پێنج ساڵ دزینی نەوت لە جورف الصخر: ڕۆژانە 20 هەزار بەرمیل، زەیدی بۆ کەتائیب حزباللە مۆڵەتی هەینی دا
دوای ئەوەی ڕوونبووەوە کە لە جورف الصخر، باکووری بابل، لە ساڵی 2021ەوە بۆرییە سەرەکیی نەوت کون کراوە و ڕۆژانە نزیکەی 20 هەزار بەرمیل نەوت دزراوە، سەرۆک وەزیرانی عێراق عەلی فالح زەیدی نۆ بەرپرسی پلەبەرز لەکار دوورخستەوە و بۆ کەتائیب حزباللە مۆڵەتی دا تا ڕۆژی هەینی ناوچەکە بە دەستی حکومەت بدەنەوە.

Rastinewsلە دۆزینەوەیەکدا کە دەیسەلمێنێت لە جورف الصخر، باکووری پارێزگای بابل، لە ساڵی 2021ەوە بۆرییە سەرەکیی نەوت کون کراوە و ڕۆژانە نزیکەی 20 هەزار بەرمیل نەوت دزراوە، لە بەغدا بووەتە هۆی کێشەیەکی گەورەی سیاسی و ئەمنی.
سەرۆک وەزیران عەلی فالح زەیدی نۆ بەرپرسی پلەبەرز لەکار دوورخستەوە و بۆ کەتائیب حزباللە مۆڵەتی دا تا ڕۆژی هەینی ناوچەکە بە دەستی حکومەت بدەنەوە. لەبەرامبەریشدا، کەتائیب حزباللە تاوانبارییەکانی ڕەتکردەوە و حکومەتی تاوانبارکرد بە چەمکردنەوە بەرامبەر بە پاڵەپەستۆی دەرەکی.
بەپێی سەرچاوەی پەرلەمانی و ڕاپۆرتی هەواڵگری، دزینەکە بووەتە هۆی کێشە لە نێوان حکومەت و گروپە چەکدارییەکان، هەروەها ناکۆکی لە ناو چوارچێوەی هاوکاریی دەسەڵاتدار سەریهەڵداوە.
پەرلەمان دەستی بەکارکرد: ڕاپۆرتی کۆتایی چوارشەممە پێشکەش دەکرێت
لە جورف الصخر هیچ کانگا یان بیری نەوت نییە. بەڵام بۆرییە سەرەکییەکە کە نەوتی باشوور دەگەیەنێتە پاڵاوگەی دۆرە و بەیجی، بەناو ناوچەکەدا تێپەڕ دەبێت.
ئەندامی کۆمیسیۆنی نەوت و گازی پەرلەمانی عێراق، بیناز عەلی دۆسکی، بە ڕووداو ڕایگەیاند ڕاپۆرتی هەواڵگری سەلماندوویەتی بۆرییەکە لە ساڵی 2021ەوە کون کراوە. دۆسکی گوتی: "لە ناوچەی جورف الصخر هیچ بیری نەوت نییە. بەڵام بۆرییەکە کە نەوت لە باشوورەوە بۆ پاڵاوگەی دۆرە و بەیجی دەگەیەنێت کون کراوە، کەتائیب حزباللەش لەم ناوچەیەدا هەڵسوکەوت دەکات."
سەرۆکی پەرلەمانی عێراق، هەیبەت حەلبوسی، لە 11ی تشرینی دووەم، بە بڕیاری ژمارە 198، کۆمیسیۆنێکی کاتیی پێکهێنا بۆ لێکۆڵینەوە لەم دۆسیەیە. سەرپەرشتیاری کۆمیسیۆنەکە سەرۆکی کۆمیسیۆنی ئەمنی و بەرگرییە، کۆمیسیۆنەکەش لە حەوت سەرۆکی کۆمیسیۆنی هەمیشەیی پێکهاتووە.
ئەندامی کۆمیسیۆنەکە و سەرۆکی کۆمیسیۆنی نەوت، گاز و سامانە سرووشتییەکان لە گروپی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، حەرەم کەمال ئاغا، بە ڕووداو ڕایگەیاند ڕۆژی یەکشەممە لەگەڵ وەزیری نەوت باسم محمد خودەیر و بەرپرسانی وەزارەتەکە کۆبووەتەوە.
ئاغا گوتی ڕاپۆرتی هەواڵگری سەبارەت بە دزینی نەوت دوو شوێن دیاری کردووە، جورف الصخر و هەرێمی کوردستان. ڕاپۆرتی کۆتایی ڕۆژی چوارشەممە تەواو دەبێت و پێشکەشی سەرۆکایەتیی پەرلەمان دەکرێت.
