شاهاب ئەرەسلان: تورکیاییەکان…

Rastinews — ئەو ناسنامانەی پێمان دراون

ئێمە لە سەردەمێکدا دەژین: دایک و باوک ناو لە منداڵەکانیان دەنێن، بەڵام کاتێک مرۆڤ گەورە دەبێ و خۆی لەگەڵ ئەو ناوەی پێی دراوە نایبینێتەوە، دەتوانێ ناوەکەی بگۆڕێ. ئەو ناوەی پێشینانمان پێمان داوە، چارەنووسێک نییە کە تاوەکوو کۆتایی ژیانمان هەڵگریمان بۆی. مرۆڤ کاتێک خۆی لەگەڵ ئەو ڕەگەزەی لە لەدایکبووندا بۆی دیاریکراوە نایبینێتەوە، دەتوانێ ڕەگەزی خۆی بگۆڕێ و ژیانێک گوێرەی ناسنامەی ڕەگەزی خۆی بنیات بنێ. بولەنت ئەرسۆی، کە لە تەلەویزیونەکاندا چەپڵەی بۆ لێدەدەین، نموونەیەکی ناسراوی ئەمەیە بۆ هەموومان.
مرۆڤ دەتوانێ پەیوەندی خۆی لەگەڵ ئەو کەلتوورەی تێیدا لەدایک بووە، لەگەڵ باوەڕ و هۆیەتییە گوازراوەکان، لەسەرنوێ دیاری بکەتەوە. دەتوانێ ئەمانە بە خۆی بزانێ، بگۆڕێ یان ڕەتی بکاتەوە. ئەوەی پێشینان یان خاوەن دەسەڵاتان دەربارەی ئێمە دەیڵێن، نابێ سنووری ئەوە بێت کە ئێمە دەتوانین دەربارەی خۆمان بیڵێین. منداڵێک کە لە خێزانێکی عەلەویدا لەدایک بووبێ و بە ناسنامەی عەلەوی گەورە بووبێ، لە قۆناغێکی دواتری ژیانیدا دەتوانێ سوننیگەری بە خۆی بزانێ. کەسێک کە بە موسوڵمانی گەورە کراوە، دەتوانێ باوەڕەکەی بەجێبهێڵێ و بێباوەڕ ببێ. مرۆڤ دەتوانێ ئەو ناسنامەیەی لە خێزانیەوە وەرگرتووە، تەنانەت ئەوەی ڕۆژێک بەخۆیدا بڵاوکردووەتەوە، دواتر پرسیاری لێبکات و وازی لێبهێنێ. ئەوەی ناسنامەیەک لە منداڵیمانەوە پێمان گوازراوەتەوە، مانای ئەوە نییە کە ناچارین بۆ هەتاهەتایە پێوەی بمێنینەوە.

ئایا ڕەچەڵەکمان چارەنووسی ناسنامەمانە؟

لە کاتی کارکردنم لەگەڵ منداڵانی نەوەی چوارەم لە ئەڵمانیا، ژیانم تووشی نموونەی ئەمە دێتەوە. کاتێک دەپرسم «خۆت چۆن هەست پێ دەکەیت، خۆت چۆن پێناسە دەکەیت؟»، هەندێکیان دەڵێن: «من ئەڵمانیم، ڕەچەڵەکم تورکە». ناڵێن «من تورکم»؛ تورکبوون بۆیان زیاتر ڕەچەڵەکی خێزانەکەیان دەگەیەنێ، نەک ناسنامەی خۆیان. تەنانەت تەنها ناڵێن «هاوڵاتیی ئەڵمانیام»؛ دەڵێن «من ئەڵمانیم». پەیوەندییان لەگەڵ ئەڵمانیا لەوەی هاوڵاتیبوونێکی یاسایی بەس بێت زیاترە، وەک هۆیەتییەک دەیژین.  بێگومان لە نەوەی چوارەمدا کەسانیشی هەن کە دەڵێن «من تورکم». ئەوان پەیوەندییەکی لەگەڵ تورکیا هەیە؛ بە خۆبینینیان لەم ناسنامەیەدا، دەیکەن بە هی خۆیان. هەندێک کورد کە ئەمڕۆ وا دەزانین شێواوی هۆیەتی بوون، دەڵێن «ئێمە تورکین»؛ تەنانەت هەندێک جار لە تورکان زیاتر تورکگەری دەکەن. بەڵام هەندێکیان دەڵێن «من تورک نیم، کوردم». هەندێکیان دەڵێن «من ئەڵمانیم». هەندێکیشیان دەڵێن «من تورکێکی هاوڵاتیی ئەڵمانیام». ئەوەی من جەختم لەسەری دەکەمەوە، زۆرلێکردنێکی دەرەکی نییە؛ مافی مرۆڤە کە لە پرۆسەیەکدا، بە خۆبینین، بە ڕێگایەکی ناخۆیی، خۆی پێناسە بکات.

