5ی شوبات، لە دادگای سزای قورسی ژمارە 36ی ئیستانبول، دووەم دادگاییکردنی ئەو دۆسیەیە برا سەرەوە کە کاڤاڵای تێدا بە تۆمەتی "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی نظامی دەستووری" و "سیخوڕی سیاسی و سەربازی" دادگایی دەکرێت. کاڤاڵا وتی ئازاد نەکردنی دەبێتە هۆی پێشێلکردنێکی قورستری مافەکانی. دادگاکە بڕیاری بەردەوامیی زیندانیکردنی دا.
سەرۆک تێبینی نەرێنی تۆمار کرد
لە 23ی ئازار، بڕیاری هۆکاردراوی دادگای دەستووری ڕاگەیەندرا. دیارکەوت کە سەرۆکی دادگاکە، زوهتو ئەرسلان، یەکێک بووە لەو حەوت ئەندامەی دەنگی نەرێنییان داوە و تێبینییان تۆمار کردووە.
لە 21ی ئایار، لە سێیەم دادگاییکردنی دۆسیەی ڕووداوەکانی پارکی گێزیدا، بە زۆرینەی دەنگ بڕیاری بەردەوامیی زیندانیکردنی کاڤاڵا درا. سەرۆکی دادگاکە ڕایگەیاند کە تێبینی نەرێنی خۆی سەبارەت بەم بڕیارە تۆمار کردووە.
لە 8ی تشرینی یەکەم، کاڤاڵا لەگەڵ 16 چالاکوانی مافی مرۆڤ و 35 ئەندامی گرووپی هەوادارانی تیمی تۆپی پێی بەشیکتاش بە ناوی "چارشی"، بۆ یەکەم جار پێکەوە چوونە بەردەم دادوەر. لە کۆتایی دادگاییکردنەکەدا، دادگاکە بە زۆرینەی دەنگ بڕیاری بەردەوامیی زیندانیکردنی کاڤاڵای دا.
پرۆسەی پێشێلکردن
لە 3ی کانوونی یەکەم، ئەنجومەنی ئەوروپا بیری خستەوە پرۆسەی سزادان لە دژی تورکیا، کە سەرەڕای بڕیاری پێشێلکردنی دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ، کاڤاڵای ئازاد نەکردووە، و ماوەیەکی دا هەتا 19ی کانوونی دووەمی 2022 بۆ ئەوەی تورکیا بۆچوونی خۆی ڕابگەیەنێت.
لە دادگاییکردنی 17ی کانوونی دووەمی 2022دا، کاڤاڵا دیسان ئازاد نەکرا.
تورکیا ئەم وەڵامەی بۆ دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ نارد: "دادگاییکردنی کاڤاڵا لە دۆسیەیەکی جیاوازدا بەردەوامە، نەک لەو دۆسیەیەی کە بڕیاری دادگاکەی لەسەر دراوە."
لەسەر ئەمە، کۆمیتەی وەزیرانی ئەنجومەنی ئەوروپا، کە لقی سیاسی ئەم ئەنجومەنەیە، لە کۆبوونەوەی 2ی شوباتدا خستە دەنگدان. ئەمە قۆناغی دووەمی ئەو "پرۆسەی پێشێلکردنە" بوو کە لە سەرەتای کانوونی یەکەمەوە لە دژی تورکیا دەستی پێکردبوو، بەهۆی ئازاد نەکردنی کاڤاڵا سەرەڕای بڕیاری دادگاکە. لەم دانیشتنەدا، بڕیارێکی کاتی سەبارەت بە ناردنی دۆسیەکە بۆ دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ بە زۆرینەی دەنگ پەسەند کرا.
ئەردۆغان: زۆر گرنگیمان پێی نییە
سەرۆک کۆماری تورکیا، تەیب ئەردۆغان، لە 3ی شوباتی 2022 ئەم بڕیارەی بەم شێوەیە ڕەخنە لێگرت: "دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ چی دەڵێت، ئەنجومەنی ئەوروپا لەم بارەیەوە چی دەڵێت؛ ئەمە زۆر گرنگیمان پێی نییە. ئێمە چاوەڕوانی ئەوەین ڕێزی دادگاکانی خۆمان بگیرێت. ئەوانەی ئەم ڕێزە ناگرن، با لێمان بابورن، ئێمەش ڕێزیان لێناگرین."