زەیدی مۆڵەتی تا هەینی دا، نۆ بەرپرس لەکار دوورخرانەوە
بەپێی زانیارییەکانی ڕووداو، زەیدی بۆ کەتائیب حزباللە مۆڵەتی دا تا ڕۆژی هەینی، بۆ ئەوەی ناوچەکە بدرێتە هێزە ئەمنییەکانی عێراق و هێزی فەرمی بتوانن بچنە ناوەوە.
بەگوتەی وتەبێژی فەرماندەیی گشتیی هێزەکانی چەکدار، سابح نومان، لە 14ی تشرینی دووەم، زەیدی دوای پشتڕاستکردنەوەی ڕاپۆرتی کۆمیسیۆنی تایبەتی لێکۆڵینەوە، هەموو گومانلێکراوانی ناردووەتە دادگا. نۆ بەرپرسەی لەکار دوورخراوەتەوە بریتین لە:
فەرماندەی پۆلیسی پارێزگای بابل
بەرپرسی پۆلیسی باکووری بابل
بەڕێوبەری هەواڵگری و دژە تیرۆری بابل لە وەزارەتی ناوخۆ
بەڕێوبەری ئەمنیەتی نیشتمانیی بابل
بەڕێوبەری هەواڵگری و ئەمنی پارێزگای بابل لە وەزارەتی بەرگری
بەڕێوبەری دەزگای هەواڵگریی بابل
فەرماندەی حەشدی شەعبیی بابل
فەرماندەی لیوای 6ی پۆلیسی وزەیی وەزارەتی ناوخۆ
بەڕێوبەری کۆمپانیای بۆرییەکانی نەوت لە وەزارەتی نەوت
زەیدی لە کۆبوونەوەی ئەمنیی 15ی تشرینی دووەم ڕووی لە ئەندامانی کۆمیسیۆنەکە کرد و گوتی: "بە ئەنجامدانی ئەم ئەرکە چاوی عێراقتان ڕووناک کردەوە. ئێوە ئەوەتان دەرخست کە بە ناوێکی دیاریکراو لە گەلی عێراق دزراوە." زەیدی ئاشکرای کرد خەڵاتی ئەندامانی کۆمیسیۆنەکە دەدرێت و بڕوانامەی سوپاس وەردەگرن.
سەرۆک وەزیران کە ڕایگەیاند دادوەری سەدابەسەد پاڵپشتی حکومەت دەکات، ئاگاداریی کرد: "ئەوەی وا بیری کردووەتەوە چاودێرێکی نییە، هەڵە دەکات، باشترە حسابی خۆی بگەڕێنێتەوە."
زەیدی کە گوتی لە زاخۆوە تا بەسرە هیچ قوڵایەک نامێنێت کە تێیدا دزی ڕووبدات، وەڵامی ئەو گوماناندانەوەی کرد کە دەربارەی توانای هێزە ئەمنییەکانە. گوتی: "ئەگەر هێزەکانمان بە توانا نەبوونایەتن، گەلەکەم دەهێنامە سەر شەقام و دەمگوت وەرن بۆ مافەکانتان شەڕ بکەن."
کەتائیب حزباللە: هیچ دەستکاریەک لە بۆریەکان نەکراوە
کەتائیب حزباللەی عێراق لە 15ی تشرینی دووەم بە ڕایەکدا بەرپەرچی توندی تاوانبارییەکانی دایەوە.
ئەم گروپە بیریهێنایەوە کە بەشداری گفتوگۆی ڕێکخستنی چەک کردووە و لەگەڵ چوارچێوەی هاوکاری و حکومەت "ڕێکەوتنی دەسەڵاتداری" واژۆ کردووە. لە ڕایەکەیدا هاتووە سەرۆک وەزیران زەیدی لە بەڵێنی خۆی گەڕاوەتەوە، ئۆفیسیشی لە ڕێگەی میرنشینە یەکگرتووانی عەرەبی، عەرەبستانی سعودی و هەندێک کەناڵی خۆماڵی ڕاپۆرتی داڕێژراوی بڵاوکردووەتەوە.
لە ڕایەکەدا هاتووە "دۆسیەی مەدینەی نەسر (جورف الصخر) و چەکی بەرگری دەبێت لە دوورەوە لە ململانێی سیاسی بپاریزرێن"، هەروەها ئاماژە بەوە کراوە ئەم گروپە سەرەڕای پاڵەپەستۆی میرنشینە یەکگرتووانی عەرەبی، عەرەبستانی سعودی و ئەمریکا، هیچ دانپیانانێک نادات.
کەتائیب حزباللە هەروەها ڕایگەیاند کۆمیسیۆنی تەکنیکی هیچ دەستکارییەک لە بۆریەکان نەدیتووە. بەگوتەی ئەم گروپە، ئەو تەسیساتانەی لە وێنەکاندا دیارن تەنها کۆگای سووتەمەنیی سادەن بۆ ئامێرە سەربازییەکان و جێنەراتۆرەکان، لەگەڵ تەسیساتێک بۆ باشترکردنی کوالیتی. گروپەکە دەڵێت ئەم تەسیساتانە زیاتر لە 5 کیلۆمەتر لە بۆریەکە دوورن.
