Li Curf Sahrê Pênc Sal Dizîna Neftê: Rojane 20 Hezar Bermîl, Zeydî Heta Înê Ji Ketaib Hizbullah Re Dem Da
Li Curf Sahra bakurê Babilê, ji sala 2021ê ve xeta neftê ya sereke tê qulkirin. Rojane nêzîkî 20 hezar bermîl neft tê dizîn. Serokwezîrê Iraqê Elî Falih Zeydî neh karmendên bilind ji kar derxist. Wî heta roja Înê ji Ketaib Hizbullah re dem da, da ku herêm radest bike.

RastinewsLi Curf Sahra bakurê parêzgeha Babilê, ji sala 2021ê ve xeta neftê ya sereke tê qulkirin. Rojane nêzîkî 20 hezar bermîl neft tê dizîn. Van agahiyan li Bexdayê krîzeke siyasî û ewlehiyê çêkir.
Serokwezîr Elî Falih Zeydî neh karmendên bilind ji kar derxist. Wî heta roja Înê ji Ketaib Hizbullah re dem da, da ku herêmê radest bike. Ketaib Hizbullah tawanbarî red kir. Wê hikûmet tawanbar kir ku li ber zextên derve xwar bûye.
Li gor çavkaniyên meclîsê û raporên îstîxbaratê, qeçaxçîtî navbera hikûmet û komên çekdar tengav kir. Di navbera Çarçoveya Hevrêzkirinê ya desthilatdar de jî cudahiyên nêrînê peyda bûn.
Meclîs Çalak Bû: Raporê Dawîn Çarşemê Tê Radestkirin
Li Curf Sahrê qada neft an bîra neft tune. Lê xeta neftê ya sereke, ku neftê ji başûr dibe fabrîqeyên paqijkirinê yên Dora û Beyci, ji vê herêmê derbas dibe.
Bînas Elî Doskî endamê Komîsyona Neft û Gazê ya Meclîsa Iraqê ye. Wî ji Rûdawê re got, raporên îstîxbaratê eşkere kirine ku xet ji sala 2021ê ve tê qulkirin. Doskî got: «Li herêma Curf Sahrê qet bîra neft nîne. Lê xeta ku neftê ji başûr dibe fabrîqeyên Dora û Beyci, hatiye qulkirin. Ketaib Hizbullah jî li vê herêmê ye.»
Serokê Meclîsa Iraqê Hêybet Helbûsî di 11ê Mijdarê de biryar da. Bi biryara hejmar 198, komîsyoneke demkî hat avakirin, da ku dosya binirxîne. Serokê Komîsyona Ewlehî û Berevaniyê serokatiya vê komîsyonê dike. Komîsyon ji heft serokên komîsyonên daîmî pêk tê.
Harem Kemal Axa endamê komîsyonê ye. Ew herwiha serokê Koma Yekîtiya Niştimanî ya Kurdistanê (YNK) e. Ew serokê Komîsyona Neft, Gaz û Çavkaniyên Xwezayî ye jî. Axa ji Rûdawê re got, wan roja Yekşemê bi Wezîrê Neftê Basim Mihemed Hudeyr re civiyane. Karmendên wezaretê jî amade bûn.
Axa got, raporên îstîxbaratê yên li ser dizîna neftê du cihan nîşan didin: Curf Sahr û Herêma Kurdistanê. Raporê dawîn Çarşemê temam dibe û tê radestkirina Serokatiya Meclîsê.
Zeydî Heta Înê Dem Da, Neh Kes Ji Kar Hat Derxistin
Li gor agahiyên ku gihane Rûdawê, Zeydî heta roja Înê ji Ketaib Hizbullah re dem da. Mebest ev bû ku herêm bê radestkirin ji hêzên ewlehiyê yên Iraqê, û hêzên fermî bikaribin bikevin herêmê.
Gotarçiyê Fermandariya Giştî ya Hêzên Çekdar Sabah Nûman e. Wî di 14ê Mijdarê de ragihand. Piştî ku komîsyona lêpirsînê ya taybet rapor erêkir, Zeydî hemû gumanbar şandin ber dadgehê. Neh karmendên ku ji kar hatin derxistin ev in:
Fermandarê Polîsên Parêzgeha Babilê
Rêveberê Polîsên Bakurê Babilê
Rêveberê Îstîxbarat û Şerê Terorê yê Wezareta Karên Hundir li Babilê
Rêveberê Ewlehiya Niştimanî ya Babilê
Rêveberê Îstîxbarat û Ewlehiyê yê Wezareta Berevaniyê li Parêzgeha Babilê
Rêveberê Dezgeha Îstîxbaratê ya Babilê
Fermandarê Heşdê Şeibî yê Babilê
Fermandarê Tugaya 6an a Polîsên Enerjiyê yên Wezareta Karên Hundir
Rêveberê Pargîdaniya Xetên Neftê ya Wezareta Neftê
Zeydî di civîna ewlehiyê ya 15ê Mijdarê de ji endamên komîsyonê re peyivî. Wî got: «We bi vê peywirê çavê Iraqê ronî kir. We eşkere kir ku çi tişt bi navê diyarkirî ji rizqê gelê Iraqê hatiye dizîn.» Zeydî ragihand ku xelat û belgeyên spasiyê wê werin dayîn endaman.
