وتەی ترەمپ دەربارەی ئێران نرخی نەوتی دایبەزاند

Rastinews — بازاڕی گشتی نەوت لە جیهاندا بە دابەزینێکەوە دەستی پێکرد، بەهۆی بەهێزبوونی ئەگەری چارەسەرێکی دیپل�وماسی لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا. وتەی سەرۆک ترەمپ کە وتی لەوانەیە پێویستی بە هێرشی سەربازی نوێ نەبێت، گوشاری جیۆپۆلیتیکی لەسەر نرخی نەوت کەم کردەوە. بەڵام بەردەوامبوونی هێرشەکان لەسەر کەشتییان لە دەوروبەری باریکەی هۆرمز، نیشانی دەدات مەترسییەکانی سەبارەت بە دابینکردنی وزە هێشتا نەبووەتەوە.

لە یەکەم مامەڵەکانی هەفتەدا، نرخی هەر بەرمیلە نەوتی برێنتی مۆری کانونی دووەم بە %0.85 دابەزی و گەیشتە 97.48 دۆلار. نرخی نەوتی خاوی ڕۆژاوای تێکساسی ئەمریکا (WTI)ـیش لە ئاستی 90 دۆلار مامەڵەی لەسەر کرا. برێنت ڕۆژی هەینی، 6ی نوامبریشی بە نرخی 98.32 دۆلار بەسەربرد.

گواستنەوەی فرۆشتنەکانی هەفتەی ڕابردوو بۆ هەفتەی نوێی بازاڕی نەوت، زیاتر بەهۆی ئەو چاوەڕوانییەوە بوو کە ئەمریکا هێرشێکی سەربازی گەورەتر لەسەر ئێران ئەنجام نەدات. بەتایبەت ئەگەری زیادبوونەوەی گواستنەوەی نەوت لە ڕێگەی باریکەی هۆرمزەوە، گوشاری بەرزبوونەوەی نرخەکانی سنووردار دەکات.

ترەمپ ڕۆژی یەکشەممە، 8ی نوامبر، ڕایگەیاند ئەگەر لە وتووێژەکانی سەر بەرنامەی نیوکلیایی ئێران و کردنەوەی دووبارەی باریکەی هۆرمز پێشکەوتن بەدەست بێت، ئەوا ئەگەری هێرشی نوێ زۆر کەمە.

سەرۆکی ئەمریکا تێبینی کرد کە ئەگەری هەنگاوی سەربازی پابەندی ئەوەیە کە ئێران پابەند بە ڕێکەوتنێکی بەهێز بێت یان نا. لەگەڵ ئەوەشدا ڕاشکاوی کردەوە کە واشنگتن هێچ کات هەڵبژاردە سەربازییەکانی بە تەواوی لابردوونی.

ترەمپ ڕایگەیاند کە بۆ هەر هێرشێکی تری ئەگەری، ئامانجەکان لەناو ئێراندا دیاریکراون کە تایبەتمەندی وزە و گواستنەوەی لەخۆدەگرێت. ئەم وتەیانە نیشانی دەدات سەرەڕای بەهێزبوونی چاوەڕوانی چارەسەری دیپل�وماسی، هێشتا هیچ ڕێکەوتنێکی بەرقەرار لە نێوان هەردوو لایەن دەستنیشان نەکراوە.

سەرەڕای دابەزینی نرخی نەوت، هەڕەشەکان لەسەر گواستنەوەی دەریایی لە دەوروبەری باریکەی هۆرمز بەردەوامن. سپای پاسدارانی ئینقلابی ئێران ڕایگەیاند لە کۆتایی هەفتەدا دوو تانکەری نەوت بوونەتە قوربانی مین و ئاگریان تێبەربوو. هەموو وردەکارییەکانی ئەم ڕووداوانە لەلایەن سەرچاوەی سەربەخۆوە پشتڕاست نەکراوەتەوە.