کاتێک بە کەسێک کە دەڵێ «من ئەڵمانیم» دەڵێین «نەخێر، تۆ تورکیت»، ئەوە چی دەکەین؟ ئەوەی ئەو دەربارەی هۆیەتی خۆی دەیڵێ پوچ دەکەینەوە، ڕەچەڵەکی دەکەینە ناسنامەیەکی نەگۆڕ بۆی. لە کاتێکدا پەیوەندی مرۆڤ لەگەڵ ڕەچەڵەکی خۆیشی دەتوانێ بگۆڕێ. شوێنی خێزانەکەی لێوە هاتووە، دیاری نەدەکات کە پێویستە ئەو کێ بێت و خۆی بە کوێ ببەستێتەوە.  بەڵام کاتێک باس لەوە دەکرێ کەسێک بڵێ «من تورکیاییم»، لەناکاو دەست دەکەین بەم مافەدا دوو دڵی بکەین. دەڵێین «نەخێر، تۆ تورکیت». بۆچی؟ لەبەر ئەوەی پێشینان بەم شێوەیە ناویان لێناوە؟ یان لەبەر ئەوەی خاوەن دەسەڵاتان بەم شێوەیە پێیان باش بووە؟

هەرکاتێ ئەم بابەتە بخەینە گۆڕێ، دەستبەجێ ئەمە دەگوترێ: «ئەڵمانەکان نایانووت 'من ئەڵمانیایی'م، فەرەنسییەکانیش نایانووت 'من فەرەنسایی'م». وەک ئەوەی پێویست بێ بڕیار لەسەر ئەوەی مرۆڤ چۆن دەتوانێ خۆی پێناسە بکات، بە سەیرکردنی چۆنیەتی بەکارهێنانی زمان لەلایەن ئەڵمان یان فەرەنسییەکان بدەین. بۆچی ئەو ناوەی کەسێکی تر بۆ خۆی بەکاری دەهێنێ، دەبێتە یاسا بۆ چۆنیەتی پێناسەکردنی من بۆ خۆم؟

ئەو ناوانەی هەڵەبووان داویانن

ئەمانەن نموونەی تریش:

با بیر لە گەلانی خۆجێیی ئەمریکا بکەینەوە. گەلانێک کە زمان، مێژوو، کەلتوور و ناوی لێک جیاوازی خۆیان هەیە، لەژێر ناوێکی تاکی دەرەکیدا کۆدەکەینەوە. کریستۆف کۆلۆمبۆس کاتێک هەوڵی گەیشتن بە ئاسیا لە ڕێگەی ڕۆژئاواوە دەدا و گەیشتە کۆنتینێنتی ئەمریکا، وایزانی گەیشتووەتە دوورگەکانی هیند. ناوی «هیندی» کە بۆ گەلانی بەرچاوکەوتوو بەکارهێنرا، لەم هەڵەیە لەدایک بووە. وشەی «Indianer»ی ئەڵمانی هەتا ئێستاش شوێنپێی ئەم مێژوویە هەڵگرتووە. هەڵەی جوگرافیی ئەورووپییەکان، بووە ناوێک کە لەسەر گەلانی بەرچاوکەوتووی ئەوان جێگیر بوو. هەڵەبووان خۆیان بوون؛ بەڵام ناوی هەڵەکەیان، کەسانی تر هەڵگرتیان.

