Nivîsên li ser Narsîzmê – Beşa 3

Rastinews — Mirov heyîneke kêmasîdar e…

Kêmasî û bêhêzî, ji ezmûnên herî nas ên mirovahiyê ne. Zarok çaxê tê dinyayê, bi tenê nikare li hember jiyanê bisekine. Ev rewş demek dirêj didome. Kêmasî û bêhêziyên wî, ji aliyê dê, bav û derdora civakî ve tên temamkirin. Bi tena serê xwe nikare bixwe, nikare paqij bibe, nikare hewcedariyên xwe bicih bîne. Di psîkanalîzê de teşbîhek pir tê gotin: Mirov di eslê xwe de heyîneke «zû ji dayik bûyî» ye. Kurikê xezalekê çend saetan piştî jidayikbûnê dikare bibeze. Kurikê şêr jî di demeke kurt de dikare bêyî diya xwe bijî. Lêbelê serbixwebûna mirov demeke pir dirêj digire. Jidayikbûna derûnî, ango temambûna giyanî ye. Di navbera jidayikbûna laşî û ya derûnî de valahiyek kûr heye. Zarok di vê valahiyê de bi kêmasiyên xwe re rû bi rû dimîne. Ew hewl dide fêr bibe ka çawa li hember wan bisekine. Ji ber vê yekê, hesta bêhêziyê yek ji hestên mirov herî bingehîn û herî zû ye. Ev hest ne tenê ya zaroktiyê ye. Mirov di mezinbûna xwe de jî carna vê ezmûna kêmasiyê ji nû ve dijî.

Hesta kêmasî û bêhêziyê, ne tenê yek ji ezmûnên mirov herî zû ye. Ew her wiha yek ji stûnên avakar ên giyanî ye. Mirov ji roja ku tê dinyayê ve bi kêmasiya xwe re rû bi rû ye. Lê ev kêmasî di destpêkê de ne travma ye. Ew rewşek e ku di nav têkiliyê de tê hilgirtin. Çimkî kêmasiya zarokê pitik, bi hebûna kesê lênêrîna wî dike tê temamkirin. Bi gotineke din, mirov kêmasiya xwe tenê bi hebûna kesekî din dikare hilgire. Lê ev ezmûna zû, her dem bêqusûr namîne. Zarok, hêdî hêdî fêm dike ku dinya ne tenê ji bo wî heye. Ew fêm dike ku hezkirin ne mitleq û ne bêşert e. Ew her wiha fêm dike ku yên din jî heman doza «yektatiyê» dikin. Ev rûbirûbûn, nîşana şikestineke narsîstîk e. Dinyaya wî ya pêşî, ku li dora wî bi tenê hatibû avakirin, dihejîne.

Li vir narsîzm, ne tenê xeyaleke mezinbûnê ye. Ew her wiha rêyek e ji bo lêhevketina bi kêmasiyê re. Kes, li şûna ku rasterast hesta bêhêziyê bijî, xwe hêztir, taybettir û «bêkêmasî» hîs dike. Bi vî awayî ew kêmasiya xwe vedişêre. Avabûna narsîstîk, bi awayekî, înkarkirina kêmasiyê ye. Lê çi qas ev înkar xurttir be, qelsiya di binî de jî ewqas kûrtir dibe. Rûbirûbûna bi kêmasiyê re, hesta herî dijwar a şermê ye. Şerm ne tenê hesta nekarîna tiştekî ye. Ew hesta ku kes xwe bi xwe kêm, nakemil û bêqîmet dibîne ye. Loma şerm digihîje beşê xwebûnê yê herî tazî û bêparastî. Gelek caran kes, ji bo dûrketina ji vê hesta xurt, serî li mekanîzmayên parastinê dide. Li şûna rûbirûbûna rasterast bi şermê re, kes wê tepeser dike, înkar dike an vediguhêze hestên din. Çimkî şerm, ne tenê ezmûneke serneketinê ye. Ew kêliyek şikestinê ye ku tevahiya kesayetiyê xetere dike.

