12 Sal Derbas Bûn, Ferman Neqediyan: «Divê Hesabê Sûcê Mirovahiyê Bê Pirsîn!»
RastinewsLi bajarê Kalkar yê Almanyayê, saziyên Êzîdî û yên Kurdan li hev civiyan. Di 12mîn saliya Komkujiya Şengalê ya 3'ê Tebaxa 2014an de, wan gazî civaka navneteweyî kirin. Digotin divê hesab bê pirsîn. Ev bîranîn ji hêla Mala Êzîdiyan û Civata Kurdên Almanyayê ve hat lidarxistin. Wan destnîşan kir ku ev komkujî ne tenê hesabek li ser dîrokê ye. Fermanên ku ji Efrînê heta Şengalê didomin, ya îro ne.
Civata Kurdên Almanyayê û Mala Êzîdiyan, di 12mîn salvegera komkujiya ku DAIŞê di 3'ê Tebaxa 2014an de li Şengalê pêk anî de, li Mala Êzîdiyan a Kalkar bernameyeke fireh a bîranînê li dar xistin. Di merasîmê de siyasetmedarên herêmê, parlamenterên Alman û gelek mêvan beşdar bûn. Merasîm bi berhemeke hunermend Bedil Brahim dest pê kir. Wî ev berhem ji qurbaniyan re pêşkêş kir.
Li gorî nûçeya rojnamevana ji Almanyayê Ruken Hatun Turhallı, axaftinên vekirinê Serokê Mala Êzîdiyan a Kalkar Pîr Brahîm Şaro û Sekreterê Giştî yê Civata Kurdên Almanyayê Cahit Başar kirin. Herdu axaftinvanan gotin: nabe komkujî bê jibîrkirin. Piştgirî bi zindîmayan re girîng e. Parastina civaka Êzîdî berpirsiyariyeke hevpar e.
Cahit Başar di axaftina xwe de got, Komkujiya Şengalê domdariya çewisandin û tunekirinê ye. Ev çewisandin bi sedan salan li ser baweriya Êzîdiyan hebûye. Wî berxwedana wêrek a hêzên xweparastinê yên Kurd û Êzîdî li dijî DAIŞê bi rûmet bir bîra kesan. Got tenê bibîranîn têrê nake. Nasîna komkujiyê wateya berpirsiyariyeke siyasî jî digire. Divê Êzîdî bên parastin. Divê Şengal ji nû ve bê avakirin. Divê li dijî tundrewiya îslamperest bi biryardarî bê têkoşîn. Herwiha spasiya Almanyayê kir, ji ber ku wê gelek qurbaniyên komkujiyê pêşwazî kirine û piştgirî daye têkoşîna li dijî DAIŞê.
Siyasetmedar û axaftinvanên din jî di bernameyê de beşdar bûn. Wan sûcên mirovahiyê yên ku donzdeh sal berê li Şengalê hatin kirin, anîn bîra mirovan. Gotin divê komkujî û êşa qurbaniyan qet neyên jibîrkirin. Kaymakamê Kalkar Christoph Gerwers, Serokê Koma Kesk a Parlamentoya Eyaleta Kuzey Ren-Vestfalyayê Wibke Brems, Endamê Desteya Rêveberiyê ya CDU'yê Dr. Günther Bergmann, Gotarvanê Siyaseta Entegrasyonê ya CDU'yê Peter Blumenrath û rojnamevan Tobias Huch, di axaftinên xwe de balê kişandin ser berpirsiyariya Almanyayê û civaka navneteweyî bo parastina Êzîdiyan.
Axaftinvanan herwiha got divê mafê rûniştina daîmî ji qurbaniyên li Almanyayê dijîn re bê dayîn. Divê piştgirî ji bo avakirina Şengalê were dayîn. Divê piştgiriya navneteweyî ji bo pêşerojeke ewle ya niştecihên herêmê berdewam be. Wan destnîşan kir divê li dijî terora îslamiya radîkal û her cure tundrewiya olî bi biryardarî bê têkoşîn.
Şaredara Kalkar Dr. Alexandra Schacky bi xwe nikarî beşdarî bernameyê bibe. Endamek ji Meclîsa Şaredariya Kalkar cîgirtiya wê kir. Li dawiya bernameya bîranînê, fîlimeke belgeyî ya kurt hat nîşandan. Fîlim wehşeta ku DAIŞê donzdeh sal berê li dijî Êzîdiyan pêk anî, digot. Serpêhatiyên qurbaniyan û zindîmayan jî tê de bûn. Fîlim careke din bal kişand ser hevgirtina navneteweyî û girîngiya jibîrnekirina komkujiyê.
