Nivîsên li ser Narsîzmê-5

Rastinews — Qijik jî çêlikê xwe baz dihesibîne…

Zarok dilikî dimeşiya. Carekê karîbû rawestiya. Piştî demek kin ket. Dibe ku ji ketinê tirsiyabû. Bavê wî bi heyecan gazî diya wî kir: «Ew radiweste!» Ev bertek a bav a bi coş, ji bo zarok fêmkirineke zehmet bû. Dê hat odê. Dê û bav xwestin zarok dîsa rakin ser piyan, da ku vê kêliyê dîsa bibînin. Lê zarok di navbera tirsa ketinê û heyecana zêde ya dê-bavan de ma. Lê belê tiştek din jî di vê dîmenê de girîng bû: Dê û bav, ji tevgera wî ya herî biçûk re jî wateyeke mezin didan. Ew wî bi nirxek zêde dihesibandin. Zarok, ji ber vê bertekê ya bi hêz û erênî, dest pê kir bawer bike ku tiştê wî kiriye ne asayî ye. Her tiştê ku dikir wek tiştek awarte û bêhempa bû. Lê dê û bav di navbera xwe de, ji bo heman tevgeran, wateyeke wisa nedidan. Ew jî dimeşiyan, lê ev ne bûyerek bû. Rawestîna zarok li ser piyan wek mucîzeyekê dihat dîtin. Ev cudahî bandoreke mezin li ser têgihiştina zarok kir: Her çend heman kirin be jî, zarok dest pê kir bawer bike ku ya wî bixwe hê bi nirx û bi wate ye.

Di destpêkê de zarok bi tevahî girêdayî dê-bav bû. Lê bi van cure tecrûbeyan, tiştekî din jî keşf dike: Ew ne tenê girêdayî ye; ew bi xwe jî bandorker e. Zarok fêm dike ku bi tevgerên xwe dikare hesta dê-bavan biguherîne. Bi vê fêmê zarok fêm dike ku xwedî hêzek e jî. Li vir tiştek din ê girîng jî heye ku zarok wî dijî.

Di navbera mezinan de, hez û pesindan pirî caran li ser bingeha hevbendiyê ne. Di têkiliyê de hevsengî û danûstandin heye. Lê rewş ji bo zarok cuda ye. Ne hewce ye ku ew tiştekî awarte bike da ku were hezkirin. Hebûna wî bes e da ku were hezkirin. Bi vî awayî li cem zarok hesteke bingehîn pêşdikeve: «Ez, ji ber ku ez im, hêjayî hezkirinê me.» Em di mezinbûnê de vê hestê wek narsîzm rexne dikin: «Ez ez im, ne hewce ye tiştekî bikim, divê hûn min hez bikin.» Lê ev hest di zarokatiyê de qonaxeke xwezayî û pêwîst a pêşketinê ye. Lê ev avahî divê bi rastiyê re rû bi rû were û biguhere. Zarok hêdî hêdî fêr dibe ku ne tenê hebûn, lê avakirina têkiliyan, dayîna keda xwe û hevbendî jî hewce ne. Heke ev guherîn biqewime, avahiya narsîstîk şêweyek zêdetir rastî û nerm digire. Kes hem xwe bi nirx dihesibîne, hem jî qebûl dike ku ev nirx ne mutlaq e. Lê heke ev derbasbûn têk biçe, avahiya narsîstîk a zarokatiyê cemidî dimîne. Kes hê jî difikire ku divê ji ber tenê hebûna xwe were hezkirin. Ew di nasîna hêviyên, sînor û rastiya kesên din de zehmetiyê dikişîne. Li vir cudahiya di navbera narsîzma saxlem û narsîzma nexweş de eşkere dibe: Narsîzma saxlem, kapasîteya qebûlkirina rastiyê ye, dema ku hesta hezkirinê jî tê parastin. Narsîzma nexweş jî ji bo parastina vê hestê, neçarîbûna înkarkirina rastiyê ye.