Li gorî Norbert Elias, şermkirin û şermandin, ji hestên herî bingehîn ên rêxistinkar ên pêvajoya şaristaniyê ne (Der Prozess der Zivilisation=Pêvajoya Şaristaniyê, 1991). Bi heman awayî, Moritz Senerclens de Grancy jî bi behskirina vegotina xiristiyanî destnîşan dike ku şerm yek ji hestên pêşî yên mirov e (Der heißeste Wunsch der Menschheit=Xwesteka Herî Germ a Mirovahiyê, 2022). Adem û Hewa piştî xwarina fêkiyê qedexe, tazîbûna xwe dibînin û şerm dikin. Ev nîşan dide ku şerm, yek ji kêliyên avakar ên rûbirûbûna mirov bi xwe re ye. Li vir tazîbûn ne tenê rewşeke laşî ye. Ew her wiha rewşeke eşkerebûna hebûnî ye. Hans Peter Duerr jî (Nacktheitund Scham=Tazîbûn û Şerm, 2017) tîne ziman ku li çandên cuda tazîbûn bi şermê ve girêdayî ye. Ev nîşan dide şerm ne tenê hesteke kesane ye. Ew her wiha çandî tê organîzekirin. Em hin civakan (Afrîka, Amazon) tazî dibînin. Em difikirin ku ew ji vê tazîbûnê şerm nakin. Duerr dinivîse ku li van civakan tazîbûn û taybetî bi awayekî din tê pênasekirin. Ew her wiha dinivîse ku tazîbûna wan a xwe jî di wan de hesteke fedîkariyê çêdike. Ango ji Adem û Hewa û vir ve, tazîbûn û şerm her dem bi hev re ne.

Nefsbiçûkî û Narsîzma Vedizî

Nefsbiçûkî bi giştî wek taybetmendiyeke erênî û bihagiran tê dîtin. Mirov li gel kesên nefsbiçûk, cureyek aramiyê hîs dike. Çimkî kesê nefsbiçûk, xwe naxe pêş. Ew tewra taybetmendiyên xwe yên hêja jî di paş de dihêle. Bi vî wateyî, nefsbiçûkiya rastîn nîşana hevsengiya narsîstîk e. Kes ne xwe pir mezin dike, ne jî xwe kêm dike. Ew ji bo nîşandana taybetmendiyên xwe, pêwîstî bi sehneyeke domdar nabîne. Îro gelek kes, heta jêhatîbûnên xwe yên herî asayî jî nîşan didin. Ew dixwazin bêne dîtin, hezkirin û pesindan. Di vê navberê de, nefsbiçûkî mîna helwesteke dijî-narsîstîk xuya dike. Lê tam li vir tiştek din derdikeve holê: amûrkirina nefsbiçûkiyê.

Hin avahiyên narsîstîk, nefsbiçûkiyê wek perdeyekê bikar tînin. Di narsîzma vekirî de, kes rasterast xwe pesn dide. Di narsîzma vedizî de, kes xwe pesn nade; li şûna wê dide ku dora wî wî pesn bide. Ango narsîstê vekirî xwe dide ser sehneyê. Narsîstê nefsbiçûk dide ku yên din sehneyê ava bikin. Ew bi xwe li kefan nade; dide ku li kefan bidin. Xwe bilind nake; lê dike ku were bilindkirin. Di vê rewşê de, kesê «nefsbiçûk» xwe pêşkêş nake. Lê yên vê sifetê lê dikin, reklama wî dikin. Bi vî awayî ne nefsbiçûkî, lê şanoya nefsbiçûkiyê heye. Li vê derê, nefsbiçûkî dibe maskeyek ku narsîzmê vedişêre. Kes alîkariyê dike, lê tevdigere wek ku vê alîkariyê nîşan nade. Lê dora wî vedibêje ka ew çiqas alîkar e. Ew jî dibêjin «ji ber ku ew nefsbiçûk e, veşartî dike» û wî hîn bêtir bilind dikin. Li vir dijberiyek eşkere heye: Heke tiştek bi rastî veşartî be, çawa hemû kes pê dizanin? Ev cure narsîzma vedizî, bi taybetî di kêliyên krîzê de zêdetir xuya dibe. Ev rewşek e ku pir caran piştî belayên xwezayî tê dîtin. Hin kes dibêjin «min bêyî ku ji kesî re bêjim alîkarî kir». Lê ew van alîkariyên «veşartî» di qada giştî de vedibêjin. Ev yek dijberiyê eşkere dike. Di hin çandan de, alîkarî bi navê Xwedê tê kirin, ji bo «rizaya Xwedê» tê pêkanîn. Di van çandan de, vegotina van alîkariyan li mirovan ne pirsgirêk tê dîtin. Bi vî awayî, «qenciya veşartî» bi rastî dibe nîşandaneke neyekser. Li vê derê, nefsbiçûkî ji fezîletê derdikeve û dibe stratejî. Belkî jî rewşa herî bihêz a narsîzma vedizî ev e: bêyî xwe nîşandan xuyabûn, bêyî serbilindî bilindkirin. Lêbelê nefsbiçûkiya rastîn, mana wê ev e ku meriv li derveyî vê lîstikê bimîne. Nefsbiçûkiya rastîn, ne hewl dide ku neyê dîtin; ne jî xwe ava dike ku were dîtin. Ji vî alî ve, nefsbiçûkî ne tenê fezîlet e; her wiha rewşeke dijî-narsîstîk e. Lê em di serdemeke narsîstîk de dijîn. Li ser zemîneke civakî ku narsîzm carinan wek pozbilindî, lehîstî û xweperestî tê binavkirin, dilnizmî û nefsbiçûkî dibin nirxên bihêz. Ji ber vê yekê, xuyakirina fezîletdar, dikare bibe maskeyeke nû. Nefsbiçûkî êdî ne tenê helwestek e; dibe taybetiyek ku tê pêşkêşkirin, nasnameyek ku tê lixwekirin. Li vê derê kes ne ji ber ku nefsbiçûk e, lê ji ber ku dixwaze wisa xuya bike, nefsbiçûk e. Bi vî awayî narsîzm, ne di nîşandana eşkere de, lê di fezîleta veşartî de xwe ji nû ve ava dike. Li cihê ku herî nexuya ye, ew forma xwe ya herî bihêz digire.

