Hizbullahiyên direvî ji nû ve li ber dadgehê hatin xelasî: 183 kuştin, tenê 6 sal cezakirin
RastinewsHizbullahiyên direvî bi lezê ji nû ve hatin darizandin û paqij bûn:
Ji bo 183 kuştinan îndirîma «tevgera baş»
Edîp Gumûş û Cemal Tutar sernişînên rêxistina Hizbullah in. Ew ji kuştinên «kesê nayê zanîn» ên salên 90î berpirsyar têne dîtin. 183 kes hatin kuştin. Di dadgeha «ji nû ve»yê de ku bû «dadgehek taybet», her du sanik tenê 6 sal ceza girtin û hatin berdan. Malbatên qurbaniyan ji vê dozê bêagah man. Sanikên ku 15 salan direvî bûn, îndirîma «tevgera baş» jî bidest xistin.
Parlementera Partiya Karkerên Emek (EMEP) ya Entabê, Sevda Karaca, biryara Dadgeha Cezayê Giran a 6emîn a Amedê li ser Edîp Gumûş û Cemal Tutar aniye rojeva Meclîsa Mezin a Tirkiyeyê (TBMM).
Karaca ji Wezîrê Dadê Akîn Gurlek pirsên nivîskî xwestin bên bersivandin. Wê got ku rêxistina Hizbullah di salên 1990î de bi taybetî li Êlihê, Mêrdînê û Amedê pir kuştin, birîndarkirin û îşkence kiriye. Biryara dadgehê li ser vê rêxistinê nakokiyên mezin li civakê derxistin holê.
«Tenê ji endametiya rêxistinê ceza hate dan»
Sevda Karaca di pêşnûmeya xwe de got, dadgehê sanikên ku ji sûcên giran têne darizandin tenê ji sûca «endametiya rêxistinê» cezakirine. Her wiha ji sala 2011an vir ve direvî bûn sanikan re jî îndirîma tevgera baş hatiye sepandin.
Karaca got ev nêzîkatî ji aliyê hiqûqî û wîcdanî ve pêwîstiya vebêjînê heye.
Rexne li ser sepandina biryarên AYMê
Di pêşnûmeyê de behsa biryara Dadgeha Destûrî (AYM) ya sala 2019an jî hate kirin. AYMê ji bo hin sanikên Hizbullah ku li dadgehên bi dadgerên leşkerî hatibûn darizandin, biryara «binpêkirina mafê darizandina edaletdar» dabû.
Karaca got biryara darizandina ji nû ve divê tenê ji bo kesên ku AYMê ji bo wan biryara binpêkirinê daye derbasdar be. Lê belê Hizbulayiyên din jî ku ne di nav vê biryarê de bûn, ji darizandina ji nû ve sûd wergirtin. Cezayên wan hatin sekinandin û ew jî hatin berdan. Karaca got ev pratîk di tu dozeke rêxistinên din de nehatiye dîtin. Wê got ev bûye «pratîkeke taybet a Hizbullah».
«Di 3,5 mehan de biryara paqijbûnê hate dan»
Karaca bîr xist ku Edîp Gumûş, sernişînê bilind ê Hizbullah, û Cemal Tutar, berpirsyarê baskê leşkerî yê rêxistinê, piştî berdana xwe ya sala 2011an derketin derveyî welêt.
Karaca got, li ser wan tu biryara darizandina ji nû ve ya AYMê tune bû. Lê belê bi serîlêdana parêzeran, li Dadgeha Cezayê Giran a 6emîn a Amedê pêvajoya darizandina ji nû ve dest pê kir. Sanikên ku li derveyî welêt bûn, ji Êlihê bi rêya SEGBÎSê beşdarî dadgehê bûn.
Karaca got dadgehê di nêzîkî sê meh û nîvekê de ji ber «delîlên eşkere tune ne» ji kuştinên ku berê hatibûn îtîrafkirin û salan darizandin, biryara paqijbûnê da. Her wiha dadgehê ji ber «di Hizbullah de tenê serokek heye» ji sûca serokatiya rêxistinê jî sanik paqij kirin.