چوارچێوەی هاوکاری نەتوانیوە کۆببوونەوە
ئەم دۆسیەیە هاوپەیمانیی سیاسیی شیعەش لەرزاندووە. بیناز عەلی دۆسکی گوتی هەوڵ دراوە ڕێگری بکرێت لە پەیدابوونی ململانێی چەکداری، بەڵام لە ناو چوارچێوەی هاوکاریدا کێشەی گرنگ هەیە. بەگوتەی دۆسکی، هاوپەیمانییەکە سێ جار هەوڵی کۆبوونەوەی داوە، بەڵام لەبەر ناکۆکی کۆبوونەوەکە ئەنجام نەدراوە.
سەرچاوەیەک لە پۆلیسی پارێزگای بابل بە ڕووداو ڕایگەیاند لەبەر ئەوەی جورف الصخر ناوچەیەکی سەربازیی داخراوە، پۆلیسی بابل هیچ دەسەڵاتێکی لەوێ نییە و نایانزانێت لە ناوەوە چی ڕووداوە.
ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای بابل لە پارتی سادقون، باڵی سیاسیی عەسائیبی ئەهلی حەق، حەیدەر مەنگووشی، گوتی ئەم دۆسیەیە بە فەرمی نەگەیشتووەتە ئەنجومەنی پارێزگا. مەنگووشی گوتی حەشدی شەعبی، سوپا و پۆلیسی فیدراڵی لە ناوچەکەدا هەن و هەرچەندە دۆخ جێگیر دەردەکەوێت، بەڵام "ترس و دڵەڕاوکێی ململانێ" هەیە.
مەنگووشی هەروەها پرسیاری ئەوەی کرد بۆچی وەزارەتی نەوت ساڵانێکی دوور و درێژ بێدەنگ بووە و ئێستا ئەم بابەتە دەخاتە گۆڕێ. گوتی کشانەوەی کەتائیب حزباللە دەبێتە بڕیارێکی فیدراڵی.
عەبادی: دەستێوەردانی ئێران نییە
وتەبێژی حکومەتی عێراق، حەیدەر عەبادی، شەوی 15ی تشرینی دووەم لە بەشداریکردنیدا لە بەرنامەیەکی تەلەویزیۆنی ڕایگەیاند حکومەت هەنگاو بەدواوە نانێتەوە.
عەبادی قسەی دەربارەی دەستێوەردانی پشتپەردەیی ئێران ڕەتکردەوە و گوتی: "نە لە ئاستی پەیوەندی و نەک لە ئاستی ناوبژیوانیدا هیچ دەستێوەردانێکی ئێران تۆمار نەکراوە. ئەمە خاکی سەد لە سەد عێراقییە و ئەوانەی لەوێن عێراقین کە بەپێی هەندێک مەرج لەوێ نیشتەجێ بوون."
عەبادی ئاماژەی بەوە کرد بەپێی ڕاپۆرتی لێکۆڵینەوە، تەنها یەک گروپی چەکداری زاڵ بەسەر ناوچەکەوە بەرپرسیار کراوە بۆ دزینەکە، نەک چەند گروپێک. وەزارەتی نەوت و کۆمیسیۆنی ڕوونکارییش بۆ دیاریکردنی زیانی داراییی پێنج ساڵی ڕابردوو دەستیان بە پشکنین کردووە.
عەبادی هەروەها گوتی کۆمیسیۆنی پشکنین کە کەسێکی ناودار لە حەشدی شەعبی سەرپەرشتیی دەکات، لە ناوچەکەدا تووشی جۆرێک پڕۆڤۆکاسیۆن بووە.
عەبادی ڕایگەیاند بۆ چوونی هێزی فەرمی بۆ ناوچەکە بەرواری نزیک بەڵام نەگوتراوەیەک دیاریکراوە، دانیشتووانی جارفی جورف الصخرش کە لە جێی خۆیان دوورخراونەتەوە بۆ ماڵەکانی خۆیان دەگەڕێنەوە. لە وەڵامی ئەو تاوانبارییانەی گەڕانەوەکە مەترسی بۆ سەر ئەمنی بەغدا، کەربەلا و بابل دروست دەکات، گوتی: "لە بەراورد بە ساڵی 2014، دۆخ زۆر گۆڕاوە، داعش هیچ بنچینەیەکی نەماوە."
