ÎMZEYA PÊŞÎ BAHÇELÎ KIRIBÛ: METNA JI 12 MADDEYAN ÇI VEDIHEWÎNE
Ji bo pêvajoya «Tirkiyeya Bêterorê» qanûna çarçoveyê hat amadekirin. Ev qanûn li TBMM'ê ji bo îmzeyan hat vekirin. Pêşiyê Serokê MHP'ê Devlet Bahçelî îmze kir. Pêşnûmeya qanûnê ji 12 maddeyan pêk tê. Ev metin çi vedihewîne? Armanc û berfirehiya wê çi ye? Va ye metna qanûna çarçoveyê ya 12 maddeyan bi tevahî.
«QANÛNA XURTKIRINA PIŞTEVANIYA NETEWEYÎ Û YEKBÛNA CIVAKλ
Pêşnûmeya «Qanûna Xurtkirina Piştevaniya Neteweyî û Yekbûna Civakî», ku wek qanûna çarçoveyê jî tê zanîn, ji 12 maddeyan pêk tê. Metna qanûna çarçoveyê ya tevahî di nûçeya me de ye.
METNA QANÛNA ÇARÇOVEYÊ YA TEVAHÎ: DI 12 MADDEYAN DE ÇI HENE?
Metna qanûna çarçoveyê ya ku di çarçoveya pêvajoya «Tirkiyeya Bêterorê» de hat amadekirin:
ARMANC Û BERFIREHÎ
MADDE 1- (1) Armanca vê Qanûnê ev e. Saziyên ewlehiyê divê teyîd bikin: Rêxistina terorîst a PKK/KCK û her avahiyeke bi wê ve girêdayî dawî li hebûna xwe ya fiîlî aniye. Her weha divê teyîd bikin ku wê hemû çek û teqemeniyên di bin kontrola xwe de radestî kiriye. Piştî vê teyîdê, divê Biryara Meclisa Ewlehiya Neteweyî di Rojnameya Fermî de were weşandin. Piştî weşandinê ev tişt têne diyarkirin: Paşxistina lêkolîn û dozên li ser destpêkirî, paşxistina îcrayê ya biryarên mehkûmiyetê, û kirinên din ên têkildar.
(2) Hukmên vê Qanûnê van sûcan vedihewînin: Damezrandin an rêvebirina rêxistina terorîst a PKK/KCK, endametiya wê, bi zanebûn û bi vîna xwe alîkariya wê kirin, û propagandaya wê kirin. Her weha sûcên ku di çarçoveya çalakiya vê rêxistinê de hatine kirin jî têde ne. Sûcên ku li gorî Qanûna 7/2/2013 hejmar 6415, «Li Ser Pêşîgirtina Darayîkirina Terorê», bi berjewendiya vê rêxistinê hatine kirin jî di nav vê Qanûnê de ne.
PÊNASE
MADDE 2- Berfirehiya vê Qanûnê tenê bi rêxistina terorîst a PKK/KCK û avahiyên bi wê ve girêdayî sînordar e. Ji ber vê yekê, tenê sûcên ku di çarçoveya çalakiya wê rêxistinê de an bi berjewendiya wê hatine kirin, dikarin li gorî vê Qanûnê werin paşxistin.
Rewşên li jêr ne di berfirehiya vê Qanûnê de ne:
a) Sûcê kuştina bi qestî ya ku di çarçoveya çalakiya rêxistinê de hatiye kirin,
b) Sûcên ku berî 1'ê Hezîrana 2005'an hatine kirin û cezayê wan hepsê hetahetayî an hepsê hetahetayî yê giranbûyî ye, û cezayên hepsê hetahetayî yan jî hepsê hetahetayî yê giranbûyî ku berî vê tarîxê hatine dayîn,
c) Sûcên şexsî yên endamên rêxistinê,
ç) Çalakiyên rêxistinên din ên terorîst û sûcên giştî yên edlî.
