Qanûna çarçove ya 12 madeyan li Meclîsê

Rastinews — Li Ankarayê pêvajoya nû ya bi navê «Tirkiyeya Bêterorê» didome. Gava qanûnî ya bi hêvî dihat, hat avêtin. Şert ev e: divê Meclîsa Ewlekariya Neteweyî (MGK) piştrast bike ku terkkirina çekan û hilweşandina rêxistinê pêk hatiye. Li ser vê bingehê, pêşnûyareke qanûnê ya 12 madeyan hat amadekirin. Navê wê: «Pêşnûyara Qanûna Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî». Ev pêşnûyar ji bo sûcên terorê cezayê 5 heta 10 salan û betalkirina lêpirsînan tîne. Wê rojê pêşnûyar hat pêşkêşkirina Meclîsê.

Hikûmetê vê pêvajoyê «Tirkiyeya Bêterorê» bi nav kir. Îro qanûna çarçove, ya ku Tirkiye pir li benda wê bû, hat pêşkêşkirina Meclîsê. Roja înê ew ê di komîsyonê de bê nîqaşkirin. Roja yekşemê jî di Kurulta Giştî de bê nîqaşkirin. Piştre ew ê bibe qanûn. Ji bo ku ev rêziknameya 12 madeyan derkeve meriyetê, şert heye. Divê Meclîsa Ewlekariya Neteweyî (MGK) piştrast bike ku her sazûmana girêdayî PKK/KCKê xwe hilweşandiye. Divê wekî din piştrast bike ku hemû çek bi temamî hatine terikandin. Heke ev şert pêk were, lêpirsîn, doz û biryarên cezayê yên qetî wê bêne rawestandin. Ev rawestandin ji bo sûcên «avakirin an rêvebirina rêxistinê, endametî, bi zanebûn û xwestin alîkarîdan, propaganda, sûcên di çarçoveya çalakiya rêxistinê de û sûcên fînansmana terorê» ye. Li gorî vê, bêyî ku dema demdirêjkirinê hebe, cezayê van sûcan tê rawestandin. Ji bo sûcên bin 15 salan, 5 sal. Ji bo sûcên li jor 15 salan, 10 sal. Di dawiya vê demê de, heke şert bên cîbicîkirin, ceza jî tê rakirin.

Lê belê, «sûcê kuştina bi zanebûn a di çarçoveya çalakiya rêxistinê de hatiye kirin» ne di vê qanûnê de ye. Kesên ku berî 1ê Hezîrana 2005an cezayê girtina hetahetayî ya giran girtine jî ne di vê qanûnê de ne. Sûcên ku fera girtina hetahetayî ya giran dixin jî ne di naverokê de ne. Bi vî awayî, rêya ku Rêberê PKKê Abdullah Ocalan ji vê qanûnê îstîfade bike, tê girtin. Ocalan berê biryara hilweşandinê dabû.

Ji bo teyîd û tespîtê, «Kurulta Nirxandin û Koordînasyonê» tê avakirin. Serokatiya wê alîgirê Serokkomar dike. Endamên wê ev in: Wezîrê Edaletê, Wezîrê Karên Derve, Wezîrê Karên Hundir, Wezîrê Berevaniya Neteweyî, Sekreterê Giştî yê Serokkomariyê, Serokê MÎTê û Sekreterê Giştî yê MGKê. Koordînasyona vê Kurultê Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê dike. Bi vê qanûnê, di TBMMê de jî «Kurulta Şopandinê» ya 17 endaman tê avakirin. Endamên wê Serokê TBMMê diyar dike. Ev komîsyona ku bi qanûnê tê avakirin, ne li gorî Nîzama Hundirîn a Meclîsê ye.

Ev rêzikname behsê windabûna mafan jî dike. Li gorî wê, Kurul dê biryarên rawestandinê her wext ji nû ve binirxîne. Heke pêwîst be, Kurul dikare bixwaze ku hemû encamên windabûna mafan a ji lêpirsîn, doz an mahkûmiyetê çêbûne bên rakirin.

Naveroka pêşnûyara qanûnê ya bi navê «Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî», ya ku wek qanûna çarçove tê zanîn û ji partiyên siyasî yên TBMMê re hatiye pêşkêşkirin, ev e:

«Pêşnûyara Qanûna Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî»

Pêşnûyara qanûnê ya bi navê «Xurtkirina Hevgirtina Neteweyî û Yekbûna Civakî» ji 12 madeyan pêk tê. Ev pêşnûyar ji bo tespîtkirina ku rêxistina PKK/KCK û her sazûmana girêdayî wê hebûna xwe ya fiîlî xilas kiriye, hatiye amadekirin. Her wiha ji bo tespîtkirina ku hemû çek û teqemenî yên di destê wan de hatine radestkirin jî hatiye amadekirin. Di nivîsa vê pêşnûyarê de:

Deshelata Tespît û Teyîdê:

Pêşbîn e ku saziyên ewlekariyê tespît bikin ku hemû sazûmana rêxistinê, bi her hêmana xwe, hebûna xwe ya fiîlî xilas kiriye û bêçek maye. Piştre Meclîsa Ewlekariya Neteweyî (MGK) dê vê tespîtê piştrast bike.