«Malbatên windayan di pêvajoyê de nehatin tevlîkirin»
Karaca got malbatên kesên hatine kuştin nehatin kirin alîgirên dozê. Bi vî awayî maf ê wan yê temyîzê bi fiîlî hate rakirin.
Karaca kuştina Namîk Tarancî, nûnerê Amedê yê Kovara Gerçek, û kuştina Mehmet Sîncar, parlementerê DEPê yê Mêrdînê, di sala 1992an de bîr xist. Wê got ev biryar di dema ku çareseriya demokratîk a pirsgirêka kurd tê nîqaşkirin de li wîcdana giştî xesar dane.
«Çima li ser karmendên dewletê lêpirsîn nehat kirin?»
Karaca got di raporên fermî de, nemaze di Raporê Komîsyona Lêkolînê ya Kuştinên Kesê Nayê Zanîn a TBMMê de, têkiliyên di navbera Hizbullah û hin karmendên dewletê de hatine destnîşankirin. Wê rexne kir ku heta niha li ser van kesan lêpirsîneke bibandor nehatiye kirin.
10 pirs ji Wezîr Gurlek
Karaca di pêşnûmeya xwe de van pirsan ji Wezîrê Dadê Akîn Gurlek pirsî:
1. Ji bo daxwaza darizandina ji nû ve ya Edîp Gumûş û Cemal Tutar, biryareke AYMê heye? Sepandina biryarên AYMê bi awayekî «taybet ji kesan re» li ser sanikên Hizbullah, gelo sedema wê çi ye?
2. Ji bo bi sedan kesan, wek siyasetmedarên kurd û girtiyên Geziyê, biryarên AYMê ji aliyê dadgehên herêmî ve nayên sepandin. Lê li gorî sanikên Hizbullah, hemû rêzikên hiqûqê têne şilkirin û sepandin. Wezaretiya we vê rewşê çawa dinirxîne?
3. Kesên ku bi dehan kuştin, birîndarkirin û zilma wan bi biryarên dadgehên berê hatine îspatkirin, di 3,5 mehan de û ji ber «tunebûna delîlên eşkere» hatine paqijkirin. Wezaretiya we vê yekê çawa dinirxîne?
4. Sepandina îndirîma «tevgera baş» ji bo van sanikan, ji aliyê hiqûqî û wîcdanî ve rojevê çi ye?
5. Pêvajoya darizandinê bêagahiya malbatên qurbaniyên Edîp Gumûş û Cemal Tutar hatiye meşandin. Sedema vê çi ye? Wezaretiya we li ser vê mijarê lêkolîneke kiriye?
6. Sanikên ku salane direvî bûn û bi bultena sor têne lêgerîn, çawa karîn ji Êlihê bi rêya SEGBÎSê beşdarî dadgehê bibin?
7. Bi taybetî dozên kuştina rojnamevan Namîk Tarancî û parlementerê DEPê Mehmet Sîncar, bi vê biryarê re li ber talûkeya «zemanetê» ne?
8. Bi biryarên binpêkirina mafê darizandina edaletdar ên AYMê yên li ser dadgerên leşkerî, çend sanikên Hizbullah hatin berdan û paşê revîn? Ji van kesan biryara girtina çend kesan hate cîbicîkirin?
9. Di raporên fermî de, nemaze di Raporê Komîsyona Lêkolînê ya Kuştinên Kesê Nayê Zanîn a TBMMê de, karmend û rêveberên dewletê ku di salên 90î de piştgirî dane an çav li rêxistina terorîst a Hizbullah girtine an ew rêve kirine cih girtine. Li ser van kesan heta niha lêpirsîneke vekirî heye? Ev zirêya parastinê kengî were rakirin?
10. Rêveberiya beşê ya li ba Wezaretiya we ku ji bo lêkolîna kuştinên kesê nayê zanîn hatiye avakirin, gelo li ser kuştinên Hizbullah xebitiye? Heke xebitiye, encam çi ye?
Çavkanî: Evrensel