Mehmet Uçum: Di destûra nû de ziman, avahiya unîter û laîklîk «xetên sor» in
Mehmet Uçum got, hemwelatiya tirk, avahiya unîter û bûna tirkî wek zimanê fermî di nav «xetên sor» ên destûra nû de ne. Zimanê perwerdehiya mecbûrî jî di nav wan de ye. Uçum parastina bingehên çar maddeyên pêşî, Sîstema Hikûmeta Serokkomariyê û qaîdeya ji sedî 50+1 parast. Ji bo destûrek nû, wî Serdema Qanûnsaziyê ya 29an wek «armancek realîsttir» nîşan da.
RastinewsMehmet Uçum şêwirmendê Serokkomar ê sereke ye. Ew her wiha cîgirê Serokê Kurula Siyasetên Huqûqî ya Serokkomariyê ye. Uçum ji bo servîsa analîzê ya Ajansa Anadolu (AA) nivîsek nivîsî. Di nivîsê de pêwîstiya destûrek nû nirxand. Wî got destûrek nû ji bo Tirkiyeyê êdî bûye «neçarî».
«Serdema Qanûnsaziyê ya 29an armancek realîsttir e»
Uçum got îhtîmala çêkirina destûrek nû di Serdema Qanûnsaziyê ya 28an de bi temamî nayê redkirin. Ji ber rêveberiya demê û mijarên ku hê divê werin xebitandin, wî got Serdema 29an armancek realîsttir e. Biryara dawî ya vê yekê ya rêberiya siyasî û ya TBMM ye.
Xetên sor: ziman, avahiya unîter, laîklîk
Uçum sernavên ku divê bingehê destûra nû pêk bînin rêz kirin. Li gorî lîsteya wî, xetên sor ev in: miletê tirk, hemwelatiya tirk, tirkî wek zimanê fermî û zimanê perwerdehiya mecbûrî. Her wiha Komar, avahiya unîter, laîklîk û dewleta huqûqê ya demokratîk jî di nav van xetan de ne. Wî got bingehên çar maddeyên pêşî jî wê bên parastin.
Uçum her wiha got Sîstema Hikûmeta Serokkomariyê, mafê du dengan û qaîdeya ji sedî 50+1 nabe ku werin guhertin. Wî got Rêziknameya Hundir a TBMM, Qanûna Partiyên Siyasî û qanûnên hilbijartinê jî divê ji nû ve werin kirin.
«Destûra 1982an berhema derbeyê ye»
Li gorî Uçum, ji 154 maddeyên destûra niha, 58 madde heta niha carek jî nehatine guhertin. Ji ber vê yekê, nêzî du sêyemê metnê hê jî şopên serdema derbeyê li xwe digire. Ev jî tevî ku 44 sal derbas bûne wisa ye.
Balkişandina «Tirkiyeya bêterorîzmê» û referandum
Uçum got pêvajoya «Tirkiyeya bêterorîzmê» di dema xebatên destûra nû de girîng e. Wî got divê bingehên destûrek ku sazgeriya aştî û biratiyê ya civakê biparêze werin danîn. Uçum îdîa kir destûra nû wê di referandumê de «bi rêjeyek dengê pir bilind» were qebûlkirin.
Di Destûra 1982an de zimanên din ji xeynî tirkî
Destûra 1982an piştî derbeya 12'ê Îlonê ya 1980an hatiye amadekirin. Ew di 7'ê Mijdarê 1982an de bi referandumê hatiye qebûlkirin. Maddeya 3an a destûrê, tirkî wek zimanê fermî yê dewletê diyar dike. Maddeya 42an jî rêziknameyekê datîne. Li gorî wê, ji xeynî tirkî, ti ziman li dibistanan wek zimanê zikmakî ji hemwelatiyên tirk re nayê hînkirin.
Sîstema Hikûmeta Serokkomariyê bi referanduma 16'ê Nîsanê 2017an hatiye qebûlkirin. Ew di sala 2018an de derket meriyetê. Partiyên siyasî yên kurd jî ji salan ve doza têketina mafê perwerdehiya bi zimanê zikmakî di destûrê de dikin.