ئەمە تەنها هەڵەیەکی جوگرافی نییە. ئەو ناوەی کۆلۆمبۆس بۆ گەلانی بەرچاوکەوتووی خۆی دانا، لە چۆنیەتی پێناسەکردنی خۆیانەوە نایەت، بەڵکوو لەوەوە دێت کە خۆی وایزانیبوو بە کوێ گەیشتووە. لۆژیکی ئەم ناولێنانە، لەجێی ئەوەی بپرسێ «ئێوە کێن، خۆتان بە چی دەناسێنن؟»، پشت بەوە دەبەستێ کە بڵێ «من بەم شێوەیە ناوتان دەنێم؛ لەمەودوا ئێوە ئەوەن». هەڵەی خۆی دەکاتە ناسنامەی کەسێکی تر. کەسی بەرامبەری وەک کەسێک کە دەتوانێ خۆی بۆ خۆی بدوێ قبووڵ نەکات؛ دەیەوێ خۆیشی بڕیار بدات کە ئەو کێیە.

ئێمەش، سەرەڕای ئەوەی لەنێو خۆیاندا کەلتوور، زمان و شێوازی ژیانی زۆر جیاواز هەن، بە گەلانی خۆجێیی ئەمریکا دەڵێین «سوورپۆست». لەجێی ناوی خۆیان، ناوێکی دەرەکی سەبارەت بە ڕەنگی دەرمیان دادەنێین. بە هەمان شێوە، بۆ هەموو کەسێک کە بە شێوازی چاوی وایدازانین خۆرئاوای ئاسیایین، دەتوانین بڵێین «چینی». هیچ پێویستیمان بە زانینی ئەوە نییە کە کەسی بەرامبەرمان لە کوێوە هاتووە، سەر بە چ گەلێکە، خۆی چۆن پێناسە دەکات. بە ڕواڵەتی سەیر دەکەین و بڕیار دەدەین کە ئەو کێیە. ئەمانە ڕەوشی ڕەگەزپەرستانەن کە گەلانی جیاواز وەک هەمان شت دادەنێن و مرۆڤ دابەزێننە ئاستی تایبەتمەندییە جەستەییەکانیان.

زۆربەی مرۆڤی خۆجێیی پێیان خۆشترە بە ناوی تایبەتی گەلەکەی خۆیان بانگ بکرێن. بێگومان لەوانەیە مرۆڤ بە مرور زەمان ناوێکی لە دەرەوە پێدراوی خۆی بزانێ. بەڵام بڕیار لەسەر ئەمە هەر خۆیانە کە دەیدەن. ئەوەی ناوێک باڵاو بێت، مانای ئەوە نییە کە هەموو ئەوانەی پێی ناودێر دەکرێن ناچارن قبووڵی بکەن. ئەوەی دیاریکەرە، نەک ئەو شتەیە کە ئێمە ڕاهاتووین پێیان بگوترێ، بەڵکوو ئەوەیە کە ئەوان خۆیان پێی دەڵێن.

با بیر لە گەلانی ئەبۆریجینی ئوسترالیاش بکەینەوە. ئەو پێناسانەی وەک «دڕندە»، «بەرباری» و «مرۆڤخۆر» کە داگیرکەرانی ڕۆژئاواییان لێیان دانا، باسی چۆنیەتی پێناسەکردنی ئەو گەلانە بۆ خۆیان نەدەکرد. ئەم وتانە باسی ئەوەی دەکرد کە داگیرکەران چۆن دەیانویست ئەوان ببینن و پیشانی خەڵک بدەن. لەجێی گوێگرتن لە مرۆڤانێک کە ناو، زمان و کەلتووری خۆیان هەبوو، مافی پێناسەکردنیان بۆ خۆیان دادەنا.

بێگومان ناوی گەلێک و ئەو پێناسە سووکایەتیانەی بۆ ئەو دانراوە وەک یەک نییە. بەڵام ئەوەی من دەمەوێ تیشکی بخەمە سەری، بانگەشەیەکی دەسەڵاتی هاوبەشە: «من باشتر لە تۆ دەزانم کە تۆ کێیت. منت پێناسە دەکەم.»