پێنجەم دادگاییکردنی دۆسیەی گێزی/چارشی، کە کاڤاڵا تێیدا 1574 ڕۆژە زیندانییە، لە 21ی شوبات برا سەرەوە. دادگاکە بڕیاری بەردەوامیی زیندانیکردنی کاڤاڵا و جیاکردنەوەی دۆسیەکانی دا.
لە 23ی شوبات، دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پرۆسەی پێشێلکردن لە دژی تورکیا، ماوەیەکی دا هەتا 19ی نیسان بۆ ئەوەی هەردوو لایەن بۆچوونەکانیان پێشکەش بکەن.
کاڤاڵا لە 21ی ئازار دووبارە چووە بەردەم دادوەر. دادگاکە بڕیاری بەردەوامیی زیندانیکردنی دا.
لە دادگاییکردنی 22ی نیساندا کە چاوەڕوان کرابوو حوکمەکە ڕابگەیەنرێت، هیچ بڕیارێک دەرنەچوو.
زیندانی تەمەنی گران
دادگای سزای قورسی ژمارە 13ی ئیستانبول، لە دادگاییکردنی بڕیاردانی 25ی نیسان، کاڤاڵای بە تۆمەتی "هەوڵدان بۆ ڕووخاندنی حکومەت" بە زیندانی تەمەنی گران سزا دا. یەکێک لە ئەندامانی هەیئەتی دادگاکە دژی بڕیارەکە دەنگی دا.
لە هەمان دادگاییکردندا، موجێلا یاپیجی، چیدەم ماتێر، هاکان ئالتینای، مینە ئۆزەردەن، جان ئەتالای، تەیفوون قەهرەمان و ییگیت عەلی ئەکمەکچی، هەریەکەیان بە 18 ساڵ زیندان سزا درانن و بڕیاری زیندانیکردنیشیان بۆ درا.
لە 28ی کانوونی یەکەمی 2022، دادگای پێداچوونەوەی ناوچەیی ئیستانبول کە سەیری سکاڵای پێداچوونەوەکەی کردەوە، سزاکانی کاڤاڵا و تۆمەتبارکراوانی تری بە "یاساییی" زانی.
دادگای تەمیز لە 28ی ئەیلوولی 2023، سزای زیندانی تەمەنی گرانی عوسمان کاڤاڵای پەسەند کرد، هەروەها سزای 18 ساڵ زیندانی جان ئەتالای، تەیفوون قەهرەمان، مینە ئۆزەردەن و چیدەم ماتێر ئوتکووی. بەڵام سزای 18 ساڵ زیندانی عەلی هاکان ئالتینای، ییگیت عەلی ئەکمەکچی و ئایشە موجێلا یاپیجی هەڵوەشێنرانەوە.
لە 30ی نیسانی 2024، کاڤاڵا داوای دووبارە دادگاییکردنی کرد.
لە 14ی ئایار، هەیئەتی دادگای سزای قورسی ژمارە 13 کە سەیری دۆسیەکەی دەکرد، "بەپێی یاسا" گۆڕدرا.
لە 15ی ئایار، دادگاکە داواکاری دووبارە دادگاییکردنی بە یەکدەنگی ڕەت کردەوە.
کاڤاڵا لە سکاڵای دووەمی خۆیدا بۆ دادگای ئەوروپی مافی مرۆڤ لە ئازاری 2026، تۆمار کردبوو کە مافی دادگاییکردنی دادپەروەرانە پێشێل کراوە، دادگاکە بە سەربەخۆیی و بێلایەنی هەڵسوکەوتی نەکردووە، مافەکانی بەرگری سنووردار کراون، دادگاییکردنەکە لە ماوەیەکی گونجاودا کۆتایی پێنەهاتووە، بنەمای بێتاوانی پێشێل کراوە، و سزاکەش پێچەوانەی بنەمای یاساییبوون و پێشبینیکراوبوونە.
سەرچاوە: دیکەن