باهچەلی ئێتراز لە لووتکەی شی-ترامپ-پوتین دەکات: پێویست بوو ئەردۆغانیش لەسەر مێز بووایە
سەرۆکی گشتی پارتی مەهەپە دەولەت باهچەلی وتی ئەو لووتکەیەی لە شاری شینجیانگی چین، شی جینپینگ، دۆناڵد ترامپ و ڤلادیمیر پوتینی کۆکردەوە، کەم و کووڕ بووە. بەگوێرەی باهچەلی، دەبووایە کورسییەکی چوارەم لەسەر مێزەکە هەبووایە، ئەو کورسییەی کە دەبووایە بە سەرۆکی کۆماری تورکیا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان بدرایە.

Rastinewsدەولەت باهچەلی، سەرۆکی گشتی پارتی مەهەپە، سەبارەت بە چاوپێکەوتنی ئەمڕۆی سەرۆکانی چین، ئەمریکا و ڕووسیا کە لە چوارچێوەی لووتکەی هاوکاری ئابووری ئاسیا-پاسیفیک (ئاپێک) ئەنجام درا، بەیاننامەیەکی نووسراوی بڵاو کردەوە.
باهچەلی ڕایگەیاند کە چاوپێکەوتنی شی جینپینگی سەرۆکی چین، دۆناڵد ترامپی سەرۆکی ئەمریکا، و ڤلادیمیر پوتینی سەرۆکی ڕووسیا بە گرنگ دەبینێت، هەروەها ئەو پەیامانەی کە سەبارەت بە چاکسازی نەتەوە یەکگرتووەکان دراون. لەگەڵ ئەوەشدا وتی ڕاست نییە بوترێت لەم چاوپێکەوتنە ڕیزبەندییەکی نوێی جیهانی لەدایک بووە یان هاوسەنگی هێزی جیهانی گۆڕاوە.
بەگوێرەی سەرۆکی مەهەپە، توانای نوێنەرایەتیکردنی ئەم لووتکەیە کەم و کووڕ بووە. ئەورووپا، ئەفریقا، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشووری ئاسیا لەم مێزەدا بەشدار نەبوون. باهچەلی یادی هێنایەوە کە تورکیاش لەدەرەوەی ئەم وێنەیە ماوەتەوە.
"دەوڵەتێکی ناوەندییە"
باهچەلی وتی ناکرێت سیاسەتی جیهان بە بەجێهێشتنی تورکیا بە شێوەیەکی نوێ شکڵ پێبدرێت. پاشان بە وردی باسی کێش و توانای تورکیا لە جیهانی تورک و ئیسلامیدا، هەروەها توانای ئابووری و سەربازیی ئەم وڵاتەی کرد.
بەپێی بەیاننامەکە، تورکیا یەکێکە لە کەمژمارە وڵاتانی کە دەتوانێت لە هەمان کاتدا پەیوەندی لەگەڵ هێزە گەورەکان بپارێزێت و ڕۆلی ناوبژیوانی بگێڕێت. باهچەلی وتی: "تورکیا دەوڵەتێکی وردوخاش نییە کە لەناو ئەو خەریتانەدا جێگیر بکرێت، بەڵکوو دەوڵەتێکی ناوەندییە."
سەرۆکی مەهەپە ئەردۆغانی بە "سەرۆکی متمانەپێکراوی جیهانی تورک و جیهانی ئیسلام" ناوبرد و وتی پێویست بوو ئەم لووتکەیە بەجێی سێ لایەنە، چوار لایەنە بووایە. زیادی کرد: "تورکیا کە قسەی بەباوەرە و دەبێتە ناوەندی ئاشتی و دیپلۆماسی، دەبووایە لەم پلاتفۆرمەدا بووایە."
پێشنیاری تی-ئاڕ-چی دووبارە کەوتەوە سەر گۆڤار
باهچەلی هەروەها پێشنیاری هاوپەیمانیێتی "تی-ئاڕ-چی"ی تورکیا، ڕووسیا و چینی دووبارە خستەوە سەر گۆڤار. وتی کۆبوونەوەی یەکسان و سازگاری سێ هێزە گەورەکانی ئاورئاسیا، بۆشاییەکی سیاسەتی دەرەوەی بۆ تورکیا دەکاتەوە کە پابەند نەبووبێت بە تەنها یەک تەوەر. زیادی کرد ئەم هاوکارییە دەشتوانێ بەشداری لە ئاشتی جیهانیدا بکات.
باهچەلی یەکەم جار پێشنیاری تی-ئاڕ-چی لە ئیلولی ٢٠٢٥ لە بەیاننامەیەکی نووسراو سەبارەت بە هێرشەکانی ئیسرائیل لەسەر غەزە خستبووە ڕوو. ئەردۆغان کە بۆ بەشداری لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک بوو، لە وەڵامی پرسیارێک سەبارەت بەم پێشنیارە وتبووی: "ڕاستییەکەی من بە تەواوی بەدواداچوونم نەکردووە، هیوادارم خێر بێت."
ئەم پێشنیارە بۆ هاوپەیمانیێتی لەگەڵ ڕووسیا و چین بۆ تورکیایەک کە ئەندامی ناتوە، لەو کاتەدا بووە هۆی ڕکابەری. دوایتر باهچەلی لە چاوپێکەوتنێک لەگەڵ ڕۆژنامەی تورک گون وتی ئەم هاوپەیمانیێتییە نابێتە یەکێکی سەربازی، بەڵکوو دەتوانرێت لەسەر بنەمایەکی مەدەنی-ئابووری دابمەزرێت کە دژ بە ئەرکەکانی ناتو نەبێت.
وەزارەتی دەرەوەی چین ڕایگەیاندبوو چاوپێکەوتنی شینجیانگ یەکەم لووتکەی سیانلایەنەی نێوان سەرۆکانی ئەم سێ وڵاتەیە. لە ئاژەندای ئەم چاوپێکەوتنەدا باسی بێچەککردنی نیوکلیایی، ئێران و جەنگی ئۆکرانیا هەبوو.