Serokwezîr got dadwerî sed li sed piştgirî dide hikûmetê. Wî hişyarî da: «Yê ku difikire çavek wî çavdêrî nake, şaş e. Bila hesabê xwe ji nû ve bikişîne.»
Zeydî got, ji Zaxoyê heta Besrayê tu qerîş ax nema ku lê qeçaxçîtî bê kirin. Wî bersiv da gumanên li ser kapasîteya hêzên ewlehiyê jî. Got: «Eger hêzên me aciz bibûna, min ê gelê xwe bianiya kolanan û bigota: 'Werin ji bo mafên xwe bişerin.'»
Ketaib Hizbullah: Tu Destdirêjî Li Xetên Neftê Nîne
Ketaib Hizbullaha Iraqê di 15ê Mijdarê de bi daxuyaniyekê bersiva tund da tawanbariyan.
Komê bîra xwe anî ku beşdarî danûstandinên li ser rêkxistina çekan bûbûn. Wê digel Çarçoveya Hevrêzkirinê û hikûmetê «Peymana Serwerî» îmze kiribû. Li gor daxuyaniyê, Serokwezîr Zeydî ji soza xwe vegeriyaye. Hat gotin ku ofîsa wî jî bi riya VAE, Erebistana Siûdî û hinek kanalên herêmî raporên derew belav dike.
Di daxuyaniyê de hat gotin: «Divê dosyayên Medîne Nesr (Curf Sahr) û çekên berxwedanê ji pevçûnên siyasî cuda bimînin.» Hat diyarkirin ku kom tevî zextên VAE, Erebistana Siûdî û Amerîkayê, dakêşan nade.
Ketaib Hizbullah got, komîsyona teknîkî tu destdirêjî li xetên neftê nedîtiye. Li gor komê, tesîsên di wêneyan de depoyên hêsan ên sotemeniyê ne. Ev depo ji bo wesayîtên leşkerî û jeneratoran têne bikaranîn. Tesîseke din jî ji bo baştirkirina kalîteyê ye. Komê got ev tesîs ji xetê 5 kîlometre dûr in.
Çarçoveya Hevrêzkirinê Nikare Kom Bibe
Dosyayê îtîlafa siyasî ya Şiîan jî hejand. Bînas Elî Doskî got, hewl tê dayîn ku pevçûneke çekdar neqewime. Lê di hundirê Çarçoveya Hevrêzkirinê de pirsgirêkên girîng hene. Li gor Doskî, îtîlaf sê caran hewl da kom bibe. Lê ji ber nakokiyan, civîn pêk nehat.
Çavkaniyek ji Polîsên Parêzgeha Babilê ji Rûdawê re got, ji ber ku Curf Sahr herêmeke leşkerî ya girtî ye, polîsên Babilê tu desthilatek li wir nîne. Wan got ew nizanin çi li hundir diqewime.
Endamê Meclîsa Parêzgeha Babilê Heydar Mengûşî ji baskê siyasî yê Esaîb Ehlilheq e, ango ji Sadîqûn. Mengûşî got dosya bi awayekî fermî negihîştiye meclîsa parêzgehê. Mengûşî got li herêmê Heşdê Şeibî, ordî û polîsên federal hene. Her çend rewş aram xuya dike jî, «xofa pevçûnê û tirs» heye.
Mengûşî pirsî çima Wezareta Neftê salan bi salan bêdeng ma û niha mijar derxist rojevê. Wî got, vekişîna Ketaib Hizbullah dê biryareke federal be.
Ebûdî: Tu Destwerdana Îranê Nîne
Gotarçiyê Hikûmeta Iraqê Heydar Ebûdî, şeva 15ê Mijdarê de di bernameyeke televizyonê de got, hikûmet gavekê bi paş ve nagire.
Ebûdî gotegotên li ser destwerdana Îranê li paş perdeyê red kir. Got: «Ne di asta têkiliyê ne jî di asta navbeyniyê de tu destwerdana Îranê nehatiye tomarkirin. Ev ax bi tevahî axa Iraqê ye. Yên ku li wir in jî Iraqî ne, ku di şertên diyarkirî de lê bi cih bûne.»