Paşxistina lêkolîn û dozan
MADDE 3- Li gorî sûcên ku di çarçoveya çalakiya rêxistinê de an bi berjewendiya wê hatine kirin;
a) Ji bo sûcên ku sînorê wan ê jorîn 15 sal an kêmtir hepsê ye, lêkolîn û dozên li ser wan bo 5 salan têne paşxistin.
b) Ji bo sûcên ku sînorê wan ê jorîn ji 15 salan zêdetir e, an cezayê wan hepsê hetahetayî an hepsê hetahetayî yê giranbûyî ye, lêkolîn û dozên li ser wan bo 10 salan têne paşxistin.
Biryara paşxistinê di qonaxa lêkolînê de ji aliyê dozgerê Komarê ve, di qonaxa dozê de jî ji aliyê dadgeha ku darizandinê dimeşîne ve tê dayîn.
Di dema paşxistinê de zemanetiya dozê nagere. Li dijî biryarên paşxistinê yên ku ji aliyê dozgerê Komarê an dadgehê ve hatine dayîn, dikare îtîraz were kirin.
Eger di dema paşxistinê de yek ji sûcên terorê were kirin, biryara paşxistinê tê rakirin û lêkolîn û doz didome. Îcraya biryara mehkûmiyetê ya ku di encama vê darizandinê de derdikeve, li gorî vê Qanûnê nayê paşxistin.
Eger dema paşxistinê bêyî ku sûcek terorê were kirin biqede, biryara «cih ji bo doz nîne» an biryara betalkirinê tê dayîn.
Ji bo sûcên ku berî weşandina biryara Meclisa Ewlehiya Neteweyî hatine kirin lê di berfirehiya vê Qanûnê de ne, destpêkirina lêkolînekê piştî weşandina biryarê, bi destûra Meclisekê ku di bin serokatiya Cîgirê Serokomar de tê damezrandin ve girêdayî ye.
TEDBÎRÊN PARASTINÊ Û DOSYAYÊN DI LÊPIRSÎNA RÊYA QANÛNÎ DE
MADDE 4- (1) Ji bo sûcên ku li gorî madeya 3'yan biryara paşxistinê wê li ser were dayîn, tedbîrên parastinê yên girtina berî darizandinê û kontrola edlî hene. Ev tedbîr ji aliyê dadger an dadgeha desthilatdar a di qonaxa lêkolîn an dozê de, an ji aliyê dadgeha îstînafê ya herêmî an dezgeha cezayî ya têkildar a Dadgeha Bilind ve têne nirxandin. Eger mercên wan hebin, biryara rakirina van tedbîran tê dayîn.
(2) Ji bo dosyayên li ser sûcên ku li gorî madeya 3'yan biryara paşxistinê wê li ser were dayîn û niha di lêpirsîna îstînaf an temyîzê de ne, biryara betalkirinê tê dayîn.
TOMARKIRINA BIRYARÊN PAŞXISTINÊ Û DUBARE KIRINA SÛCAN
MADDE 5- (1) Biryarên paşxistinê yên ku li gorî madeya 3'yan hatine dayîn, di pergaleke taybet de têne tomarkirin. Ev tomar tenê dema ku ji aliyê dozgerê Komarê, dadger an dadgehê ve, bi girêdana lêkolîn an dozekê ve, were xwestin, ji bo armanca ku di fikreya 2'yan de hatiye diyarkirin têne bikaranîn.
(2) Eger ji dema dayîna biryara paşxistinê ve, di nav dema paşxistinê de sûcek terorê were kirin, biryara paşxistinê tê rakirin û lêkolîn û doz didome. Îcraya cezayê ku di rewşa mehkûmiyetê de tê dayîn, li gorî madeya 6'an nayê paşxistin û hemû encamên hukmên mehkûmiyetê derdikevin holê. Eger dem bêyî sûc biqede, biryara «cih ji bo doz nîne» an biryara betalkirinê tê dayîn.