Naveroka Wê:

Ev pêşnûyar sûcên avakirin an rêvebirina rêxistina terorê ya PKK/KCK vedigire. Sûcên endametî, alîkariya bi zanebûn û xwestin, û propagandaya rêxistinê jî tê de ye. Sûcên di çarçoveya çalakiya vê rêxistinê de hatine kirin jî tê de ne. Sûcên ku ji bo berjewendiya vê rêxistinê li gorî Qanûna Hejmar 6415 ya Asteng Kirina Fînansmana Terorê hatine kirin jî tê de ne.

Ne Di Naverokê De:

Sûcê kuştina bi zanebûn a di çarçoveya çalakiya rêxistinê de ne di vê naverokê de ye. Lêpirsîn û dozên li ser sûcên ku berî 01.06.2005an hatine kirin jî ne di naverokê de ne. Ev sûc yên ku cezayê girtina hetahetayî an girtina hetahetayî ya giran hewce dikin in.

Lêpirsîn û Doz:

Nirxandina kesên ku dikevin naveroka vê qanûnê, dê ji aliyê saziyên ku niha lêpirsîn û dozên wan li ber destê wan in ve bê kirin. Lê ji bo îstîfadekirina vê qanûnê, serlêdan dikare li Serdozgeriya Komarê ya cîhê niştecihbûnê bê kirin. Serlêdan dikare li saziyên ku Kurul wezîfedar kiriye jî bê kirin.

Rawestandina Lêpirsîn û Dozan:

• Ji bo sûcên ku sînorê wan yê jorîn 15 sal an kêmtir e, bi 5 salan,
• Ji bo sûcên ku cezayê wan ji 15 salan zêdetir e, an girtina hetahetayî an girtina hetahetayî ya giran hewce dike, bi 10 salan, lêpirsîn û doz têne rawestandin.

Di nav du hefteyan de, rêya îtîraz û serlêdanê li hember biryarê vekirî ye.

Heke şert hebin, tedbîrên parastinê yên girêdayî girtina berî darazê û kontrola edlî ji bo sûcên ku dê biryara rawestandinê li ser wan bê dayîn, têne rakirin.

Ji bo dosyeyên ku di lêpirsîna rêyên qanûnî de ne, dê biryara betalkirinê bê dayîn. Piştre dadgeha pileya yekem dê biryara rawestandinê bide. Heke di dema diyarkirî de sûc neyê kirin, dê biryar bê dayîn ku «cih ji doz nemaye» an jî biryara betalkirinê bê dayîn.

Rawestandina Cezayan:

• Cezayê girtina ku bi tevahî 15 sal an kêmtir e, bi 5 salan,
• Cezayê girtina ku bi tevahî ji 15 salan zêdetir e, an mahkûmiyeta girtina hetahetayî an girtina hetahetayî ya giran, bi 10 salan, dê bi biryara qazîyê îcraya cezayan bê rawestandin. Rêya îtîrazê vekirî ye.

Heke di dema rawestandinê de sûc neyê kirin, dê were hesibandin ku ceza hatiye îcrakirin.

Dema Demdirêjkirinê:

Di dema rawestandinê de, dema demdirêjkirinê ya doz û cezayan nayê hesibandin.

Windabûna Mafan:

Kurul dê biryarên rawestandinê her wext ji nû ve binirxîne. Heke pêwîst bibîne, Kurul dikare ji Qazîtiya Sivîl a Cezayî, ji dadgehê an ji Qazîtiya Îcraya Cezayan bixwaze ku hemû encamên windabûna mafan a ji lêpirsîn, doz an mahkûmiyetê çêbûne bên rakirin.

Ji bo biryarên rawestandinê yên 5 salî, divê ji roja biryarê 2 sal derbas bibin. Ji bo yên 10 salî jî, divê 3 sal derbas bibin.

Şopandin, Koordînasyon û Sepandin:

Kurulta ku serokatiya wê alîgirê Serokkomar dike, dê şopandin û nirxandina sepandina vê qanûnê bike. Endamên wê ev in: Wezîrê Edaletê, Wezîrê Karên Derve, Wezîrê Karên Hundir, Wezîrê Berevaniya Neteweyî, Sekreterê Giştî yê Serokkomariyê, Serokê MÎTê û Sekreterê Giştî yê MGKê.

Pêşbîn e ku koordînasyona Kurultê ji aliyê Sekreteriya Giştî ya Serokkomariyê ve bê kirin.

Komîsyona Şopandinê ya TBMMê, ya 17 endaman, dê were avakirin. Ev komîsyon dê çalakiyên di çarçoveya vê qanûnê de bişopîne.

Radestkirin û Bêçekbûn:

Pêşbîn e ku genelgeya girêdayî tomarkirina radestkirinê, bi dîtina saziyên ewlekariyê, bi hev re ji aliyê Wezareta Berevaniya Neteweyî û Wezareta Karên Hundir ve bê amadekirin.

Dema Serlêdanê:

Piştî ku biryara Meclîsa Ewlekariya Neteweyî (MGK) di Rojnameya Fermî de hat weşandin, divê di nav şeş mehan de serlêdana nivîskî ji bo îstîfadekirina vê qanûnê bê kirin.

Çavkanî: T24