تورکەکانیش تورکیایین... وەک کوردەکان...

ئێتنۆلۆگ سڤن ساوتەر، لە کتێبی «Wir sind „Frankfurter Türken"» («ئێمە تورکی فرانکفۆرتین») باسی ئەو هۆیەتییە دەکات کە گەنجانی ڕەچەڵەک-تورک لەگەڵ شاری ژیانیان بونیادی ناوە. دەستەواژەی «تورکی فرانکفۆرت» ڕێگە بە هۆیەتی شوێنی و ڕەچەڵەک دەدات لە یەک ناسنامەدا یەکبگرنەوە. بە بۆچوونی من، ئەم دەستەواژەیە جیاوازی لەنێوان سەر بە شوێنێک بوون و هەڵگرتنی هەمان ناسنامەی زۆرینەی دانیشتووانی ئەو شوێنەیش ڕوون دەکاتەوە. ئەوانەی دەڵێن «ئێمە تورکی فرانکفۆرتین»، خاوەندارێتی فرانکفۆرت و ژیانی خۆیان لەوێ، و بە واتایەک ئەڵمانیا دەکەن. بەڵام لە بەرامبەر ئەم هۆیەتییە، پێویست نەزانن کە لە ناسنامەی تورکی خۆیان وازبهێنن یان ئەو ئەڵمانگەرییە کە بەسەریاندا سەپێنراوە قبووڵ بکەن. فرانکفۆرتی بوون و تورک بوون، لە ژیانی هەمان کەسدا دەتوانن پێکەوە جێگا بگرنەوە.  ئەوەی کەسێک دەڵێ «ئەڵمانیم، ڕەچەڵەکم تورکە» و ئەوەی دەڵێ «تورکی فرانکفۆرتیم»، دەتوانن هەڵبژاردنی جیاواز هەبن، ئەمە خۆی بنەمای بابەتەکە ڕوون دەکاتەوە. پێویست نییە هەمووان هەمان پەیوەندی لەگەڵ ڕەچەڵەک و شوێنی ژیانیان دابنێن.

کوردەکان یان گەلانی تری ناتورک کە خۆیان بە «تورکیایی» دەناسێنن، ئەمە پەیوەندییەکیشیان لەگەڵ تورکیا دەگەیەنێ. دەیانتوانی خۆیان بە «ئاسیای ڕۆژئاواییین» یان «ئەنادۆلی» بناسێنن. بەڵام کاتێک دەڵێن «ئێمە تورکیایین»، ئەوە ڕادەگەیەنن کە تورکیایان بە بۆشایی ژیان و هۆیەتییەکی هاوبەش قبووڵ کردووە. لەم وتەیەدا تەنها ناڕازیبوونێک نییە کە دەڵێ ئەوان تورک نین، بەڵکوو خاوەندارێتییەکیشی تێدایە کە دەڵێ ئەوان سەر بە تورکیان.

دەستەواژەی «تورکی فرانکفۆرت» و «تورکیاییبوون» لەم بوارەوە لێک دەچن. تورکی فرانکفۆرت، بەبێ وازهێنان لە ناسنامەی تورکی خۆیان، پەیوەندییەکی هۆیەتی لەگەڵ فرانکفۆرت بونیاد دەنێن. کوردانی کە دەڵێن «ئێمە تورکیایین»یش، بەبێ وازهێنان لە کوردبوونیان، پەیوەندییەک لەگەڵ تورکیا، بە واتایەک لەگەڵ ژیانی هاوبەشیان لەگەڵ تورکان، بونیاد دەنێن. داواکردن لێیان کە لە بەرامبەر ئەم پەیوەندییە تورک بن، مانای ئەوە دەگرێتەوە کە ئەو هاوبەشییەی پێشکەش دەکەن تەنها لەسەر مەرجی وازهێنانیان لە ناسنامەی خۆیان قبووڵ دەکرێت. لەکاتێکدا ئیمکانی پێکەوەژیان تەنها لێرەدایە: پێکەوە سەر بە یەک شوێن بوون، بەبێ ئەوەی پێویست بێت هەمان شت بین.  مرۆڤ دەتوانێ وڵاتی ژیانی خۆی بە خۆی بزانێ، بەشداری ژیانی هاوبەشی بکات و لەگەڵ ئەوەشدا کورد بمێنێتەوە. سەر بە تورکیا بوون، پێویستی بە تورک بوون نییە. تورکەکانیش تورکیایین، کوردەکانیش؛ ئەم هۆیەتییە هاوبەشە پێویست نییە جیاوازییەکانی نێوانیان لابردبێ.