Pîr Brahîm Şaro li ser navê Mala Êzîdiyan axivî. Wî got fermana 74an, ku di 3'ê Tebaxa 2014an de li Şengalê li dijî Kurdên Êzîdî hat kirin, ferrmana dawî nîne. Komkujiya Kurd û Êzîdiyan a li Efrînê hêj jî berdewam e. Ev yek li ber çavên cîhanê diqewime. Bi vê bîranînê ew dixwazin vê pirsgirêkê bikin rojeva civaka navneteweyî. Dixwazin piştgiriya hevalên xwe yên Alman û qadên siyasî yên Almanyayê bistînin. Dixwazin hesasiyeta li dijî komkujiyê zêde bikin.
Serokê Koma Kesk a NRW'yê Wibke Brems der barê Komkujiya Şengalê de got: «Ez bawer dikim nasîna vê jenosîdê pir girîng e. Lê divê em rewşa niha jî rast analîz bikin. Rewşa niha çi ye? Li gorî min ev qet rewşeke saxlem nîne. Ji ber vê yekê ez bawer dikim hê jî pêdivî bi çeperekî parastinê yê ciddî heye. Divê ev çeper ji vir were dayîn. Li welatê me jî partiyên rastgir li ser derxistina van kesên hewceyê parastinê propaganda dikin. Em qet vê helwestê qebûl nakin.»
Cîgirê Serokê Civata Kurdên Almanyayê Mehmet Tanrıverdi got: «Me ev bîranîn bi hev re, Civata Kurdên Almanyayê û Mala Êzîdiyan a Kalkar, li dar xist. Sedem Komkujiya Êzîdiyan a Şengalê bû. Divê gelê me yê Êzîdî bizane: hesabpirsîna vê komkujiyê ne tenê erkê wan e. Ev erkê me hemûyan e. Li her çar parçeyên Kurdistanê û li Diyasporaya Kurd, bîranîn ji bo vê komkujiyê tên lidarxistin. Hêvî dikim ewlehiya gelê me yê Êzîdî, yê ku ji ber komkujiyê Şengal terikandiye, bê misogerkirin. Bila ew vegerin ser axa xwe ya pîroz û li wir jiyana xwe bidomînin. Herwiha hêvî dikim hêzên çekdar ên li Şengalê, Heşdî Şabî û hêzên girêdayî PKK'ê, ji herêmê derkevin. Bila Şengal di bin kontrol û piştgiriya aborî ya Herêma Kurdistanê de ji nû ve were avakirin û birîna xwe derman bike.»
Rojnamevanê Alman Tobias Huch di axaftina xwe de got: «Di vê pêvajoya komkujiyê de min Kurdên Êzîdî û Kurd nas kirin. Wek rojnamevan min xebitî bo dîtbariya vê komkujiyê. Piştî komkujiyê min beşdarî pêvajoya avakirina Mala Êzîdiyan a Kalkar jî bû. Divê tehdîda ku terora îslamî ya radîkal li ser jiyana Êzîdiyan pêk tîne, xuya bibe. Divê gelê Şengalê bi ewlehî ji kampên penaberiyê vegere. Divê bi projeyên aborî û civakî bêne piştgirîkirin. Bi taybetî divê perwerdehiya ciwanên Êzîdî bê piştgirîkirin.»
