Daxuyaniya Trump a li ser Îranê bihayê petrolê daxist

Rastinews — Bazarên petrolê yên cîhanê bi kêmbûnê dest bi hefteyê kir. Sedem, hêvîya çareseriya diplomatîk a di navbera Amerîka û Îranê de bû. Serokê Amerîkayê Donald Trump got, dibe ku êdî pêdiviya operasyonên leşkerî yên nû nebe. Vê gotinê zexta siyasî ya li ser bihayê petrolê sivik kir. Lê êrîşên li ser keştiyan li dora Behra Hurmuzê didomin. Ev yek nîşan dide ku metirsiyên li ser peydakirina enerjiyê hê neçûne.

Di danûstandinên pêşîn ên hefteyê de, bihayê varîlek petrola Brent a vadeya çileyê sed ji sedî 0,85 kêm bû û gihişt 97,48 dolaran. Bihayê petrola WTÎ ya Amerîkayê jî li ser asta 90 dolaran hat danûstandin. Brent, roja Înê 6ê Mijdarê bi 98,32 dolaran bi dawî bûbû.

Kêmbûna ku hefteya borî dest pê kiribû, di vê hefteyê de jî berdewam kir. Sedema sereke hêviya wê bû ku Amerîka dê operasyoneke leşkerî ya berfireh li dijî Îranê nekira. Bi taybetî îhtîmala ku barkêşiya petrolê ji ser Behra Hurmuzê dîsa zêde bibe, zexta li ser bihayan sinordar dike.

Trump, roja Yekşemê 8ê Mijdarê de got, heke di danûstandinên li ser bernameya nukleerî ya Îranê û vekirina dîsa ya Behra Hurmuzê de pêşketin çêbibe, îhtîmala êrîşên nû gelekî kêm e.

Serokê Amerîkayê destnîşan kir ku îhtîmala operasyona leşkerî bi qebûlkirina peymaneke bihêz ji aliyê Îranê ve girêdayî ye. Lê belê diyar kir ku Waşingtonê vebijarkên leşkerî bi tevahî ji rojevê neavêtiye.

Trump got ku ji bo êrîşên nû yên muhtemel, armanc hatine diyarkirin. Ev armanc binesaziya enerjiyê û veguhastinê ya Îranê vedigirin. Van gotinan nîşan didin ku tevî hêviya çareseriya diplomatîk, hê peymaneke mayinde çênebûye.

Tevî kêmbûna bihayê petrolê, metirsiyên li ser keştîgeriya li dora Behra Hurmuzê didomin. Pasdarên Şoreşa Îranê ragihandin ku di dawiya hefteyê de du tankerên petrolê li mînan xistine û agir berdane. Hemû hûrgiliyên bûyerê hê ji aliyê çavkaniyên serbixwe ve nehatine piştrastkirin.

Amerîka jî ragihand ku di çarçoveya ablukaya deryayî ya li herêmê de destwerdan li keştiyeke bazirganî hatiye kirin. Tevgera leşkerî ya li Kendavê, fikarên li ser ewlehiya barkêşiya petrolê zindî dihêle.

Behra Hurmuzê, yek ji wan deriyên deryayî yên herî girîng e ku hilberînerên petrolê yên Kendavê bi bazarên navneteweyî ve girêdide. Ne gihîştina barkêşiyê li asta berî şer, dibe metirsiyeke sereke. Ev metirsî dikare bandora nûçeyên erênî yên diplomatîk li ser bihayan sinordar bike.

Petrola Brent di hefteya ku bi 6ê Mijdarê qediyabû de nêzîkî sed ji sedî 13,4 kêm bûbû. Di hilbijartinên navîn ên 3ê Mijdarê de, Demokratan li herdu kaniyên Kongreyê serketin. Ev yek hêviya ku Waşington di siyaseta xwe ya li ser Îranê de girîngiyê bide diplomasiyê, xurt kir.

Ne tenê pêşketinên siyasî, hem jî rewşa gelemperî ya pêşkêşî û daxwazê li ser bihayê petrolê bandor dike. Hêviya ku hinardekirina petrolê ji Rojhilata Navîn dîsa zêde bibe û xurtbûna pêşkêşiyê li welatên din ên hilberîner, fikarên li ser zêde-hilberînê ya dewrên pêş de zêde dike.

Lê belê kêmbûna tûj a hefteya borî, nayê wê wateyê ku ev kêmbûn bi heman lezê berdewam bike. Heke danûstandinên bi Îranê re bi ser nekevin, an jî binesaziya enerjiyê ya herêmê dîsa bibe armanc, zexta jorrabûnê li ser bihayê petrolê dikare çêbibe.

Ev yek dê li Tirkiyeyê li bihayê sotemeniyê çawa bibe bandor?

Kêmbûna bihayê petrolê ji bo Tirkiyeyê ya ku petrolê hinardî dike, îhtîmala sivikbûna lixistinan xurt dike. Mayîna Brentê di bin 100 dolaran de û berdewamiya kêmbûnê, dikare bandoreke erênî li ser lixistinên petrola hatî import bike.

Lê her kêmbûneke di bihayê petrolê yê cîhanê de rasterast nagihîje bihayên benzîn û mazotê. Li Tirkiyeyê, qursa dolarê, bihayên hilberên petrolê yên navneteweyî û faktorên bacê jî di destnîşankirina bihayê pompeyê de rolê dilîzin.

Ber bi pêş ve, rewşa bazara petrolê dê li gorî wê were diyarkirin ka danûstandinên di navbera Amerîka û Îranê de dê bibin peymaneke konkret an na. Vegerandina derbasbûna ewle ya keştiyan li Behra Hurmuzê dikare zexta metirsiyê li ser bihayan kêm bike. Lê êrîşên leşkerî yên nû dikarin rêçika kêmbûnê berevajî bikin.