Skandaleke nû di belgeyên Epstein de
RastinewsMexdûrên ku di belgeyên Jeffrey Epstein de agahiyên wan ên şexsî eşkere bûne, hê jî di bin metirsiyê de ne. Lêkolîna DW nîşan da ku digel soza berpirsiyaran a sererastkirinê, daneyên hesas hê jî li ser înternetê ne.
Wezareta Dadê ya Amerîkayê, dema ku dosyeyên Jeffrey Epstein weşandin, çend kêmasî çêbûn. Van kêmasiyan agahiyên şexsî yên mexdûrên tacîza zayendî eşkere kirin. Lêkolînên arşîvê yên bi mehan dom kirin. Van lêkolînan nîşan da ku nav, tomarên deng û daneyên hesas ên ku divê veşartî bimînin, hê jî li ber çavên gel in.
Arşîva dewletê ya lêpirsîna Epstein bi milyonan rûpel e. Ev arşîv li gel gel hate parvekirin. Ev yek ji bo mexdûrên di bin parastinê de bû sedema krîzeke nû ya ewlehiyê. Meha Gulanê ya borî, mexdûreke tacîzê li ber Kongreya Amerîkayê axivî. Wê rewşa xwe ya bêçaretiyê bi van gotinan kire kurte: «Ez êdî nikarim bêyî ku her tim li dora xwe binêrim, bijîm.»
Wezareta Dadê di 30ê Rêbendanê de komeke mezin a daneyên li ser Epstein vekir. Lê belê piştî sê rojan, parêzerên wezaretê çûn Dadgeha Federal. Wan got ku di weşandina daneyên şexsî de «çewtiyên mirovan û pirsgirêkên teknîkî» çêbûne. Wezaretê ragihand ku dê belgeyên xelet werin derxistin. Lê digel ku çend meh borîne, kêmasiyên ewlehiyê hê jî nehatine çareserkirin.
Lêkolîna Mehan Metirsî Eşkere Kir
Yekîneya rojnamegeriya lêkolînî ya DW û tîmên nûavakirin û daneyan, bi mehan lêkolîn kirin. Wan kêmasiyên bi qasî skandalê eşkere kirin. Nîvê Sibatê, tîman zêdetirî 800 hezar dosye kom kirin. Wan dît ku arşîv her tim tê guhertin. Dosye tên jêbirin û ji nû ve tên barkirin. Bi hezaran belge bêyî şopê wenda dibin.
Rojnamevanan ji bo rastandina her belgeyekê, şopên dîjîtal ên bi navê «hash» bikar anîn. Wan dît ku mezinahiya dosyeyên bi heman navî guherîye. Wan dît ku paşê tiştên nû li naveroka wan hatine zêdekirin.
Di rewşeke din de jî, navê mexdûrekê her cara dihat sansûrkirin. Lê belê di rûpela dawî ya tutanaka îfadeyê de, li beşa ku ew spasiya parêzerê xwe dike, nasnameya wê vekirî hişt.
Fiyaskoya Sansûrê li Tomarên Dengî
Tomarên dengî yên îfadeyên mexdûran û tomarên îhbarê hatin analîzkirin. Ev analîza edlî ji aliyê koma lêkolînê ya Belavkirin û Ewlehiya Medyayê ve hate kirin. Ev kom girêdayî Enstîtuya Teknolojiyên Medyaya Dîjîtal a Fraunhofer (MDS) ye, ku navenda wê Almanya ye.
Pispor zêdetirî 150 tomarên dengî lêkolîn kirin. Wan dît ku rêbazên sansûrê ne li gorî hev in. Analîzkera dengî ya edlî Milica Gerhardt li ser vê rewşê axivî. Wê got: «Dema meriv li naveroka van tomaran dinêre, dibîne ku gelek agahiyên şexsî nehatine sansûrkirin.»
Mînak, di hin tomaran de navê kesekî ku têlefona îhbarê ya fermî lê kiribû, bi dengê «bîp» hatibû veşartin. Lê di guhertoyeke din a heman komê de, rewş cuda bû. Navê wî yê tevahî bi eşkereyî dihat bihîstin. Agahiyên têkiliyê yên rasterast jî bi heman awayî eşkere bûn. Diyar bû ku tedbîrên parastinê yên ji bo mexdûran, ji bo şahid û îhbarkeran nayên sepandin.
Serokê koma lêkolînê ya MDS, Patrick Aichroth, li hember van çewtiyan bertek nîşan da. Wî got: «Gava agahiyên hesas an jî yên ku nasnameyê eşkere dikin car yekê hatin weşandin, zirara wê venagere.»
Wezaret Bêdeng e, Têkoşîna Huqûqî Dest Pê Dike
Encam û agahiyên mexdûran ên nesansûrkirî bi Wezareta Dadê ya Amerîkayê re hatin parvekirin. Lê belê ji vê dezgehê tu bersiv nehat wergirtin.
Meha Avrêlê, Ofîsa Kontrolkirinê ya Wezareta Dadê lêkolîn destpê kir. Ev lêkolîn li ser lihevkirina qanûna zelaliyê bû. Meha Tîrmehê, endamên Kongreyê pêşnûmayeke qanûnî ya nû pêşkêş kirin. Navê vê pêşnûmayê «Qanûna Zelaliya Dosyeyên Epstein II» ye. Ev qanûn mafê vekirina doz dide mexdûran, li hember Wezareta Dadê ya ku li gorî rêzikan tevnagere.
Mexdûra tacîzê ya ku di rûniştina meha Gulanê de axivîbû, got ku pergal ji edaletê dûr e. Wê ev yek bi van gotinan diyar kir:
«Dewlemend û bihêz bi saya sansûrê tên parastin. Lê navê min li ber çavên tevahiya dinyayê hate raxistin. Delîl li vir in. Digel vê yekê jî, xwedî desthilatan berpirsiyariya xwe qebûl nakin. Ew tercîh dikin ku em civakî, hestî û bedenî winda bibin.»