Ebûdî got, li gor raporê lêpirsînê, ne çend kom berpirsiyar in. Tenê yek koma çekdar a serdest li herêmê, berpirsiyarê qeçaxçîtiyê ye. Wezareta Neftê û Komîsyona Zelaliyê denetçîtî dest pê kirin, da ku zirara darayî ya pênc salên dawî diyar bikin.
Ebûdî herwiha got, komîsyona teftîşê, ku navekî rêzdar ji Heşdê Şeibî serokatiya wê dike, li herêmê rastî cureyek provokasyonê hatiye.
Ebûdî got, ji bo ketina hêzên fermî ya herêmê dîrokek nêzîk, lê neragihandî hatiye danîn. Niştecihên Curf Sahrê yên koçber dê vegerin malên xwe. Hebûn îdia ku vegera wan dê ewlehiya Bexda, Kerbela û Babilê xeternak bike. Ebûdî bersiv da: «Li gor sala 2014an rewş pir guherî. Ji DAIŞê re êdî tu bingeh nemaye.»
Raporeke Peykî ya 19 Rûpelî
Raporeke îstîxbaratê ya 19 rûpelî, ku gihaye Rûdawê, bi wêneyên peykî eşkere kir ka tora qeçaxçîtiyê çawa dixebite. Hatiye gotin ev tor ji sala 2021ê heta nîvê sala 2026an bêrawestan domiyaye.
Li gor raporê, qeçaxçiyan nêzî Çargeha Behbehanî, di navbera 1 heta 4 kîlometreyan ji riya sereke ya Bexda-Babîl, xet qulkiriye. Wan neft barkirine tankerên 36 hezar lîtreyî. Di wêneyên peykî de du xalên barkirinê hatine dîtin. Çaleke mezin a binerdê, 962 metre ji xetê dûr e. Trafîka tankeran li wir di Cotmeha 2022an de li lûtkeyê bû. Di heman demê de 21 tanker hatin wênekirin.
Neft hat birin depoyekê, ku 7 kîlometre ji xala qulkirinê dûr e, û du fabrîqeyên piçûk ên nehênî yên paqijkirinê. Fabrîqeya yekem di Cotmeha 2022an de dest bi xebatê kir. Li ber fabrîqeya duyem, di Rêbendana 2025an û Tîrmeha 2026an de, 14 tankerên mezin hatin wênekirin.
Di raporê de hat diyarkirin ku tor sê metod bikar anî, da ku ji peykan veşêre xwe. Li şûna tankên li ser erdê, çalên kûr ên binerdê hatin kolan. Çal, qada barkirinê û darên xurme yên derdorê bi banên sacê sipî hatin daxuyandin. Piraniya barkirinan şevê pêk hat. Li gor raporê, tankerên di wêneyên peykî de tenê yên demjimêrên rojê ne. Dizîna şevê çend qat zêdetir e.
Li gor nexşeyên îstîxbaratê, neftê qeçax ji sê rêyan ve hat Bexdayê. Ya yekem, riya Bexda-Babîl e, ku bi ser Pira Museyyebê ve diçe paytextê. Ya duyem, riyek e ku ji Amîriyeya Fellûceyê tê. Ew di nav qafileyên fermî yên sotemeniyê de tevlihev dibe. Paşê bi ser xala kontrolê ya Întîsarê ve diçe Bexdayê. Ya sêyem jî, riya navneteweyî ye, ya bi ser Hebbaniye û Fellûceyê ve diçe. An jî riya kevn a Ebû Girêbê, ku ber bi paytextê ve diçe.
Dîroka Curf Sahrê
Curf Sahr li kêleka rojavayî ya Çemê Firatê ye. Ew nêzîkî 60 kîlometre başûrrojavayê Bexdayê ye. Ew li ser navrûyeke stratejîk e, ku parêzgehên Babîl, Enbar, Kerbela û Bexdayê bi hev ve girêdide.
Ji ber kendalên zinarî, herêm bi navê «Curf Sahr» tê binavkirin. Piştî ku di Cotmeha 2014an de ji DAIŞê hat standin, navê wê bû «Curf Nesr». Van demên dawî, herêm bi navê «Medîne Nesr» tê binavkirin.
Berî 2014an, li herêmê bi piranî Ereban Sunî yên eşîra Cenabî dijiyan. Piştî şer, gelê herêmî neçar ma koçber bibe. Heta niha destûra vegera wan nehatiye dayîn.
Ji wê rojê ve, herêm herêmeke leşkerî ya girtî ye. Ew di destê komên çekdar ên girêdayî Heşdê Şeibî de ye. Karmendên rêveber û ewlehiyê yên hikûmetê jî bêyî destûra wan komên nikarin bikevin herêmê.
Çavkanî: Rûdaw