Ev, yek ji tecrûbeyên narsîstîk ên pêşîn ên zarok e. Zarok, piştî demekê dîsa hewl dide rabe ser piyan. Di destpêkê de tirs serdest e. Lê hêdî hêdî baweriya wî bi xwe zêde dibe. Ev baweriyê rê li ber wî vedike ku dîsa biceribîne. Li vir fonksiyona bingehîn a narsîzma saxlem xuya dibe. Baweriya zarok bi xwe — ku pirî caran ji derve mezinkirî xuya dike — motora pêşketinê ye. Zarok, bi baweriya ku dikare tiştên nekare bike jî bike, diceribîne. Em bifikirin li ser zarokekî ku li parkê ji diya xwe dûr dikeve û direve.

Ev ne tenê tevgereke laşî ye; ev veqetîneke derûnî ye jî. Da ku ev veqetîn biqewime, divê zarok bi xwe bawer be. Ji ber vê yekê, xwebaweriya zêde ya zarokatiyê ne nexweşî ye; ew ji hêla avahîsaziyê ve pêwîst e. Zarok, ji ber ku kapasîteya xwe mezintir dibîne, rîskê digire. Diceribîne, dikeve, dîsa radibe. Lê ev avahiya narsîstîk divê bi rastiyê re li hev were sererastkirin. Zarok hêdî hêdî fêr dibe ku nikare her tiştî bike. Ev fêrbûn xwebaweriya wî ji holê ranake; berevajî vê, wî li ser zemînek rasttir datîne. Hevsengiya narsîstîk hema li vir çêdibe: Kes ne xwe wek hêzdarekî mutlaq dibîne, ne jî di bin hesta bêkêmasî de tê ezyandin. Narsîzma saxlem, kapasîteya mayîna di navbera van her du tiliyan de ye. Çimkî mirov tenê bi qasî ku hinekî zêde bi xwe bawer be, pêş dikeve. Lê tenê bi qasî ku rastiyê rû bide, digihîje kemaliyê. Carinan, gava zarok tiştekî serneke, baweriya wî bi xwe dihejîne. Hin tecrûbe ewqasî tirsnak in ku zarok bi tevahî dev ji wan hewldanan berdide. Tirsa ketinê rê li ber hewldana dîsa digire; li şûna rîskê, vekişîn tê tercîhkirin. Lê ev vekişîn nayê wê wateyê ku xwestek ji holê rabûye. Berevajî, tiştê ku nayê kirin pirî caran diçe qada xeyalê. Zarok tiştê ku di rastiyê de serneke, di dinyaya xeyalî de careke din û din bi ser dixe. Li wir nakeve, li wir kêm nabe, li wir dibe figureke ku her tiştî dikare bike. Bi vî awayî di navbera her du qadan de veqetînek çêdibe. Ji aliyekî ve xweyê rastîn heye ku serneketiye. Ji aliyê din ve xweyê xeyalî heye ku her tiştî bi ser dixe. Dûrahiya di navbera van her du qadan de bi demê re dikare zêde bibe. Her ku serkeftina di xeyalê de zêde dibe, kêmasiya di rastiyê de zêdetir nayê tehemulkirin. Li vê xalê, zarok li şûna qebûlkirina kêmasiya xwe, dikare biçe rêyeke din:

Hewl dide ku serkeftina xeyalê bigihîne dinyaya derve. Ango, tiştê ku bi rastî nikare bike, wisa dide xuyakirin ku dike. Tiştê ku nîne, wek hebûyî pêşkêş dike. Tiştê ku serneketiye, wek serkeftî nîşan dide. Ev ne lîstikek sade an xeyalperestî ye; ev hewldaneke rêxistina narsîstîk e. Xwedî li şûna ku xweyê xwe yê qels rasterast biguherîne, hewl dide wê bi navbeynkariya nûneriyan qenc bike. Bi vî awayî, dûrahiya di navbera rastî û nûneriyê de nagire; tenê tê veşartin.