دەستگیرکردنی ناسنامە لە ناخەوە

ئەوەی ئێمە پێی دەڵێین ناسنامە، بەتایبەتی ناسنامە و هۆیەتییە کەلتوورییەکان، لە پرۆسەیەکدا پێک دێت. مرۆڤ بە قبووڵکردن، بەخۆبینین، بە هانگرتن و پەیوەندی لەگەڵ کەسانی تر، ناسنامەیەک دەکاتە هی خۆی. هەموو ئەو شتانەی لە دەرەوە دێن بە شێوازێکی چالاکنییانە وەرناگرێ؛ لەگەڵیان، لەناخی ئەزموون و هەستی خۆیدا، پەیوەندی دادەنێ. جێگرتنی هۆیەتییەک لە جیهانی ناخی مرۆڤدا، لەگەڵ زۆرلێکردن بۆ قبووڵکردنی ئەوە، یەک شت نین.

ئەوانەی لەگەڵ نەخۆشانی دەروونی کاردەکەن، دۆخێک دەبینن: لە هەندێک حاڵەتی نەخۆشیدا، مرۆڤ دەتوانێ خۆی بە کەسێکی تر بزانێ، جیاواز لەو ناسنامەیەی دەوروبەری دەیزانن؛ بۆ نموونە، باوەڕی بەوە بێت کە جونەیت ئەرکین یان عیسایە. لێرەدا جیاوازییەکی قووڵ هەیە لەنێوان چۆنیەتی ژیانی ناخۆیی مرۆڤ بۆ خۆی و چۆنیەتی ناسراوی لە دەرەوە. بێگومان من ئەم دۆخی کلینیکییە لەگەڵ ناسنامەی کەلتووری یان بەرگریکردن لە بەرامبەر سەپاندنی ناسنامە وەک یەک شت نابینم. ئەوەی بەم نموونەیە دەمەوێ تیشکی بخەمە سەری، ئەوەیە کە ژیانی ناخۆیی ناسنامەی مرۆڤ بە خۆیی لەگەڵ ناوێکی لە دەرەوە دراو نایەکدەگرێتەوە.  لەنێوان جیهانی ناخی مرۆڤ و جیهانی دەرەوە سنوورێکی دەروونی هەیە. ئەم سنوورە شوورایەکی داخراو نییە بۆ پەیوەندی؛ مرۆڤ لەگەڵ ئەوانەی لە دەرەوە دێن پەیوەندی دادەنێ، هەندێکیان بە خۆی دەزانێ، هەندێکیان دەگۆڕێ، هەندێکیشیان ڕەتی دەکاتەوە. بەڵام پرۆسەی دەروونی هەیە سەبارەت بەوەی چی دەکاتە هی خۆی. ئەوەی کەسێکی دەرەکی بڵێ «تۆ ئەمەیت»، ئەو ناسنامەیە بەخۆیی لە ناخەوە دروست ناکات.

کاتێک زۆرلێکردن دێتە ناوی کارەکەوە، کاتێک دەگوترێ «ناچاریت خۆت بەم شێوەیە هەست پێ بکەیت و بەم شێوەیە پێناسەی بکەیت»، ئیتر ناتوانین تەنها باسی گواستنەوەی ناسنامەیەک بکەین. لێرەدا هەوڵی داگیرکردنی جیهانی ناخی مرۆڤ لە دەرەوە هەیە. کەسانی تر دەیانەوێ بڕیار بدەن کە کەسێک چۆن هەست بکات، لەگەڵ چی خۆی بزانێ و خۆی بە کوێ ببەستێتەوە. بەم واتایە، سەپاندنی ناسنامە دەتوانرێ وەک هەوڵێکی داگیرکاریی دەروونی بیربکرێتەوە.

