Bahçeli li civîna Şî-Trump-Putîn rexne kir: Cihê Erdogan vala bû
Serokê giştî yê MHP'ê Devlet Bahçeli got, civîna Şî Cinping, Donald Trump û Vladîmîr Putîn kêm maye. Ev civîn li bajarê Şîncanê yê Çînê pêk hat. Li gor Bahçeli, divabû kursiyeke çaran jî li ser maseyê bûya. Ew kursî ya Serokomarê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdogan bû.

RastinewsSerokê giştî yê MHP'ê Devlet Bahçeli, daxuyaniyek nivîskî da. Daxuyanî li ser hevdîtina serokên Çîn, DYE û Rûsyayê bû. Ev hevdîtin li gel Civîna Hevkariya Aboriya Asya-Pasîfîk (APEC) pêk hat.
Bahçeli got, hevdîtina Serokomarê Çînê Şî Cinping, Serokê DYE Donald Trump û Serokomarê Rûsyayê Vladîmîr Putîn girîng e. Peyamên li ser reforma Neteweyên Yekbûyî (NY) jî girîng in. Lê wî got, ji vê hevdîtinê meriv nikare vê encamê derxe: «rêzeke nû ya cîhanê çêbû» an «hêzên cîhanê guherîn». Ev yek ne rast e, wî destnîşan kir.
Li gor serokê MHP'ê, temsîliyeta vê civînê kêm e. Ewropa, Afrîka, Rohilata Navîn û Asyaya Başûr li ser vê maseyê tunebûn. Bahçeli bibîr xist ku Tirkiye jî li derveyî vê wênê ma.
Dewleteke navendî ye
Bahçeli got, siyaseta cîhanê bêyî Tirkiye nayê sazkirin. Wî giraniya Tirkiyeyê di cîhana tirk û îslamê de rêz kir. Kapasîteya aborî û leşkerî ya Tirkiyeyê jî yek bi yek rêz kir.
Li gor daxuyaniyê, Tirkiye yek ji wan dewletên hindik e. Ew dikare bi hêzên mezin re têkiliyan bidomîne. Herwiha dikare navbeynkariyê jî bike. Bahçeli got: «Tirkiye ne dewleteke hûrgilî ya ku di nav wan nexşeyan de bicih bibe ye, dewleteke navendî ye.»
Serokê MHP'ê behsa Erdogan kir, wî wekî «rêberê pêbawer yê cîhana tirk û îslamê» bi nav kir. Wî got, divabû ev civîn ne sê alî, lê çar alî bûya. Wî got: «Tirkiye, navenda aştî û dîplomasiyê, dewleteke ku gotina wê bi qîmet e, divabû li vê platformê bûya.»
TRÇ dîsa li rojevê ye
Bahçeli pêşniyara hevpeymaniya «TRÇ» jî dîsa anî rojevê. Ev hevpeymanî ji Tirkiye, Rûsya û Çînê pêk tê. Wî got, hevhatina sê hêzên mezin ên Ewrasyayê bi mercên wekhev dê ji Tirkiyeyê re qadeke siyaseta derve veke. Ev qad dê ne girêdayî tenê yek eksê be. Wî got ev hevkarî dikare beşdariyê bide aştiya cîhanê jî.
Bahçeli pêşniyara TRÇ'ê cara ewil di îlona 2025'an de anî ziman. Ev jî di daxuyaniyeke nivîskî ya li ser êrîşên Îsraîlê li Gazzeyê de bû. Wê demê Erdogan li New Yorkê bo Civîna Giştî ya NY'ê bû. Li ser pirsa vê pêşniyarê, wî got: «Rast e, min baş şopa wê negirt, bila bi xêr be.»
Ji ber ku Tirkiye endamê NATO'yê ye, ev pêşniyara hevpeymaniyê bi Rûsya û Çînê wê demê nîqaş vekir. Paşê Bahçeli di hevpeyvîneke rojnameya TürkGün de axivî. Wî got ev hevpeymanî dikare ne li ser bingeheke leşkerî, lê li ser bingeheke sivîl-aborî were avakirin. Wî got ev bingeh dê li hemberî berpirsiyariyên NATO'yê nebe asteng.
Wezareta Karên Derve ya Çînê hevdîtina li Şîncanê wekî yekem civîna sê alî ya di navbera serokên van sê welatan de ragihand. Li ser rojeva civînê bêçekkirina nukleerî, Îran û şerê Ukraynayê hebûn.