Hem li vê xalê zemînê qels ê narsîzmê çêdibe: Di hundir de kêmasî heye, li derve wêneyê serkeftinê heye. Xwedî dest pê dike di navbera van her du aliyan de bijî. Li vê xalê, şikestina di navbera serneketin û xeyalê de, dibe zemînê hesta şermê. Zarok ne tenê ji ber serneketina xwe, lê ji ber ku nabe kesê ku divê bibe, dest bi şermê dike. Dûrahiya di navbera xweyê xeyalî yê hêzdar û serkeftî, û xweyê rastîn ê qels de zêde dibe. Her ku ev dûrahî zêde dibe, şerm jî kûrtir dibe. Hem ji bo dûrketina ji vê şermê, avahiya narsîstîk dikeve nav dewrê.

Hatina zarokê dinyayê, kêliya ku tê de veberhênana narsîstîk kûr dibe ye. Zarok, bi navbeynkariya nêrîn, deng û destlêdana kesê lê dinêre, xwe wek jêderka hezkirinê dijî. Di vê qonaxa pêşîn de, xwedî hezkirinê wek taybetmendiyeke ji xwezaya xwe re girêdayî dibîne. Ew bawer dike ne tenê armanca hezkirinê ye, jêderka wê ye. Ev rewş, bingeha narsîzma pêşîn datîne.

Dê û bav gotinên îdealîzekirinê ji zarok re dibêjin — «tu herî xweşik î, tu herî aqilmend î, tu yekta yî.» Ev gotin xwe-fikra zarok li ser bingehek grandiyoz ava dikin. Ev yek di qonaxên destpêkê yên geşedanê de pêwîst e. Çimkî avakirina xwebûnê li ser hestek yekîtî û nirxek mezinkirî ye. Lê ev avahî mecbûr e ku bi tevlêbûna dinyaya derve bişkê. Gava zarok ji neynika narsîstîk ya malbatê derdikeve û digihîje qada civakî, hîs dike ku ev navendbûna mitleq ne gerdûnî ye. Di dinyayekê de ku yên din jî «herî» ne, ew fam dike ku cihê xwe yê taybet têkildar e. Ev rastberî, di wateya psîkanalîtîk de birîndarbûneke narsîstîk e. Xwe-fikra grandiyoz bi rastiyê re tê ceribandin û tê perçiqandin. Ev şikestin ne nexweşî ye; berevajî wê, fonksiyoneke avakar e. Çimkî kes tenê bi vê birîndariyê dikare bi rastiyê re têkilî deyne, sînorên xwe nas bike û hebûna ya din qebûl bike. Di geşedaneke saxlem de narsîzm bi tevahî winda nabe; ew vediguhere formeke rastiktir, nermtir û têkiliyî. Kes hîna jî xwe bi qîmet hîs dike, lê ev qîmet ne li ser îdiaya serdestiya mitleq e; li ser qebûlkirina sînoran e. Lê belê di hin avahiyên malbatî de ev şikestin tê astengkirin an jî bi domdarî tê telafîkirin. Dê û bav li şûna ku xeyala grandiyoz ya zarok bi rastiyê re bidin ber hev, wê carbicar dubare erê dikin. Carna jî ew dinyaya derve piçûk dixin da ku serdestiya zarok biparêzin. Bi vî awayî zarok ceribandina rastiyê ne bi guherîneke hundirîn, lê bi «hîleyek» derveyî derbas dike. Ev rewş dibe sedema ku xwebûn di aliyê avahîsazî de qels bimîne. Di geşedaneke bi vî rengî de kes nikare sînorên xwe deynî nav xwe; li şûna wê, ew bêdawî ji dinyaya derve erêkirinê dixwaze. Êdî armanc ne ew e ku meriv di têkiliyên diyar de bê qîmetkirin; armanc ew e ku meriv ji aliyê komek çi qas mezin be ve bê naskirin û erêkirin. Xwe-fikra grandiyoz ne ji jêhatîbûneke rastîn, lê ji performans û temsîlkirineke berdewam xwe dixwe. Kes li şûna «bûnê,» neçar dimîne ku «xuya bibe.»