Ol, Netewe û Narsîzm

Ji bo Bûdîstekî, baweriya herî rast û herî bilind Bûdîzm e. Cihûyek xwe wek gelê hilbijartî yê Xwedê dibîne. Xiristiyantî, di dirêjahiya dîrokê de bi çalakiyên mîsyoneriyê baweriya xwe wek rastiyeke gerdûnî û bilind belav kiriye. Ji bo Misilmanekî jî, Îslam ola herî rast û herî bilind e. Bi rastî jî hema hema ne gengaz e ku bawermendek qebûl bike baweriyeke ji ya wî rasttir heye, û dîsa jî li ser wê baweriyê bimîne. Heman rewş ji bo mezheban jî derbasdar e. Ji bo Elewiyan Elewîtî, ji bo Sunniyan Sunnîtî, wek forma baweriyê ya herî rast û herî xweşik tê jiyîn. Vurgûya «herî» ya li vir ne tenê tercîhek e; her wiha helwesteke narsîstîk e. Dema Dibistana Frankfurtê li faşîzmê kolan, bala xwe da vê cureyê avahiyê. Wê behsa têgeha narsîzma komelî kir. Erich Fromm vê yekê wek «narsîzma komê» pênase dike. Li gorî wî, kes bêyî bingehek aqilane, tenê koma xwe ji yên din bilindtir dihesibîne. Ev rewş ne tenê bi olê sînordar e; ji bo netewan jî derbasdar e. Hin Alman ji ber ku Alman in, xwe bilindtir dibînin. Hin Firensî jî ji ber Firensîbûnê xwe bilindtir hîs dikin. Ev hesta bilindiyê ne li ser serkeftineke şexsî ye; li ser aîdiyetê ye. Di narsîzma komelî de, ne hewce ye kes hewldaneke taybet nîşan bide. Aîdiyet têr dike. Di narsîzma kesane de, kes li ser jêhatî, serkeftin û taybetiyên xwe hesta nirxekê ava dike. Lê di narsîzma komelî de, ev nirx li ser vegotinên zêde yên komê tê avakirin. Ji ber vê yekê, narsîzma komelî ne tenê hesteke aîdiyetê ye. Her wiha sêwiraneke bilindiyê ye ku mirovan derdixe. Û li vê derê, zemînê nijadperestiyê pêk tê. Çimkî kes, li şûna ku nirxê xwe biafirîne, nirxê koma xwe mutleq dike. Lêbelê tu mirov tenê ji ber aîdiyetê ne bilindtir e. Tu netewe tenê ji ber ku netewe ye ne bibiha ye. Gotinên wek «Tirk hevbihaya dinyayê ye» ne rastiyekê, lê xeyaleke narsîstîk a komelî tînin ziman. Narsîzma komelî, derfetê dide kesî ku bêyî tu hewldan pesnê xwe bide û serbilind bibe. Kes ne li ser serkeftina xwe, lê li ser nirxê zêde yê koma xwe, xwe bibiha hîs dike. Ji ber vê yekê, narsîzma komelî bi gelemperî riya ramana aqilane digire. Çimkî li vir mesele ne ramîn e; rewşeke hestî ye. Hesta bilindiyê bêyî pirsyar tê qebûlkirin; ne ji bo nîqaşê, lê ji bo parastinê vekirî ye. Şagirtên min carinan di pêşkêşiyên me yên li ser nijadperestî û narsîzma komê de vê pirsê dikin: «Em çawa dikarin vê rewşê bixin çarçoveyeke fêmkirîtir û asayîtir?» Ez jî ji vir dest pê dikim: Ez Tirk im. Rîtûelên Tirkbûnê, helwestên ku di jiyana rojane de nayên dîtin lê di nav çandê de hatine avakirin, ji min re nas in. Ez xwe herî baş bi Tirkî diyar dikim; ez hestên xwe di vê zimanî û li ser vê zemîna çandî de dijîm. Lê ev, Tirkbûnê ne bilind û ne jî bêqîmet dike. Tirkbûn ji bo min cihekî nêzîk û cihê aîdiyeta min e. Lê ev nêzîkbûn ne sedemeke bilindiyê ye. Ez dibêjim ev têkiliya ku min bi Tirkbûna xwe re danîye, dikare bi heman awayî ji bo Kurdekî, Arnawidekî an kesekî ji civakeke din jî were danîn. Aîdiyet, formeke têkiliya mirov bi dinyayê re ye; lê pîvana nirxê nîne.

