Deh sal piştî Brexit: London û Brîksel vedigerin ser masê, peyman li ser sê waran
Brîtanya û Yekîtiya Ewropayê, piştî derbasbûna 10 salên Brexitê, amade ne ku peymanek nû îmze bikin. Ev peyman dê li ser bazirganiya xwarinê, baca karbonê û tevgera ciwanan be.

RastinewsLi civîna îro tê payîn ku aliyan peymanek berfireh îmze bikin. Ev peyman bazirganiya xwarinê û tevgera ciwanan hêsantir dike.
Brîtanya û Yekîtiya Ewropayê (YE) li Brîkselê civiyan. Armanc ew e ku, piştî derbasbûna 10 salên Brexitê, peywendiyên xwe ji nû ve ava bikin.
Li civîna îro tê payîn ku aliyan peymanek berfireh îmze bikin. Ev peyman bazirganiya xwarinê û tevgera ciwanan hêsantir dike.
Lê civîn, cudahiyên kûr jî eşkere dike. Krîzên gerdûnî aliyan nêzî hev kirine. Lê li ser yekbûna aboriyê ya demdirêj hîn cudahî hene. Li ser lihevkirina rêzikan jî wiha ye.
Tevlêbûna leşkerî ya Rûsyayê li Ukraynayê, bacên gumrikê yên DYE'yê, kontrola Çînê li ser madenên krîtîk û şerê Îranê rêza gerdûnî hejandine. Ji ber vê yekê, London û Brîksel neçar dimînin ku îttîfaqeke bihêztir ava bikin.
Civîn ji Tîrmehê ve hatibû paşxistin. Niha bi serokatiya Serokwezîrê Brîtanyayê Andy Burnham tê lidarxistin. Burnham piştî îstîfaya Serokwezîrê berê Keir Starmer wezîfe wergirt.
Burnham di ragihandina xwe ya roja Duşemê de destnîşan kir ku Brîtanyayê ji Brexitê zêdetir windakiriye ji qezencê. Wî got divê hemû vebijark ji bo pêşerojê werin nirxandin. Vegera YE'yê jî di nav wan de ye.
Serokwezîrê Brîtanyayê Burnham got divê hemû vebijarkên pêşerojê werin nirxandin, tevî vegera YE'yê jî.
DEWRANEKE NÛ LI BAZIRGANIYA XWARINÊ Û BACÊN KARBONÊ
Gava herî girîng ya civînê, rakirina mecbûriyetên sertîfîka û kontrolê ye. Ev mecbûriyet heta niha li ser bazirganiya sînorî ya heywan, nebat, sûcûk û tovan hebû.
Hikûmeta Brîtanyayê dibêje ev hêsankirin dê salê heta 5,1 milyar poundî (6,70 milyar dolar) bide aboriya welat.
Herwiha aliyan dixwazin pergalên xwe yên bazirganiya emîsyonê bi hev ve girêdin. Bi vî awayî ew dixwazin hilberên pîşesaziyê, wek hesin, ji bacên karbonê li ser sînor bêpar bihêlin.
Herdu alî plan dikin ku ciwanên xwe mafê sê salan bidinê bo xebat û xwendinê li welatê hev. Lê li ser vê mijarê danûstandin dijwartir derbas dibin.
Brîtanya ji ber tirsên koçberiyê destpêkê kotaya salane ya 50 hezar kesî pêşniyar kir. Lê piştî daxwaza YE'yê ya hejmareke bilindtir, Brîtanyayê gav vegerand.
Li gor diplomatên YE'yê, aliyan li ser kotaya 100 hezar kesî ya bernameya tevgera ciwanan lihev kirine.
Lê belê nakokiya li ser heqên zankoyê hîn nehatiye çareserkirin.
Welatên YE'yê dixwazin xwendekarên xwe li zankoyên Brîtanyayê bi heqê xwendekarên herêmî bixwînin. Heqê navneteweyî bi qasî sê qatan buhatirtir e.
Brîtanya tenê heqekî daketî pêşkêş dike. Aliyan plan dikin vê pirsgirêkê di şeş mehan de çareser bikin.
Hikûmeta Londonê ji YE'yê statûyeke taybet dixwaze. Bi taybetî ji bo sektora otomotîvê, di çarçoveya rêzikên «Made in Europe» de.
STATÛYA TAYBET LI OTOMOTÎVÊ
Mijara herî hestiyar a civînê ev e: Brîtanya dê heta çi radeyê xwe li rêzikên YE'yê bigihîne. Alîgirên Brexitê vê mijarê ji nêz ve dişopînin.
Hikûmeta Londonê ji YE'yê statûyeke taybet dixwaze. Bi taybetî ji bo sektora otomotîvê, di çarçoveya rêzikên «Made in Europe» de.
Brîksel dibêje ji bo vê daxwazê amade ye. Lê wekî şert dibêje: divê Brîtanya xwe li polîtîkayên YE'yê bigihîne.
Qebûlkirina vê şertê dibe sedem ku Brîtanya neçar bimîne baca gumrikê li ser wesaîtên elektrîkî yên çavkaniya Çînê bicîh bike.
Di pêşnûma daxuyaniya hevpar a berî civînê de, gotinên nakok ên aliyan li ser sînorên hevkariya aborî cih digirin.