Di vê çarçoveyê de narsîzm rasterast bi qalîteya têkiliya bi rastiyê ve girêdayî ye. Rastî hem ceribîner e hem jî rêxistinkerê narsîzmê ye. Revandin ji rastiyê dibe sedema ku xeyalên grandiyoz req bibin û kes qels bibe. Di dawiyê de peyama dê û bavan a destpêkê divê biguhere: «tu ji BO ME (ne ji bo hemûyan) taybet î.» Girîng e ku ev gotin ne wek rastiyeke gerdûnî, lê di çarçoveyeke têkiliyî de wateyê bistîne. Wekî din zarok ê dewam bike ku ji bo hemûyan bibe «herî,» û ev daxwaz bêguman bi rastiyê re dikeve nakokiyê. Ji ber vê yekê mesele ne ew e ku zarok xwe wek «bazekî» bihesibîne; mesele ew e ku ew fêr bibe, bazbûn jî bi çarçoveyê ve girêdayî ye. Kes ne ji bo hemûyan, lê di têkiliyên diyar de qîmetdar e. Gihîştina psîkolojîk li ser vê kapasîteyê radiweste ku meriv vê qîmeta têkiliyî tehemûl bike.

Narsîzm tam li vê xalê dest pê dike. Bi gelemperî narsîzm bi awayekî çewt tê fêmkirin, wek ku kes zêde ji xwe hez dike. Lê bingeha narsîzmê ev e: kapasîteya ku meriv hebûna xwe ji hundir ve hîs bike. Narsîzma saxlem ew e ku kes hebûna xwe bêyî erêkirina yê din bidomîne. Kesek weha hebûna xwe ne tenê di nêrîna yê din de, lê di ezmûna xwe ya hundirîn de jî hîs dike. Li vê xalê stran a Salvatore dîsa wateyê distîne: ku her kes karibe stranê xwe, ji hemûyan serbixwe, bibêje.

Narsîzma nexweş li wê xalê derdikeve ku ev berdewamiya hundirîn dişkê. Kes êdî nikare xwe ji hundir ve hîs bike. Ew ji bo pejirandina hebûna xwe pêdiviya nêrîna yê din dike. Pesnê yê din êdî ne tenê tiştekî xwestî ye; ew dibe garantiya hebûna kesê. Gava alqîş radiweste, hesta xwebûnê ya kesî jî dihejî.

Yekîtiya narsîstîk, ji derve nayê avakirin.

Çîroka Narcissos

Kesayetiya mîtolojîk Narcissos evîndarê xwe ye. Êşa yên ku evîndarê wî ne, an jî mirina wan a ji bo vê evînê, ji bo wî wateyek nagire. Rojekê ew rastî sîwara xwe ya di avê de tê û evîndarê vê wêneyê dibe. Ji wê gavê pê ve, ew êdî ne bi xwe, lê bi wêneyê xwe re têkiliyê datîne. Gotina René Magritte, ku li binê wêneyê pîpoyekê nivîsî bû «Ev ne pîpo ye,» li vir metaforek ronîkar pêşkêş dike. Çimkî tişta Magritte dixwest nîşan bide ev bû: tiştê di wêneyê de tê dîtin, ne bi xwe tişt e; ew tenê temsîla wê ye. Wêneyekî pîpoyekê, pîpoyeke rastîn nîne. Meriv nikare destê xwe lê bide, nikare wê bikar bîne. Ew tenê wêne ye. Bi heman awayî, Narcissos jî ne bi xwe, lê bi temsîla xwe evîndar dibe. Sîwara di avê de, laşê wî nîne; ew tenê sîwareke wî ya dîtbarî ye. Lê Narcissos nikare vê cudahiyê deyne. Ew wêne bi hebûna bi xwe re tevlihev dike. Bi vî awayî dûrahiya di navbera kes û wêneyê de winda dibe. Êdî tişta ku tê hezkirin ne hebûnek zindî, hestiyar û guherbar e; ew rûyek qerimî, bêdeng û bêbersiv e.

