MSB di heman rojê de li ser Kîbrîs, Egeyê û Rojhilata Deryaya Navîn sê hişyarî da
Wezareta Berevaniya Neteweyî ya Tirkiyeyê (MSB) got ku çekdarkirina aliyê Kîbrîsê yê Rûm, hebûna leşkerî ya Yewnanistanê li giravên Egeya Rojhilat, û kabloya elektrîkê ya binavî ya dê Yewnanistan, Kîbrîs û Îsraîl bi hev ve girê bide, ji bo ewlehî û herêmên deryayî yên Tirkiyeyê dibin pirsgirêk.
RastinewsWezareta Berevaniya Neteweyî (MSB) di civîna çapemeniyê ya heftane de bersiva pirsên li ser pêşketinên Rojhilata Deryaya Navîn û Egeyê da. Wezaretê got ku hevkariyên leşkerî yên aliyê Kîbrîsê yê Rûm dikarin «hevsengiyên hessas» ên giravê xera bikin.
MSB got ku çalakiyên çekdarkirinê yên aliyê Kîbrîsê yê Rûm, ku Tirkiye jê re dibêje «GKRY», ji nêz ve tên şopandin. Hevkariyên wê yên leşkerî yên bi welatên sêyem re jî tên şopandin. Li gorî wezaretê, ev gav ne alîkariya baweriya di navbera aliyan de ne. Ne jî alîkariya aramiya giravê ne.
Bersiv li îdiaya «ne tehdît e»
MSB behsa îdiayên li ser sîstema berevaniya hewayî ya aliyê Kîbrîsê yê Rûm jî kir. Li gorî hin nirxandinan, ev sîstem ji bo Tirkên Kîbrîsî û Komara Kuzey Kîbrîsa Tirk (KKTC) ne tehdîdek rasterast e. MSB got ku ev nirxandin nabe sedem ku ewlehiya Tirkên Kîbrîsî were paşguh kirin.
Wezaretê got ku artêşa Tirkiyeyê li avên navneteweyî yên Deryaya Navîn wanan berdewam dike. Wanên di ezmanê wê herêmê de jî berdewam dikin. Wezaretê got ku Tirkiye wek «welatê garantor» dê bi rayedarên KKTC re hemû tedbîran bigire.
Giravên Egeyê û projeya kabloyê
MSB bibîr xist ku statûya negiravkirinê ya giravên Egeya Rojhilat bi Peymana Lozanê ya 1923an û Peymana Parîsê ya 1947an hatiye diyarkirin. Wezaretê got ku çekdarkirina li dijî vê statûyê rewşa hiqûqî naguherîne. Ji Yewnanistanê xwest ku li gorî peymanan tevbigere.
Pirsek li ser kabloya elektrîkê ya binavî jî hate kirin. Ev kablo tê plankirin ku Yewnanistan, aliyê Kîbrîsê yê Rûm û Îsraîl bi hev ve girê bide. MSB got ku çalakiyên raxistina kabloyê li kevaniya parzemînî ya Tirkiyeyê divê berê bi Enqereyê re werin hevrêzkirin. MSB got ku destûr nayê dayîn çalakiyên bêîzin.
Wezaretê wek çarçoveya hiqûqî du belge nîşan da. Yek jê Peymana Fêmkirinê ya Herêmên Deryayî ya di navbera Tirkiye û Lîbyayê de. Ya din jî sînorên kevaniya parzemînî ne, ku Tirkiyeyê di 18ê Adara 2020an de radestî Neteweyên Yekbûyî kiribûn.
Kîbrîs ji sala 1974an ve dabeşbûyî ye
Kîbrîs ji destwerdana leşkerî ya Tirkiyeyê ya sala 1974an ve bi awayekî de facto dabeş bûye. Li bakurê giravê KKTC di sala 1983an de hate ragihandin. Lê tenê Tirkiyeyê ew nas kir. Aliyê Kîbrîsê yê Rûm, endamê Yekîtiya Ewropayê ye. Li gorî hiqûqa navneteweyî wek «Komara Kîbrîsê» hate qebûlkirin, wek rêveberiya qanûnî ya tevahiya giravê.
Yewnanistanê hebûna xwe ya leşkerî li giravên Egeyê bi mafê xweparastinê ya ji Peymana NY tê rewa kir. Atîna û rêveberiya Rûm, Peymana Fêmkirinê ya di navbera Tirkiye û Lîbyayê de ya sala 2019an jî li dijî hiqûqa navneteweyî hesibandin.