لایەنی داگیرکارانەی زۆرلێکردنی کوردان بۆ پێناسەکردنی خۆیان بە تورک، لێرەدایە. دەتهێڵرێ لەتەنیشت ناسنامەی کوردیی ئەو کەسە کە دەیژی، بەبێ ڕەزامەندیی خۆی، تورکبوونێک دابنرێ. سەرەڕای ئەوەش، ئەم سەپاندنە تەنها لەوە بەس نایەت کە دوو هۆیەتی لەتەنیشت یەکتر پێشکەش بکرێن؛ کاتێک ئامانجی جێگرتنەوەی کوردبوون، گۆڕینی لە ناخەوە یان پوچکردنەوەی دەبێت، دەبێتە دەستگیرکردن. کێشەکە ئەوە نییە کە مرۆڤێک زیاتر لە یەک هۆیەتی هەبێ. کێشەکە ئەوەیە کە کەسانی تر لەجێی ئەو بڕیار بدەن کە ئەو کام هۆیەتی بژی.

ئەم زۆرلێکردنە ئامانجی تەنها دیاریکردنی چۆنیەتی ژیانی کورد نییە، بەڵکوو ئامانجی دیاریکردنی چۆنیەتی هەستکردنی ناخۆیی خۆیەتی و چۆنیەتی وتنی ئەوەی کێیەتی. هەوڵی نیشتەجێبوون لە پەیوەندیی کەس لەگەڵ خۆی دەدات. دانانی ناوێکی تر لەجێی ئەو ناوەی مرۆڤ بۆ ناسنامەی خۆی داناوە، هەروەها مافی قسەکردنی لەسەر ئەزموونی خۆیشی لێ دەستێنیت. بینینی ناڕازیبوونی ئەو کوردانەی بەرگری لە بەرامبەر ئەم سەپاندنە دەکەن تەنها وەک گیرۆدەبوون لە یەک وشە، پشتگوێخستنی ئەم ڕووەی بابەتەکەیە. لێرەدا مرۆڤ بەرگری لە داگیرکردنی جیهانی ناخی خۆیان لەلایەن کەسانی تر دەکەن؛ مافی بڕیاردان دەربارەی خۆیان دەپارێزن و سنووری خۆیان دیاری دەکەن. وتنی «تۆ ناتوانیت بڕیار بدەیت من خۆم چۆن پێناسە بکەم»، پاراستنی بۆشایی دەروونی مرۆڤە بۆ خۆی.

ئەو کەسەی مافی پێناسەکردنی کوردان بۆ خۆی دەبینێ، دەسەڵاتی قسەکردن لەسەر ناوی ئەوانیش بۆ خۆی دادەنێ. لەجێی پرسیاری «تۆ کێیت؟»، فەرمانی «من دەزانم تۆ کێیت» دادەنرێ. ئەو قسەیەی کورد دەربارەی خۆی دەیڵێ، لە خۆناسینێک کە پێویستە قبووڵ بکرێ دەگۆڕدرێ بۆ هەڵەیەک کە پێویستە ڕاستکرێتەوە. ئەوەی لێرەدا دەکرێتە ئامانج، ویستی مرۆڤە بۆ پێناسەکردنی بوونی خۆی. بەم واتایە، سەپاندنی ناسنامە دەتوانرێ وەک دەستێوەردانێک بیربکرێتەوە کە ئامانجی ڕووخاندنی خۆیی کوردی و شکاندنی ویستیەتی.