Cemal İsmail Xelil, ji Xanê Sorê ya Şengalê, ji komkujiyê xilas bûye. Wî serpêhatiya hevdîtina xwe û Baba Şêx bi Serok Barzanî re vegot. Ev hevdîtin bo rizgarkirina Êzîdiyan bû. Wî got: «Gava Komkujiya Şengalê qewimî, me bi Baba Şêx re çû ba Serok Mesûd Barzanî. Me alîkarî xwest. Serok Barzanî pir bi kok bû. Baba Şêx bi girîn xwe avêt ser wî û got: Êzîdîtî qediya. Serok Barzanî got: heta Kurdistan hebe, Êzîdîtî wê hebe. Got: heke hewce be ez cilên xwe jî bifiroşim, ezê ji bo rizgarkirina keçên me yên Êzîdî ji destê DAIŞê her tiştê ku di destê min de ye bikim. Got: eger niha balafirek li ba min hebûya, min ê bi xwe biçûya Şengalê. Min ê tavilê destwerdan bikira. Bawer bin, heta Şengal azad nebe ez venagerim malê. Ezê bi Pêşmergeyên xwe re li pêşiya şer cî bigirim.» Serok Barzanî soza xwe pêk anî. Wî 3 hezar keçên me yên li destê DAIŞê, li hember fîdyeyê ji wan xilas kir. Dewleta Iraqê, digel îmkanên xwe yên mezin, tu qirşek jî bo rizgarkirina keçên me neda. Almanyayê jî dosyaya jenosîda Êzîdiyan bi ciddiyet girt destê xwe. Ji bo vê em spasiya dewleta Almanyayê dikin. Digel Almanyayê, heta niha 23 dewletan bi awayekî fermî jenosîda li dijî Êzîdiyan nas kir. Ya pêşî Herêma Kurdistanê bû ku vê yekê wek jenosîd nas kir. Lê Iraq hêj vê yekê qebûl nake. Ev rewşeke pir êşnak e. Heke welatê ku hûn tebaayê wê ne, komkujiyeke wisa mezin li dijî we fermî nas neke, êdî tu hêvî ji wan namîne.»
Serokê Komeleya Ronahî ya Bochumê ya Almanyayê Xunaf Heco, der barê Komkujiya Êzîdiyan de got: «Em îro bi minasebeta 12emîn saliya Komkujiya Şengalê li hev civiyan. Berî her tiştî ez dixwazim vê bibêjim: em Kurd hê jî pêvajoyên komkujiyê derbas nekirine. Komkujî li her parçeyê me berdewam in. Em ji roja pêşî heta îro, bi qadên siyasî yên Almanya û welatên din ên Ewropayê re têkilî danîne. Me li ser vê mijarê hesasiyet çêkir. Me piştgiriya wan girt. Em Kurd, bi civaka xwe ya Êzîdî re, milê milê vê xebatê meşandin. Ji wan re ku vê komkujiyê li Kurdan reva dikin, em dibêjin: dev ji vê siyaseta komkujiya qirêj a li dijî Kurdan berdin. Em piştî sed salan jî dev ji doza Kurd bernedan û em ê dev jê bernedin. Dibe ku em îro ji Kurdistaneke mezin a serbixwe dûr in. Lê em nêzî xweseriya her parçeyê xwe ne. Em ne gelekî ne ku li şer û lêbûrînê digerin. Em gelekî ne ku dixwazin li ser bingeha mafên xwe, li ser axa xwe, bi aşitî bijîn.»
Herî dawî, Şêwirmendê Karûbarên Êzidiyan ê Parlamentoya Kurdistanê Şêx Zedo Baadî jî axivî. Wî wiha got: «Min 4 sal li dijî DAIŞê wek Pêşmerge şer kir. Me ji bo baweriya xwe û Şengalê biparêze, hemû hêza xwe da. Piştre ez bo wezîfeya Şêwirmendiya Almanyayê ya Parlamentoya Herêma Kurdistanê hatim pêşniyarkirin û ez hatim tayînkirin. Di roja Fermanê de, terorîstên bi cilên reş û ala reş, êrîşên gelekî dijwar li Êzidiyan kirin. Bi hezaran kal, ciwan, zarok, jin û mêrên me girtin. Ew bi zorê, bi şûr, dixwestin ku em bibin misilman. Ên qebûl nekirin, wan serê wan jê kirin. Wan îşkenceyên ne mirovane li wan kirin. Li gorî min, ên ev tişt li Êzidiyan kirin hevalên Seddam û şopînerên rêça wî bûn. Ew hemû karên xwe yên ne mirovane, mixabin bi navê Îslamê kirin. Armanca wan hilweşandina yekîtiya Herêma Kurdistanê bû. Armanca wan din, dabeşkirina Êzidî û gelê Kurd bû. Lê ew negihîştin vê armancê. Çimkî tevahiya gelê Kurd, li Dihok, Hewlêr, Silêmanî, Kerkûk, Barzan, Germiyan û Zaxo, deriyên xanî û bajarên xwe ji me re vekirin. Xwedî li me derketin. Ev xwedîderketin hêz da me. Bi vê hêzê me berxwedan destpê kir.»