Lê rastberiya Narcissos ne tenê rastberiyek bi wêneyekî re ye. Ew di heman demê de rastberiyek e bi tiştê ku yên din di wî de dibînin. Çimkî heta wê rojê, Narcissos nizane çima yên din evîndarê wî ne. Ew bi xwe, ji bo xwe, tenê hebûnek e ku ji hundir ve tê jiyîn; ew nizane ji derve çawa xuya dike. Sîwara di avê de, cara yekem Narcissosê ku yên din dibînin, nîşanî wî dide. Rûyê ku yên din dixwazin, cara yekem li ber nêrîna wî bi xwe tê pêşkêşkirin.

Ji ber vê yekê evîna Narcissos ne tenê evîneke berbi xwe ve ye. Ew di heman demê de evîneke berbi wê wêneyê ve ye, ya ku bûye armanca xwesteka yên din. Narcissos dest pê dike tiştê ku yên din jê hez dikin, hez bike. Ew nêrîna yên din dike ya xwe û wê berbi xwe ve dizivirîne. Ji vê aliyî ve, evîna wî ne rasterast e, lê nerasterast e; ew ne ji hundirê wî, lê bi navbeynkariya nêrîna yê din pêk tê.

Bi vî wateyî, narsîzm dikare wek evîneke homoerotîk jî bê fikirîn. Çimkî kes evîndarê xwe ye: evîndarê hevtayê xwe, evîndarê wêneya xwe ye. Tişta ku tê hezkirin ne yekî bi tevahî cuda ye; ew sîwara hebûna kesê bi xwe ye. Ku meriv xwe wek yê din hez bike, di eslê xwe de çîrokeke otoerotîk e jî. Lê li vir tişta ku tê hezkirin ne xwebûna zindî û ji hundir ve tê jiyîn e; ew forma xwebûnê ye ku ji derve tê dîtin. Ango kes evîndarê wê rewşa xwe dibe, ya ku ji bo yê din heye. Ji ber vê yekê Narcissos dema xwe hez dike, ne tenê xwe hez dike; ew di heman demê de tiştê ku yê din di wî de hez dike jî hez dike. Nêrîna yê din dibe perçeyek avakar ya têkiliya wî bi xwe re. Çimkî mirov cara yekem ne ji hundir ve, lê bi navbeynkariya wêneyekî ku ji derve tê dayîn, xwe nas dike. Nêrîna yê din, dîtbariya kesê dide wî. Narcissos jî bi rêya sîwara xwe ya di avê de, cara yekem tiştê ku yên din di wî de dibînin, bi xwe dibîne. Lê di vê pêvajoyê de guherîneke paradoksal çêdibe. Nêrîna yê din di destpêkê de mecbûrî ye; çimkî wêne tenê ji cihê nêrîneke derve gengaz e. Lê gava ev nêrîn carekê tê xwekirin, êdî yê din ne pêwîst dimîne. Narcissos nêrîna yê din dike nêrîna xwe. Êdî ew dikare li xwe ne tenê ji hundir ve, lê ji derve ve jî binêre. Ew bi xwe hem kes e hem tişt e, hem nêrok e hem tê nêrîn. Hevdem hem wek xwe hem jî wek yekî din karibe binêre…