ئەمریکاش ڕایگەیاند لە چوارچێوەی گەمارۆی دەریایی لە ناوچەکەدا، دەستێوەردان لە کەشتییەکی بازرگانی کراوە. چالاکی سەربازی لە کەنداودا هەستی نیگەرانی سەبارەت بە پاراستنی گواستنەوەی نەوت بەرز ڕادەگرێت.

باریکەی هۆرمز یەکێکە لە گرنگترین ڕێگا دەریاییەکان کە بەرهەمهێنەرانی نەوت لە کەنداوی باسرە بە بازاڕی نێودەوڵەتی دەبەستێتەوە. نەگەیشتنەوەی گواستنەوەی ناوچەکە بۆ ئاستی پێش جەنگ، هەر بەردەوامە وەک یەکێک لە مەترسییە سەرەکییەکان کە دەتوانێت کاریگەری هەواڵی باش لە وتووێژی دیپل�وماسییەکان لەسەر نرخەکان سنووردار بکات.

نرخی نەوتی برێنت لە هەفتەی کۆتایی بەرواری 6ی نوامبردا، نزیکەی %13.4 دابەزی. بردنەوەی دیموکراتان زۆرینەی هەردوو خانەی کۆنگرەی ئەمریکا لە هەڵبژاردنی ناوخۆیی 3ی نوامبردا، چاوەڕوانیەکانی بەهێزبوونی ڕۆڵی دیپل�وماسی لە سیاسەتی واشنگتن بەرامبەر ئێران زیاتر کرد.

لە دابەزینی نرخی نەوتدا، تەنها پەرەسەندنی سیاسی کاریگەر نییە، بەڵکوو دیمەنی دابینکردن و داواکاری گشتی لە جیهانیش ڕۆڵی هەیە. چاوەڕوانی زیادبوونەوەی هەناردەی نەوت لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەگەڵ بەهێزبوونی دابینکردن لە وڵاتانی تری بەرهەمهێنەر، نیگەرانی زیادبوونی بەرهەمهێنان لە داهاتوودا زیاتر دەکات.

لەگەڵ ئەوەشدا، دابەزینی توندی نرخەکان لە هەفتەی ڕابردوودا، ئەوە ناگەیەنێت کە دابەزین بەهەمان خێرایی بەردەوام دەبێت. ئەگەر وتووێژەکانی لەگەڵ ئێران سەرنەکەوێت یان تایبەتمەندییەکانی وزە لە ناوچەکەدا دیسان بکرێنە ئامانج، ئەوا دەتوانێت گوشاری بەرزبوونەوە لەسەر نرخی نەوت دروست بێت.

کاریگەری چۆن لەسەر نرخی بەنزین و گازوایل لە تورکیا دەبێت؟

دابەزینی نرخی نەوت، ئەگەری کەمبوونەوەی تێچووەکان بۆ تورکیا کە هاوردەکەری وزەیە، بەهێزتر دەکات. مانەوەی نرخی نەوتی برێنت لە ژێر 100 دۆلار و بەردەوامبوونی دابەزین، دەتوانێت کاریگەری ئەرێنی لەسەر تێچووی نەوتی هاوردەکراو دروست بکات.

بەڵام هەر دابەزینێک لە نرخی نەوت لە جیهاندا بە ڕاستەوخۆیی کاریگەری نییە لەسەر نرخی بەنزین و گازوایل. لە دیاریکردنی نرخی پومپ لە تورکیادا، نرخی دراو، نرخی بەرهەمی نەوتی پاڵاوتەی نێودەوڵەتی و باجەکانیش ڕۆڵیان هەیە.

ئاڕاستەی داهاتووی بازاڕی نەوت زۆر پابەندی ئەوەیە کە ئایا وتووێژەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران دەگەڕێنەوە بۆ ڕێکەوتنێکی ڕاستەقینە یان نا. دووبارە دابینکردنی تێپەربوونی سەلامەتی کەشتییان لە باریکەی هۆرمز دەتوانێت گوشاری مەترسی لەسەر نرخەکان کەم بکاتەوە، لە کاتێکدا هێرشی سەربازی نوێ دەتوانێت ئاڕاستەی دابەزین بگۆڕیت بۆ پێچەوانە.