ئەگەر من بڵێم «من تورکیایی»م، بە بەردەوامی مەڵێن «نەخێر، تۆ تورکیت». ئەمە چی لێوە وتووێژ دەکەین؟ ناسنامەی سەرەوە، ناسنامەی ژێرەوە، ناسنامەی لاوەکی، ناسنامەی ڕاست، ناسنامەی چەپ... ئەم پۆلێنبەندییانە لە کوێوە ئەو دەسەڵاتەتان پێدەدەن کە پوچ بکەنەوە چۆنیەتی پێناسەکردنی من بۆ خۆم؟ ئێوە دەتوانن خۆتان بە تورک بناسێنن. ناڕازیبوونی من لەسەر چۆنیەتی پێناسەکردنی ئێوە بۆ خۆتان نییە؛ لەسەر ئەوەیە کە هەست دەکەن ناچارن منیش بەهەمان شێوە پێناسە بکەن. بۆچی هۆیەتی ئێوە پێویستە بۆ من ببێتە ناچاری؟

ئایا چەپگەری تەنها کێشەی شۆرباوە؟

هەندێک چەپگەریش دەڵێن «تورک وتت یان تورکیایی وتت، چی گرینگی هەیە؟ گرینگ چارەسەرکردنی کێشەی برسیەتییە». تەنها ئەوانەی چەپگەری تەنها بە کێشەی شۆربا دەزانن، دەتوانن بەم شێوەیە بیربکەنەوە. بێگومان پێویستە کێشەی برسیەتی چارەسەر بکرێت. بەڵام تێرکردنی سکی مرۆڤ، بە کەسێک دەسەڵات نادات کە مافی پێناسەکردنی خۆی بێ گرینگی بکات. مرۆڤ پێویستی بە نان هەیە، پێویستی بە ئازادی هەیە، پێویستیشی بە بوون بە ناو و ناسنامەی خۆی هەیە. وتنی «سەرەتا سکت تێربیت، پاشان قسە لەسەر ئەوەی کێیت دەکەین»، داواکردنە لە مرۆڤی سەپاندراوناسنامە کە ماوەیەکی تریش بەرگەی ئەم سەپاندنە بگرێ. چەپگەری پێویستی بە بەرگریکردن لە شەرەف و مافی مرۆڤ بۆ قسەکردن لەسەر ژیانی خۆیشی هەیە، بە هەمان ئەندازەی نان.

ئەمە دیسکۆرسێکی ناسراوە... ئایا بە ئافرەتانیشمان نەووتووە 'کەمێک زیاتر ددانتان پێکەوە بگرن، لە سۆسیالیزمدا ئێمە (پیاوان) کێشەکانتان چارەسەر دەکەین'؟

توندوتیژی زمانەوانیش ڕاستەقینەیە

ئەوەی من دەمەوێ لێرە بیڵێم ئەمەیە: ناوبردنی خەڵک، سەرەڕای ناڕازیبوونیان، بە ناوێک کە نایانەوێ، شێوەیەکی توندوتیژییە. ئەگەر کەسێک بڵێ «من خۆم بەم شێوەیە پێناسە نەدەکەم» و لەگەڵ ئەوەشدا پەلەوە بگوترێ «نەخێر، تۆ ئەمەیت»، ئەوە پشتگوێخستنی مافی قسەکردنی ئەو کەسەیە لەسەر ناسنامەی خۆی. بینینی مافی پێناسەکردنی کەسێکی تر بۆ خۆت، بونیادنانی پلەبەندییەکە. ئەو کەسەی پێناسە دەکات، خۆی لە بەرزاییەک دادەنێ و ئەو کەسەی پێناسە دەکرێت لە پلەیەکی ژێرەوەتر کە پێویستی بە قسەی خۆی نییە. یەکێکیان دەبێتە ئەو کەسەی بڕیار لەسەر هۆیەتی خۆی دەدات؛ ئەوی تریان دەبێتە ئەو کەسەی بڕیار لەسەری دەدرێت. «ئەوەی تۆ دەربارەی خۆت دەیڵێی گرینگی نییە؛ ئەوەی من دەربارەی تۆ دەیڵێم ڕاستە.»