ڕاپۆرتی سەتەلایتی 19 لاپەرەیی
ڕاپۆرتی هەواڵگری 19 لاپەرەیی کە ڕووداو گەیشتووەتە دەستی، بە وێنەی سەتەلایتی ڕوونی کردووەتەوە چۆنیەتی کارکردنی تۆڕی دزینەکە کە دەوترێت لە ساڵی 2021ەوە تا ناوەڕاستی 2026 بەبێ وچان بەردەوام بووە.
بەپێی ڕاپۆرتەکە، دزەکان لە نزیک چوارچێیای بەهبەهانی، لە مەودای 1 تا 4 کیلۆمەتر لە ڕێگای سەرەکیی بەغدا-بابل، بۆرییەکەیان کون کردووە و نەوتەکەیان باریوە سەر تانکەری 36 هەزار لیتری. لە وێنە سەتەلایتییەکاندا دوو خاڵی بارکردن دیاری کراوە. لە چاڵێکی گەورەی ژێرزەوینیدا کە 962 مەتر لە بۆریەکە دووره، هاتووچۆی تانکەر لە تشرینی یەکەمی 2022دا بەرزترین خاڵی خۆی بەدیهێناوە، لەو کاتەدا 21 تانکەر پێکەوە وێنەگیری کراوە.
نەوتەکە بۆ کۆگایەک کە 7 کیلۆمەتر لە خاڵی کونکردنەکە دووره و بۆ دوو پاڵاوگەی بچووکی نهێنی گواستراوەتەوە. پاڵاوگەی یەکەم لە تشرینی یەکەمی 2022دا کەوتووەتە کار. لە تەنیشت پاڵاوگەی دووەمدا، لە کانوونی دووەمی 2025 و تەممووزی 2026دا 14 تانکەری گەورە وێنەگیری کراوە.
لە ڕاپۆرتەکەدا هاتووە تۆڕەکە سێ ڕێگای بۆ خۆپاراستن لە سەتەلایتەکان بەکارهێناوە. لەجیاتی تانکی سەرزەوی، چاڵی قووڵی ژێرزەوین هەڵکەنراوە. چاڵەکان، ناوچەی بارکردن و دارخورماکانی دەوروبەریش بە سەقفی سپیی مادی داپۆشراون. زۆربەی بارکردنەکانیش لە شەودا ئەنجام دراون. بەگوتەی ڕاپۆرتەکە، تانکەرەکانی وێنەی سەتەلایتی تەنها بۆ کاتژمێرەکانی ڕۆژن، دزیی شەوانە چەند قاتی ئەمە زیاترە.
بەپێی نەقشەی هەواڵگری، نەوتی دزراو لە سێ ڕێگاوە بۆ بەغدا گوازراوەتەوە. یەکەم، ڕێگای بەغدا-بابل کە بە پردی مسیبدا تێدەپەڕێت و دەگاتە پایتەخت. دووەم، ڕێگایەک کە لە ئامیریەی فەلوجەوە تێکەڵ بە کاروانی سووتەمەنیی فەرمی دەبێت و بە خاڵی پشکنینی ئینتیسار دەگاتە بەغدا. سێیەم، ڕێگایەک کە بە حەبانیە و فەلوجەدا، یا ڕێگای نێودەوڵەتی یا ڕێگای کۆنی ئەبوغرێب، دەگاتە پایتەخت.
مێژووی جورف الصخر
جورف الصخر لە کەناری ڕۆژاوای ڕووباری فورات، نزیکەی 60 کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژاوای بەغدا، لە چوارچێیایەکی ستراتیژیدا دانیشتووە کە پارێزگاکانی بابل، ئەنبار، کەربەلا و بەغدا بە یەکتر دەبەستێتەوە.
ناوی ناوچەکە لەبەر کەنارە بەردینەکانی "جورف الصخر" ناسراوە، بەڵام دوای ئازادکردنی لە داعش لە تشرینی یەکەمی 2014دا، ناوی گۆڕدرا بۆ "جورف نەسر". لەم ماوەی دواییدا ناوچەکە بە ناوی "مەدینەی نەسر" ناسراوە.
پێش ساڵی 2014، زۆرینەی دانیشتووانی ناوچەکە عەرەبی سوننەی هۆزی جینابی بوون. دوای شەڕ، دانیشتووانی خۆماڵی ناچار بوون کۆچ بکەن، بەڵام هەتا ئێستا ڕێگەیان پێنەدراوە بگەڕێنەوە.
لەو کاتەوە ناوچەکە بووەتە ناوچەیەکی سەربازیی داخراو لەژێر کۆنترۆڵی گروپە چەکدارییەکانی پەیوەست بە حەشدی شەعبی. تەنانەت بەرپرسانی ئیدارەیی و ئەمنیی حکومەتیش بەبێ ڕێگەدانی ئەم گروپانە ناتوانن بچنە ناوچەکەوە.
سەرچاوە: ڕووداو