Ango Narcissos li xwe ne tenê wek xwe dinêre; ew di heman demê de li xwe wek yekî din jî dinêre. Ji bo xwe bûyîna xwe û ji bo yê din bûyîna wêneyek, bi hev re çêdibin. Di hundirê kesê de dabeşbûnek çêdibe: perçeyek dibîne, perçeyê din tê dîtin. Perçeyek dixwaze, perçeyê din dibe armanca xwestekê. Ji ber vê yekê narsîzm ne tenê hezkirina xwe ye; ew hezkirina xwe ye ji cihê yê din ve. Ev avakirina cihê yekî din e di hundirê kesê de. Bi vî awayî evîn ne di navbera du hebûnên cuda de, lê di vê dabeşbûna hundirê yek hebûnê de pêk tê. Tenêtiya Narcissos jî tam li vir dest pê dike. Çimkî êdî ew dikare bêyî pêdiviya yê din têkiliyekê ava bike — lê ev têkilî ne rastberiyeke zindî ye; ew bi sîwareke qerimî ve sînordar e. Ji vê xalê pê ve, yê din dikare winda bibe. Êdî Narcissosî pêdiviya yê din nîne. Çimkî fonksiyona yê din — dîtina wî, xwestina wî, dayîna wêneyekî wî — êdî di hundirê wî bi xwe de tê domandin. Narcissos hem dibe nêrok hem tê nêrîn, hem xwestek hem armanca xwestekê. Di hundirê kesê de dabeşbûnek çêdibe: çavek ku li xwe dinêre û wêneyek ku tê dîtin. Bi vî awayî yê din ne pêwîst dimîne. Çimkî Narcissos êdî hem xwe, hem jî wê rewşa xwe ya ji bo yê din heye, hez dike. Ji bo xwe bûyîna xwe û ji bo yê din bûyîna wêneyekî li hev diqewimin. Hundir û derve, kes û temsîl, hebûn û xuyabûn li ser hev dikevin. Ev rewş avahiya bingehîn a narsîzmê eşkere dike: narsîzm ne bi redkirina yê din, lê bi xwekirina yê din, yê din ji holê radike. Nêrîna yê din nayê tunekirin; berevajî, dikeve hundirê kesê û li wir diqerime. Bi vî awayî, kes bêyî pêdiviya yê din, fonksiyona yê din di hundirê xwe de ji nû ve çêdike.

Lê ev di heman demê de girtinek e jî. Çimkî yê din êdî ne yekî din î rastîn e. Yekî din î ku dikare li dijî derkeve, bersivê bide, red bike, mirov ecêbmayî bihêle, êdî tune ye. Tenê wêneyek bêdeng dimîne. Ji ber vê yekê, evîna Narkîsos ne yekbûn e. Ew tevgereke girtinê ye. Li şûna ku ber bi yê din ve here, ew nêrîna yê din dixe nav xwe, û li dora xwe digire. Tişta ku êdî tê hezkirin, ne têkiliyek zindî ye. Ew xuyangek sabît e.

Li vir rastiyek din a giştîtir jî li ser avahiya bingehîn a evînê derdikeve holê. Mirov bi gelemperî xwe bi awayekî dinas dike: bi tişta ku yê din di wî de dibîne. Kes tenê bi nêrîna yê din fam dike ka çi tê hezkirin. Fam dike ka çi tê xwestin, çi tê nirxandin. Hezkirina yê din, wêneyekî kesê xwe dide mirov. Lê ev rastberî her tim yekîtiyê çênake. Carinan mirov dûrahiyekê dibîne. Ev dûrahî di navbera du kesan de ye: kesê ku yê din jê hez dike, û kesê ku mirov texmîn dike ku ew bi xwe ye. Yê din wî xurt dibîne, lê ew xwe qels his dike. Yê din wî tevayî dibîne, lê ew xwe kêm dijî. Yê din wî xwestî dibîne, lê ew xwe têrnexwestî his dike. Ji ber vê yekê, evîn ne tenê têkiliyek di navbera du kesan de ye. Ew her weha veguherîna têkiliya kesî bi xwe re jî ye.