PAŞXISTINA ÎCRAYA HUKMÊN MEHKÛMIYETÊ
MADDE 6- (1) Ev madde bi vê mercê ve girêdayî ye: Saziyên ewlehiyê teyîd bikin ku rêxistinê dawî li hebûna xwe ya fiîlî aniye û hemû çek û teqemeniyên xwe radestî kiriye. Divê Biryara Meclisa Ewlehiya Neteweyî ya vê teyîdê di Rojnameya Fermî de were weşandin. Kesên ku ji sûcê kuştina bi qestî ya di çarçoveya çalakiya rêxistinê de hatine mehkûmkirin, û kesên ku ji ber sûcên berî 1'ê Hezîrana 2005'an bi hepsê hetahetayî an hepsê hetahetayî yê giranbûyî ve hatine mehkûmkirin, ji vê madeyê têne derxistin. Ji bo mayîna sûcên ku di berfirehiya madeya 1'ê de ne;
a) Îcraya cezayê hepsê yê wan mehkûmên ku bi tevahî 15 sal an kêmtir hatine mehkûmkirin, bo 5 salan tê paşxistin.
b) Îcraya cezayê wan mehkûmên ku bi tevahî ji 15 salan zêdetir hatine mehkûmkirin, an bi hepsê hetahetayî an hepsê hetahetayî yê giranbûyî ve hatine mehkûmkirin, bi biryara dadgerê îcrayê bo 10 salan tê paşxistin. Sepandina vê fikreyê nagihîne asteng li ber cîbicîkirina biryarên musadereyê. Di dema paşxistinê de zemanetiya cezayê nagere.
Li gorî fikreya yekem, mirov dikare li dijî biryarên taloqkirinê yên ku hakimê îcrayê dide, îtîraz bike.
(3) Biryarên taloqkirinê yên li gorî fikreya yekem, di pergala ku maddeya 5an diyar dike de tên tomarkirin. Ev tomar tenê dikarin ji bo armanca di fikreya çaran de hatiye diyarkirin bên bikaranîn. Lê ev jî tenê bi daxwaza dozgerê giştî, hakim an dadgehê, di çarçoveya lêpirsîn an dozekê de mimkun e.
(4) Heke di dema taloqkirinê de sûcek ji sûcên terorê were kirin, hakimê îcrayê biryara taloqkirinê radike. Piştre îcrakirina cezayê berdewam dike. Heke ev dem bêyî sûc derbas bibe, cezayê hatiye dayîn wek hatiye îcrakirin tê hesibandin. Şopandina biryarên taloqkirinê ji aliyê dozgeriyên giştî yên komarê ve tê kirin.
ŞOPANDIN, HEVAHENGÎ Û CIHBICIHKIRIN
MADDE 7- (1) Şopandin û nirxandina çalakiyên di çarçoveya vê Qanûnê de, piştî weşandina Qanûnê di Rojnameya Fermî de dest pê dike. Ev kar ji aliyê Encumenekê ve tê kirin. Serokatiya vê Encumenê Cîgirê Serokomar dike. Endamên Encumenê ev in: Wezîrê Edaletê, Wezîrê Karên Derve, Wezîrê Karên Hundir, Wezîrê Berevaniya Millî, Sekreterê Giştî yê Serokomariyê, Serokê Îstîxbarata Millî û Sekreterê Giştî yê Encumena Ewlekariya Millî. Heke pêwîst be, Encumen dikare komîteyên jêrîn ava bike. Ew dikare nûnerên wezaret, dezgeh û saziyan, an jî kesên din ên pêwîst, vexwîne civînên Encumen û komîteyan.
(2) Ji bo pêşvebirina pêvajoyê di nav rêxistinê de, Encumen dikare kesan di komîteyên jêrîn de peywirdar bike.