Gûyê Kê Hêjatir e… Gûyê Narsîst…

Hin fîlim taybetiyeke «Kurdbûnê» çêkirin. Armanc pesindana modernîteyê bû. Ev modernîte pirî caran bi şaristaniya Rojava ve tê nasîn. Ji bo vê, fîlim feodalîte û «paşdemayîn» nîşan dan. Di van temsîlan de Kurd wek kesên di nizama axatiyê de dijîn hatin nîşandan. Ew wek mirovên pirjin, hovane û qerase hatin xêzkirin. Ev taybetî pirî caran bi awayekî karîkatûrîze hatin pêşkêşkirin. Temaşevan pê keniya — lê di heman demê de xwe jortir hîs kir. Gelek kesên fîlim temaşe kirin, berî ku rastî Kurdan bên, ew bi van wêneyan nas kirin. Ev temsîl tenê qala kesekî din nedikir. Wê her wiha bingehek berhevdanê ava dikir: «Ew wisa ne, em ne wisa ne.» Di van fîlimên de temsîlên Kurdan pirî caran wek kambax, qirêj û nerêkûpêk hatin xêzkirin. Bi vî awayî ne tenê avahiyeke civakî hat çêkirin. Wêneyeke «laşî» jî hat afirandin. Lê yek ji tiştên herî bingehîn ku mirov ji zaroktiyê ve fêr dibe, ev e: dûrketin ji qirêjiyê, paqijkirina wê û jê xilasbûn. Paqijî ne tenê bi tenduristiyê ve girêdayî ye. Ew her wiha awayekî rêxistinkirina çandî û hestî ye. Ji ber vê yekê, wêneya «qirêjiyê» ne tenê fizîkî ye. Ew her wiha wateyeke exlaqî û çandî jî hildigire. Têkiliya ku bi van temsîlan digel Kurdan tê avakirin jî li ser vê wêneyê ava dibe. Tişta «qirêj» dibe tiştekî ku divê meriv jê dûr bimîne. Ew tê danîn xwarê û tê derxistin. Lê tê jibîrkirin ku heman pratîk, heman bawerî an nakokiyên bi vî rengî di avahiyên din ên civakî de jî hebin. Taybetiyên ku ji kesekî din re tên veqetandin, li şûna ku di çarçoveya xwe ya çandî de bên pirsyarkirin, tên derveyîkirin. Bi vî awayî mesele ne tenê temsîlek dimîne. Ew dibe mekanîzmayeke cudakirinê. Û ev cudakirin li ser bingeha herî binî tê avakirin: bi laş, paqijî û hesta nefretê ve. Lê hat jibîrkirin ku heman pratîk, heman bawerî an nakokiyên bi vî rengî di avahiyên din ên civakî de jî hebûn. Taybetiyên ku ji kesekî din re hatin veqetandin, li şûna ku bên pirsyarkirin, hatin derveyîkirin. Bi vî awayî rexne cihê xwe da hesta jorbûnê. Li şûna pirsyarkirinê, berhevdan hat. Mijarên wek nizama axatiyê, tundiya li dijî jinan an nêwekheviyê, li şûna ku wek pirsgirêkên civakî yên gerdûnî bên dîtin, wek yên girûpekî taybet hatin pêşkêşkirin. Vê yekê îmkan da temaşevanan: Ew karîbûn pirsgirêkên bi vî rengî yên civaka xwe nebînin. Di heman demê de li ser kesên din hesta jorbûnê ava bikin. Mînak, pratîkên wek pirjinî, kenîzatî û koletî yên di vegotinên olî de hebûn, nedihatin dîtin. Lê heman mesele an meseleyên bi vî rengî tenê ji «yê din» re dihatin veqetandin. Bi vî awayî Kurd bi bêrêzîkirina mafên jinan ve hatin nasîn. Lê nakokiyên bi vî rengî yên di vegotinên xwe yên olî û çandî de nehatin pirsyarkirin. Lê rastiya ku kenîzat û koleyên di van vegotinan de jî mirov bûn —û pirî caran jin bûn— hat jibîrkirin. «Yê din» ku wek qerase û bêedeb hat kodkirin, hat rexnekirin. Lê heman mesele di çarçoveya xwe de nehat dîtin, hat veşartin. Di nîqaşên li ser mafên jin û mirovan di Îslamê de, kenîzat û kole pirî caran ji kategoriya mirovan hatin derxistin. Bi vî awayî rexne ji pirsyarkirineke gerdûnî derket. Ew bû nêrîneke bijartî.