Trajediya Narkîsos li vir kûrtir dibe. Ew cara yekem tiştê ku yên din jê hez dikin dibîne. Lê ev tişta hezkirî, ne hebûnek e ku ew dikare bijî. Ew tenê rûyek e. Nayê lêdan, nayê xwedîkirin, nayê jiyîn. Narkîsos hewl dide bigihîje tiştê ku yên din di wî de hez dikin. Di vê hewldanê de, ew ji hebûna xwe ya zindî dûr dikeve. Dibe ku ji ber vê yekê evîn her tim aliyekî biçûk ê biyanîbûnê hilgire. Gava mirov di nêrîna yê din de rastî xwe tê, ew hem xwe dibîne, hem jî ji xwe biyanî dibe. Çimkî tişta ku li wir dibîne, hem ew bi xwe ye, hem jî ew ne bi xwe ye. Ji ber vê yekê, gelek caran narsîzm wek xwehezkirin tê fêmkirin. Lê gotina rasttir, evîndarbûn e li ser wêneyê xwe. Çimkî tişta ku li vir tê hezkirin, ne rastiya zindî û nakok a subjektê ye. Ew temsîla wî ya îdealîzekirî, tevayî û bêkêmasî xuyakirî ye.

Ev rewş nîşan dide ku di navbera xwebûnê û wêneyê xwebûnê de gelijînek heye. Wêne sabît e. Nayê birîndarkirin, dev jê bernade, li dijî dernakeve. Lê xwebûna rastîn qels e, kêm e, guherbar e. Evîna ku ber bi wêne ve diçe, dibe ku awayekî revê ji vê qelsiyê be. Ji ber vê yekê, trajediya Narkîsos ne ew e ku ew pir ji xwe hez dike. Trajediya rastîn ew e ku ew tu carî nagihîje xwe. Çimkî tişta ku ew jê hez dike ne ew bi xwe ye. Ew tenê rûyê wî ye.

Narkîsos nizane xwe li şûna yê din deyne. Nizane ji perspektîfa yê din binêre. Ev taybetiyek bingehîn a avahiyên narsîstîk e. Mîna Narkîsos, kesê narsîst jî nikare xwe bide cih di nêrîna yê din de. Ji ber vê yekê, ew israr dike li ser vegera xwe, ne li ser danîna têkiliyê. Ev di qada hestan de jî xwe nîşan dide. Kesê narsîst bêhest nîne. Berevajî, hest lê hene. Lê ew nizane bi van hestan çi bike. Nizane çawa wan birêxistin bike. Nizane çawa wan bi hestên yên din re li hev bîne. Ji ber vê yekê, mesele ne tunebûna hestan e. Mesele ev e ku fonksiyona hestan nayê fêmkirin. Hest ne tenê jiyanên hundirîn in. Ew her weha amûrên gihîştina yê din in. Amûrên avakirina têkiliyê ne. Amûrên tevlêbûna dinyaya civakî ne. Lê di avahiya narsîstîk de, ev fonksiyon qels dibe. Hest êdî ne qada dewlemendî û rastberiyê ne. An dibin lehiyek, an jî dibin girtinek hundirîn a ku nikare têkiliyê ava bike. Bi vê wateyê, kesê narsîst ne feqîrê hestan e. Ew di warê hestan de nezan e. Ev cureyekî nezaniya hestyarî ye.

