Pisporên NY gazî Îranê kirin: Bila zext li ser Kurd û Belûcan raweste
Rastî-Pisporên mafên mirovan yên Neteweyên Yekbûyî (NY) gazî Îranê kirin ku li dijî kêmneteweyan, bi taybetî Kurd û Belûcan, dawî li girtina keyfî ya zêdebûyî, windakirina bi zorê, îşkence, reftara xerab û îdaman were anîn.
RastinewsPisporên mafên mirovan yên Neteweyên Yekbûyî (NY) gazî Îranê kirin. Wan xwest ku zext li ser kêmneteweyan, bi taybetî Kurd û Belûcan, raweste. Wan behsa girtina keyfî, windakirina bi zorê, îşkence, reftara xerab û îdaman kirin.
Di daxuyaniya xwe de pisporên NY wiha got: piştî bertekên ku di Kanûna 2025an de dest pê kirin, bi hezaran kes hatin girtin. Îdiayên cidî hene ku gelek kes tûşî îşkenceyê bûne. Her wiha gelek kes bi zorê hatine windakirin.
Di daxuyaniyê de hate gotin ku girtina keyfî li dijî kêmneteweyan zêde bûye. Cezayên giran ên bi sedemên siyasî jî zêde bûne. Di sala 2026an de bi kêmî 24 Belûc û 22 Kurd hatin îdamkirin. Gelek kes din jî di bin talûkeya îdamê de ne.
Pisporên NY qeyd kirin ku qanûneke sala 2025an tarîfa cesûsiyê li Îranê fireh kiriye. Sê sûcên ewlekariya netewî tên bikaranîn: moharebeh (dijminahiya Xwedê), Efsad-fil-Erz (tevlihevî li ser rûyê erdê) û baxî (serhildana çekdarî li dijî dewletê). Ev sûc bi taybetî wek amûrê zextê li ser Kurdan tên bikaranîn.
Pisporan gazî lezgîn kirin ji bo Kurdên bi navên Yusef Ahmedî, Rauf Şêx Maroufî, Mihemed Ferecî û Mihsin Îslamxah. Wan heman gazî ji bo girtiyê Belûc Ferhad Baranzehî jî kir. Tê îdiakirin ku ev kes li ser îfadeyên di bin îşkenceyê de hatî girtin hatine darizandin. Pisporan xwest ku biryarên îdamê ên wan bêne rawestandin.
Di daxuyaniyê de hate diyarkirin ku dosyayên çalakvanên jin ên Kurd jî beşek ji vê pêvajoyê ne. Berê ji bo Pakhşan Azîzî û Varîşe Muradî biryara îdamê hatibû dayîn. Ev jî beşek ji zextên sîstematîk li ser Kurd û Belûcan e.
Pisporên NY her wiha got ku li dijî kêmneteweyên din jî zext zêde bûye. Kurdên Sunî, Yarsan û Azerî jî di nav de ne. Rewşa girtina keyfî û windakirina bi zorê li wan jî zêde bûye. Ev pratîk zarok jî digire nav xwe.
Di daxuyaniyê de hat gotin ku Îran siyasetmedar û çalakvanên Kurd ên li derveyî welêt jî dike hedef. Herî dawî, biryarên gîyabî û daxwazên radestkirinê li ser 37 rêber û çalakvanên Kurd hatin weşandin. Hate gotin ku ev pratîk beşek ji zextên li ser sînoran derbasbûyî ye.
Pisporên NY bîr xistin Îranê ku ew xwedan peywirên mafên mirovan ên navneteweyî ye. Wan gazî kirin ku dawî li îşkence, windakirina bi zorê, girtina keyfî û darvekirina keyfî were anîn. Wan her wiha xwest ku mafê darizandina edilane bê misogerkirin. Cudakariya li dijî kêmneteweyan jî divê raweste.