Meriv dikare bibîne bê ka ev temsîl çi qas hatine hundirînkirin. Ev yek di sînemaya gelêrî de jî xuya ye. Di fîlimeke Kemal Sunal de, cotkarekî ku ji bajêr vegeriyaye gund, ji bo debara xwe, tuvaleteke bi pere li gund vedike. Lê ji axa re îmtiyaz tê dayîn; ew wê tuvaletê belaş bikar tîne. «Ji axa re belaş»… Ev sehne ne tenê hêmaneke henekan e. Ew her wiha nîşan dide ka hiyerarşî, îmtiyaz û pirsa «kê mafê çi heye» çawa digihîje warên herî bingehîn û laşî yên jiyana rojane. Û mesele li vir tûj dibe: Tewra tişta ku «herî nizm» tê hesibandin jî —laş, gû, paqijî— dibe parçeyeke hiyerarşiya civakî.

Salên dawî, zimanekî nizmkirinê yê wek yê ku Tirkên Sunnî yên bajarî li dijî Kurdan bikar tînin, vê carê li ser «Almancîyan» tê avakirin. Dîtina şopên vê yekê di zimanê rojane de ne zehmet e. Gotinên wek «Almancî tuvaletan paqij dikin lê tên Tirkiyeyê xwe mezin dikin» pir caran tên gotin. Lê mesele ne ev e ka kî tuvaletan paqij dike. Yek ji rastiyên herî bingehîn ên mirovbûnê ev e: mirov qirêjiya xwe çêdike û neçar e wê paqij bike. Belkî gaveke herî girîng a xweserbûna mirov ev e: fêrbûna paqijkirina qirêjiya xwe. Ango her mirov, ji bo domandina jiyanê, rasterast an nerasterast bi van «karên qirêj» ve girêdayî ye. Ji ber vê yekê, ev ziman ê ku ji bo nizmkirina Almancîyan tê bikaranîn, di rastiyê de rêyek e ji bo veşartina pirsgirêkeke civakî. Ew helwesteke wisa ye: qirêjiya xwe napaqij dike lê keda paqijiya kesên din biçûk dibîne. Sedema ku tuvaletên gelemperî pirî caran ewqas qirêj in ku nayên bikaranîn, tam eynî tişt e: Mirov li şûna paqijkirina gûyê xwe, wê dihêlin diçin. Wekî ku Erich Fromm jî destnîşan dike, mirov ji qirêjiya xwe nefret nakin, lê dikarin ji ya kesên din nefret bikin. Ev rewş berhema cudakirineke narsîstîk e. Ango mirov gûyê xwe ji gûyê kesên din bihatir dibîne. Dema mirov gûyê xwe paqij dike, nefret nake. Lê ji gûyê kesekî din nefret dike. Kes li «qirêjiya» xwe tehemûl dike. Lê ya kesên din dike tiştekî nizmkirî. Norbert Elias jî di Pêvajoya Şaristaniyê de, veguherîna dîrokî ya hestên şerm û nefretê vedibêje. Ew nîşan dide ka ev hest çawa bûne parçeyeke cudakirinên civakî. Yek ji ezmûnên herî pêşî yên mirov ev e: rûberûbûn bi ne-paqijiya laşê xwe ve. Zarok ne tenê tê xwarin dayîn; ew her wiha tê paqijkirin jî. Ew gûyê xwe çêdike. Bi demê re fêrî