Reinhard Haller di xebata xwe ya bi navê Die Narzissmusfalle de (=Tuzaxa Narsîzmê, 2017, çapa 10.) sedema xwehezkirina Narkîsos rave dike. Li gorî wî, Narkîsos nikare kesekî wekhev bi xwe re peyda bike. Nesneya ku evîn berê xwe didê tune ye. Çimkî kes ne di heman nirxê de ye. Di vê rewşê de, subjekt li ser xwe digire. Haller giringiya dilovaniyê wek yek ji hêmanên bingehîn ên evînê destnîşan dike. Li gorî wî, dilovanî girêdana evînê ya bi yê din ve mimkun dike. Lê di têkiliya mirov û xwedê de dilovanî tune ye. Çimkî xwedê aliyekî ku were dilovankirin nîne. Xwedê hewceyî dilovaniyê nîne. Ji ber vê yekê, ev têkilî celebek evînê ye ku ji hevbendî û qelsiyê serbixwe ye. Li vir, avahiya narsîstîk jî nêzî modelekî xwedayî dibe. Kesê narsîst xwe dide cihekî ku hewceyî dilovaniyê nabe. Qelsiya xwe înkar dike. Kêmasiya xwe qebûl nake. Ji ber vê yekê ew ne dikare dilovaniyê li yê din nîşan bide, ne jî hewceyî dilovaniya yê din e. Û tam ji ber vê yekê, ew nikare evînek rastîn jî ava bike.

Dilovanî tiştek baş e. Dibe alîkar ku birîn zûtir sax bibin. Dilovanî, ango hesta xemgîniyê ji bo êşa yê din, di civakîbûnê de gelek girîng e. Zarokên biçûk dilovan in: gava zarokek dengê girîna zarokekî din dibihîze, ew jî dest bi girînê dike. Wek senkronîzasyonek çêdibe. Li kreşan mirov gelek caran şahidê vê rewşê dibe. Zarok jî dilovan in. Carinan em dixwazin ji zarokekî tiştê ku hez dike bistînin. Ew bi hêz digire, nadê. Lê gava hûn xwe wek girîdar nîşan didin, dibe ku ew ji vê tevgerê vegere. Dibe ku tiştê ku herî pir jê hez dike bide we. Dilovanî yek ji şertên herî zû yên civakîbûnê ye. Lê bi demê re zarok zilmê fêr dibin. Ev zarok û pitik, di nav çandeke qirêj de, dikarin bi lez dilovaniya xwe winda bikin. Peyvên Rakel Dink vê şikestinê bi awayekî xurt tînin ziman: «Xwişk û birano, bêyî lêpirsîna tarîtiya ku ji pitikekê qatilekî çêdike, tu tişt nayê kirin.»

Reinhard Haller dibêje kesên narsîst ji dilovaniyê bêpar in. Çimkî şertê pêşî yê dilovaniyê evîn e. Em dixwazin xwezayê biparêzin. Ger em ji dara qutkirî, ji gur û çûkan re dilovanî hîs bikin, di binî de evîneke ber bi xwezayê ve heye. Li vir îstîsnayek heye: di evîna xwedê de dilovaniya bendeyê nayê hesibandin. Çimkî xwedê aliyekî ku were dilovankirin nîne. Xwedê hewceyî dilovaniyê nîne. Kesên narsîst bêdilovanî ne, çimkî ew ji evînê bêpar in. Ji bo wan, êşa yê din tenê nûçeyek e, agahiyek e. Di hin rewşan de dibe ku ew wek dilovan xuya bikin. Lê gava mirov nêzîktir binêre, tê dîtin ku ev bi gelemperî bikaranîneke xelet a dilovaniyê ye. Çimkî dilovanî li ser mirovan bandorek erênî çêdike. Kesên dilovan wek kesên baş tên nirxandin. Kesê narsîst jî tam li dû vê wêneya erênî ye. Ji ber vê yekê, taybetî piştî karesatên xwezayî, mirov gelek caran rastî «nîşandanên dilovaniyê» tê. Dilovaniya narsîst ne ber bi yê din ve ye. Ew ber bi wêneyê wî bi xwe ve ye. Dilovanî zimanê yekem e yê ku mirovan bi hev ve girê dide. Windakirina wê ne tenê yê din, her weha mirov bi xwe jî xizan dike…