Piştî pêşveçûna Husiyan civîna krîtîk: Serokerkanên Giştî yên Tirkiye, Erebistana Siûdî û Pakistanê dê li hev bicivin

Rastinews — Li Yemenê şer di navbera Husiyên bi piştgiriya Îranê û hêzên hikûmetê yên bi piştgiriya Erebistana Siûdî de xurtir bû. Vê yekê hevsengiyên ewlehiyê yên herêmê careke din anî rojevê.

Wezîrê Karên Derve yê Erebistana Siûdî Faysal bin Ferhan li New Yorkê bû. Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê Hakan Fîdan jî li wir bû. Cîgirê Serokwezîr û Wezîrê Karên Derve yê Pakistanê Îshaq Dar jî beşdarî civînê bû.

Di civînê de biryar hat dayîn ku ji bo civîna lezgîn a Serokerkanên Giştî yên her sê welatan amadekarî bê kirin.

Li hember êrîşên Husiyan ên li ser Erebistana Siûdî, tê payîn ku Riyad wê piştgirî bibîne. Ev piştgirî dê di çarçoveya Peymana Parastina Hevbeş a Mekkeyê de bê nirxandin.

Dîroka civînê hîn nehatiye diyarkirin. Berfirehiya piştgirîya leşkerî ya ji bo Erebistana Siûdî jî hîn nayê zanîn.

Peymana Mekkeyê cara yekem ketiye ceribandineke krîtîk

Tirkiye, Erebistana Siûdî û Pakistanê di 7ê Tebaxa 2026an de li Mekkeyê «Peymana Parastina Hevbeş a Mekkeyê» îmze kiribûn.

Peyman ji aliyê Serokkomarê Tirkiyeyê Recep Tayyip Erdogan ve hat îmzekirin. Waliyê Ehd yê Erebistana Siûdî Mihemed bin Selman jî wê îmze kir. Serokwezîrê Pakistanê Şehbaz Şerîf sêyemîn îmzeker bû. Ev peyman di navbera her sê welatan de mekanîzmayeke parastina kolektîf ava dike.

Xala herî girîng a peymanê eşkere ye. Êrîşeke çekdarî ya li hember yek ji aliyan, wekî êrîşek li hember her sê welatan tê hesibandin.

Peyman herwiha pêşxistina hevkariya leşkerî, xurtkirina bêtirsiya kolektîf û zêdekirina hevrêzkirinê di warê parastinê de jî armanc dike.

Husiyan dawiya dawî êrîş kirin ser Erebistana Siûdî. Piştî wê yekê pirsek derket holê: xala parastina kolektîf a peymanê dê çawa bê meşandin? Ev pirs cara yekem rasterast li asta leşkerî ket rojevê.

Êrîşên mûşek û balafirên bêpîlot li ser Erebistana Siûdî

Tansiyon bi zêdebûna êrîşên mûşek û balafirên bêpîlot ên Husiyan li ser Erebistana Siûdî bilind bû.

Koalîsyona bi serokatiya Erebistana Siûdî di 24ê Îlonê de daxuyaniyek da. Li gorî daxuyaniyê, şeş mûşekên balîstîk ber bi Tayif û Yenbûya stratejîk ve hatin avêtin. Yenbû li kêleka Deryaya Sor e. Pergalên parastina hewayî ev mûşek tunekirin.

Husiyan jî daxuyanî da. Li gorî wê, wan li Riyadê armancek «hesas» hedef girtiye. Wan herwiha li tesîsên Saudi Aramco yên Yenbûyê jî bi mûşek û balafirên bêpîlot êrîş kiriye.

Berpirsên Siûdî li hin herêman, di nav de Mekke, Cidde, Yenbû, Tebûk û Tayif, hişyariyên ewlehiyê belav kirin.

Yenbû girîngiyeke stratejîk digire. Ew yek ji xalên derketinê yên Xeta Petrolê ya Rojhilat-Rojava ye. Ev xet qadên petrolê yên rojhilatê Erebistana Siûdî bi Deryaya Sor ve girê dide.

Husiyan li Bab El-Mendebê pêşve çû

Pêşketineke din li ber xeta şer a Yemenê qewimî. Vê pêşketinê jî zext li ser Erebistana Siûdî zêde kir.

Husiyan di îlonê de bajarê stratejîk ê Mohayê yê li kêleka Deryaya Sor girt. Piştre li Girava Meyûn/Perîmê ya di navenda Tengava Bab El-Mendebê de kontrol peyda kir. Wan herwiha li Giravên Henîşa Mezin û Biçûk jî kontrol peyda kir.

Van pêşketinan bandora Husiyan li ser Bab El-Mendebê zêde kir. Bab El-Mendeb di navbera Deryaya Sor û Kendava Edenê de ye. Ew yek ji derbasgehên deryayî yên herî girîng e.

Bab El-Mendeb ji bo bazirganiya deryayî û veguhastina enerjiyê girîng e. Ew di navbera Ewropa û Asyayê de ye. Wekî yek ji xalên derbasbûnê yên herî krîtîk ên cîhanê tê hesibandin.

Gazî ji Muftiyê Giştî yê Siûdî bo leşkeran

Di dema ku tansiyona leşkerî bilind dibû de, Muftiyê Giştî yê Erebistana Siûdî Şêx Salih bin Fewzan el-Fewzan daxuyaniyeke balkêş da. Ev daxuyanî ji bo leşkerên li herêmên sînor kar dikin bû.

Fewzan got parastina axa welêt yek ji erkên bingehîn e. Wî got divê leşker ji bo vê armancê amade bin ku «canê xwe û ruhê xwe fîda bikin».

Muftiyê Giştî banga domandina têkoşîna li dijî Husiyan kir. Wî herwiha banga ji nû ve avakirina desthilata hikûmeta ku li Yemenê li asta navneteweyî tê naskirin jî kir.

Çav li civîna Serokerkanên Giştî ne

Dîroka civîna Serokerkanên Giştî yên Tirkiye, Erebistana Siûdî û Pakistanê hîn nehatiye diyarkirin.

Girîngiya civînê tenê ji pêşketinên Yemenê nayê. Ev civîn dê bibe yek ji temasên leşkerî yên herî krîtîk. Peymana Mekkeyê ya 7ê Tebaxê xala parastina kolektîf dihewîne. Dê were nirxandin ka ev xal li hember krîza ewlehiyê ya heyî çawa bê bicihkirin.

Mijara sereke ya li pêşiya Serokerkanên Giştî yên her sê welatan ev e: li hember êrîşên Husiyan, dê di kîjan waran de û bi çi radeyê piştgirî bê dayîn Erebistana Siûdî.