kontrolkirin û paqijkirina wê dibe. Ango yek ji şertên herî bingehîn ên mirovbûnê ev e: Mirov qirêj dibe. Û jiyan li dora awayên serederiyê bi vê qirêjbûnê ve tê rêxistinkirin. Lê avahiya narsîstîk zehmetiyê dikişîne ku vê hevpariyê qebûl bike. Ew qirêjiya xwe vedişêre. Lê ya kesên din mezin dike. Ji ber vê yekê «yên me» tê tehemûlkirin. Lê heman tevger ê «yên din» tê nizmkirin. Pirsgirêk ne qirêjiya kesekî din e. Pirsgirêk ev e ku meriv qirêjiya xwe nabîne. Û dibe ku pirsa herî bingehîn ev e: Bi rastî gûyê kê hêjatir e?

Çanda Zarok-Navendî

Meriv dikare çandê li gorî zaroktiyê bi awayekî gelemperî du beş bike. Ya yekem, çanda mezin-navendî ye. Di vê avahiyê de mezin —bi rastî pirî caran mêrên mezin— li navendê ne. Pêwîstî, pêşî û biryar li dora wan ava dibin. Lê zarok di vê nizamê de li pileya duyem in. Ew piştî mezinan tên û heman qîmet nagirin. Ev rewş tewra di pratîkên herî sade yên jiyana rojane de jî xuya ye. Mînak, dema ku li ser sifrê rûdinin, pêşî zikê mêrê mezin tê têrkirin. Ya mayî di navbera jin û zarokan de tê parvekirin. Ev, ne tenê edet e; ew her wiha îfadeya nizameke qîmetî ya hiyerarşîk e. Li hember vê, taybetî ji sedsala 17an û pê ve, li Rojava dinyayeke zarok-navendî dest bi pêşketinê dike. Di vê nizama çandî ya nû de zarok wek hebûnekê tê dîtin: hebûnek ku divê bê parastin, taybet e û divê bikeve navendê. Vêga di gelek rewşan de pêşî hewcedariyên zarok tên hesibandin. Ji bo çalakiyeke dawiya hefteyê, ji zarok tê pirsîn ka ew çi dixwaze. Malbat li gorî wê xwe rêk dixe. Tewra di malê de jî ev veguherîn tê dîtin. Berê kontrola televîzyonê di destê mêrê kal de bû. Îro malbat bi zarokên xwe ve bernameyên zarokan temaşe dikin. Bi vê navendkirina zarok re, pîşesazîyeke fireh a zarokan jî pêşketiye. Çîrok, cil, ode, listik, warên listikê û fîlimên taybet ji bo zarokan… Dinyayeke bikaranînê bi tevahî li dora zarok hatiye rêxistinkirin. Ev veguherîn, ji aliyekî ve, ji bo parastin û pêşketina zarok bidestxistinên girîng peyda kiriye. Lê ji aliyê din ve, navendkirina berdewam a zarok dikare bibe bingeheke ku avahiya wî ya narsîstîk jî xwedî dike. Jiyana zarok-navendî ne tenê lênêrîn û parastinê çêdike. Ew her wiha ezmûneke berdewam a girîngdayîn û îmtiyazê jî çêdike. Û dema ev ezmûn nayê sînordarkirin, dibe hawîrdoreke guncav ji bo pêşketina narsîzmê.