(3) Biryara Encumena Ewlekariya Millî di maddeya 1emîn de hatiye diyarkirin, di Rojnameya Fermî de tê weşandin. Piştî vê weşanê, Encumen dikare bi awayekî demdemî nirxandinê bike. Ev nirxandin li gorî armanc û berfirehiya vê Qanûnê ye. Her weha, ev nirxandin li gorî rewşa hilweşandina temam a rêxistinê û li gorî raporên çavdêriyê ye. Heke Encumen pêwîst bibîne, li ser rêkûpêkirinên edlî, îdarî û qanûnî daxwaz tê kirin.
(4) Biryara Encumena Ewlekariya Millî di maddeya 1emîn de hatiye diyarkirin. Piştî weşandina vê biryarê, Encumen biryarên taloqkirinê yên vê Qanûnê bi awayekî demdemî dinirxîne. Heke pêwîst bê dîtin;
a) Rakirina bêparbûna mafan a ji ber lêpirsîn û dozan çêbûye, digel hemû encamên wê, ji Hakimtiya Cezayê ya Sulhê an ji dadgehê,
b) Rakirina bêparbûna mafan a ji ber hukmên mehkûmiyetê çêbûye, digel hemû encamên wê, ji Hakimtiya Îcrayê,
Encumen vê daxwazê dike. Merciyê têkildar li ser vê daxwazê biryarê dide. Mirov dikare li dijî van biryaran îtîraz bike. Ji bo daxwaza li gorî benda (b) ya vê fikreyê, mercek heye: Ji bo biryarên taloqkirinê yên 5 salan, divê 2 sal derbas bibin. Ji bo biryarên taloqkirinê yên 10 salan jî, divê 3 sal ji dîroka biryarê ve derbas bibin.
(5) Encumen, li ser xebatên xwe bi awayekî berdewam Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê agahdar dike. Ji bo şopandina çalakiyên di çarçoveya vê Qanûnê de, Serokatiya Meclîsê Komîteyeke Şopandinê ava dike. Komîteya Şopandinê çalakiyên vê Qanûnê dişopîne û dikare pêşniyaran pêşkêş bike.
(6) Karên sekreteriyê yên Encumenê ji aliyê Sekreteriya Giştî ya Serokomariyê ve tên kirin.
TESLÎMKIRINA ÇEK Û MALZEMEYAN
MADDE 8- (1) Endamên rêxistinê tiştinan bi xwe re tînin an ragihînin: çek, teqemenî, amûr, alav, madeyên teqemenî û her cure malzeme. Ev tişt di çarçoveya vê Qanûnê de tên tomarkirin.
(2) Wezareta Karên Hundir û Wezareta Berevaniya Millî, rêbaz û bingehên cihbicihkirina vê maddeyê diyar dikin. Ev yek bi nêrîna dezgehên ewlekariyê tê kirin.
Dem
MADDE 9- (1) Kesên ku dixwazin ji vê Qanûnê sûd wergirin, divê vê yekê bi nivîskî ragihînin. Divê ev ragihandin di nav 6 mehan de bê kirin. Ev mawe, piştî weşandina Biryara Encumena Ewlekariya Millî ya di maddeya 1emîn de, dest pê dike. Ragihandin dikare bo Dozgeriyên Giştî yên Komarê yên cihê ku kes lê ne, an jî bo dezgehên ku Encumenê peywir daye wan, bê kirin. Hukmên vê Qanûnê ji bo van kesan tê bicihanîn.
PEYWIR Û BERPIRSIYARÎ
MADDE 10- (1) Peywirên di çarçoveya vê Qanûnê de hatine dayîn, ji aliyê dezgeh û saziyên giştî yên têkildar ve bi lezgînî tên bicihanîn.
(2) Kes dikarin peywirên di çarçoveya armanc û çalakiyên vê Qanûnê de bicih bînin. Ji ber vê yekê, ji wan re berpirsiyariyeke huqûqî, îdarî an cezayî çênabe.
Ketina Meriyetê
MADDE 11- (1) Ev Qanûn di roja weşandina xwe de dikeve meriyetê.
Cihbicihkirin
MADDE 12- (1) Hukmên vê Qanûnê Serokomar bi cih tîne.