Di serdemên tibb û şert û mercên tenduristiyê negeşiyayî de, mirov gelek zarok çêdikirin. Armanc domandina binemalê bû. Ewlekariya pîrbûnê jî armanc bû. Lê belê mirina zarokan pir zêde belav bû. Di van şert û mercan de, hest û şêwirîn ji zarokan re jî sînordar bû. Zaroktî wek qonaxeke bendewariyê bû. Ne diyar bû ka zarok wê bijî an na. Ji ber vê yekê, dê û bav dûrî girêdana hestî ya kûr diman. Li vir psîkolojiya dêbûn û bavbûnê ji ya îro cuda bû. Zarok dizeyî, lê jiyana wî pirî caran bi qeder ve girêdayî bû. An jî bi ziman dînî — bi daxwaza Xwedê ve. Baweriya «Xwedê da, Xwedê stend» rêyek bû ji bo li hemberî van windahiyan sekinîn. Ev baweriye di heman demê de berpirsiyariya kesane jî sînordar dikir. Ji ber vê yekê têkiliya bi zarok re dûrtir û temkîntir bû. Sînordarkirina girêdana hestî, êşa windahiyeke muhtemel jî kêm dikir. Di roja îro de rewş bi tevahî guherîye. Bi pêşketina tibbê re, mirina zarokan pir kêm bûye. Vê yekê cewhera têkiliya hestî ya bi zarok re guherandiye. Îro zarok ne tenê bi awayekî biyolojîk, di heman demê de bi awayekî hestî jî tê veberhênan. Ji destpêka hemildariyê ve girêdan bi zarok re çêdibe. Zarokê hê nebûyî jî di nav malbatê de wateyê distîne. Ji ber vê yekê, windakirina cenînekî çend hefte jî — bi kêrxistin an bi kurtajê — dikare ji bo dayikê barekî giran ê psîkolojîk çêbike. Zaroktî êdî ne tenê pêvajoyeke mezinbûnê ye. Ew di heman demê de qada têkiliyeke hestî ya tund e. Û ev veguherîn cihê zarok di malbatê de bi tevahî guhertiye. Îro zaroktî bûye qadeke veberhênana narsîstîk. Mirov bi zarokên xwe serbilind dibin. Ew bi serkeftina wan kêfxweş dibin. Pirî caran ew vê serkeftinê wek dirêjkirina xwe ya kesane dijîn. Zarok ne tenê kesekî ye ku jiyana xwe dijî. Ew di heman demê de kesekî ye ku hesta nirxê dê û bav xwedî dike. Ji ber vê yekê zarok, wek berê, ne tenê wek ewlekariyeke pêşerojê tê dîtin — ne wek garantiya pîrbûn an teqawidbûnê. Ew bêtir dibe çavkaniyeke xwarina hestî ya ku îro jî kar dike. Serkeftina zarok wek serkeftina dê û bav tê hîskirin. Kêfxweşiya zarok bi nirxa dê û bav ve tê girêdan. Bi vî awayî, têkiliya bi zarok re ne tenê bi lênêrîn û berpirsiyariyê pêk tê. Ew di heman demê de bi têkiliyeke narsîstîk a duduyan pêk tê. Ev rewş ji aliyekî ve girêdaneke hestî ya bihêz çêdike. Ji aliyekî din ve xeterê jî dide: zarok dibe hilgirê hewcedariyên hestî yên dê û bav. Ango têkilî ne yekalî ye. Dê û bav zarok dixwazin, lê zarok jî bi awayekî hestî dê û bav dixwazin. Ev duduyî ne tenê têkiliyeke lênêr-lênêrgir e. Ew di heman demê de danûstendineke hestî ye. Zarok ji bo dê û bav ne tenê hebûnek e ku divê bê parastin. Ew di heman demê de çavkaniya kêf, serbilindî û wateyê ye. Bi vî awayî, zarok ne tenê tê mezinkirin. Ew dibe kesekî ku hesta dê û bav jî xwedî dike. Li vir nirxa narsîstîk a zarok pir zêde dibe. Dê û bav bi awayekî hestî bi zarok ve girêdayî dibin. Ango zarok ji tişta ku tê fikirîn zêdetir hêz bi dest dixe…