لێرەدا توندوتیژییەکی سیمبولیک و زمانەوانی هەیە. بەڵام سیمبولیک بوونی، مانای ئەوە نییە کە ئەم توندوتیژییە ڕاستەقینە نییە. ئینکارکردنی بەردەوامی ناسنامە و هۆیەتی مرۆڤ، لێسەندنەوەی مافی قسەکردنی لەسەر ناوی خۆی، چەوساندنەوەیەکە کە کاریگەری ڕاستەقینەی لە ژیانیدا هەیە. کاتێک ئەم سەپاندنە دەچێتە ناو دامودەزگا و سیاسەتی دەوڵەتی، دەتوانێ ببێتە ئامرازی جوداکاری، بەزۆرکردنی شێواوی هۆیەتی، و توندوتیژیی جەستەییش.

لە نازیگەریدا نموونەیەکی ترسناکی ئەمە بینیوە. نازییەکان جولەکەگەریان دانەمەزراند؛ بەڵام بە پێوەرێکی ڕەگەزپەرستانە، بەبێ گوێدانە باوەڕ و هۆیەتی مرۆڤ، دیاریان کرد کە کێ بە جولەکە دادەنرێ. ئەو کەسانەی خۆیان بە جولەکە پێناسە نەدەکرد، خرانە ناو ئەم پۆلێنبەندییەوە. دەسەڵات، دەسەڵاتی دیاریکردنی ئەوەی مرۆڤ کێیە بۆ خۆی دانا و ئەم پێناسەی کردە ئامرازی زوڵم.

هەموو ناوێکی هەڵە تاک بە تاک فاشیزم نییە؛ هەموو سەپاندنێکی ناسنامەیش بە مێژوویی هەمان شت نییە. بەڵام کاتێک دەنگی ناڕازیبوونی مرۆڤ دادەمرکێنین و دەگوترێ «تۆ نیت، منم بڕیار لەسەر ئەوەی کێیت دەدەم»، ئەوە یەکێکە لە لۆژیکی بنەڕەتی دەسەڵاتی فاشیستی. چونکە ئەوەی لێرەدا ڕەتکراوەتەوە تەنها ناوێک نییە، بەڵکوو مافی مرۆڤە بۆ قسەکردن لەسەر ناسنامە و هۆیەتی خۆی.

کردنەوەی بۆشاییەک بۆ 'ئێمە'یەکی هاوبەش

ئەو بۆشاییەی دەستەواژەی «تورکیاییبوون» دەتوانێ بیکاتەوە، بیری وینیکۆت دەخەمەوە سەبارەت بە تێگەیشتنەکانی لەسەر شتی تێپەربوون و بۆشایی تێپەربوون. من لێرەدا لە بنەمای چەمکەکانی ئەو، بەراوردێک دەکەم: «تورکیاییبوون» دەتوانێ بۆشاییەکی نێوانی دروست بکات لەنێوان ناسنامەی کەسی و هۆیەتی هاوبەش. دەتوانرێ وەک جۆرێک لە ناسنامەی تێپەربوون بیربکرێتەوە. بەڵام ئەم تێپەرینە تێپەربوون لە کوردبوون بۆ تورکبوون نییە. بۆشاییەکی پاراستنی ناسنامەی خۆیەتی لەگەڵ بونیادنانی ژیانێکی هاوبەش لەگەڵ کەسانی تر. دروستکردنی بۆشاییەکی لەم شێوەیە، پێویستی بەوەیە کە ئازادیی کەس بۆ چۆنیەتی پێناسەکردنی خۆی بناسرێتەوە.

ئەم بۆشاییە هەم هی ئێمەیە و هەم تەنها هی ئێمە نییە. لەوێدا شتێک لە خۆمان دەدۆزینەوە؛ بەڵام بۆشایی بۆ ئەوەش دەکەینەوە کە کەسانی تریش شتێک لە خۆیان بدۆزنەوە. لەناو «ئێمە»ی هاوبەشدا، «ئێمە»ی تایبەتی خۆمانیش بەردەوام دەژی. «ئێمە»ی کوردەکان و «ئێمە»ی تورکەکان، بەبێ لابردنی یەکتری، دەتوانن لەناو «ئێمە»یەکی فراوانتردا یەکتری بدۆزنەوە.

لە هاوبەشییەکی وەها، جیاکردنەوەی «ئێمە و ئێوە» بە تەواوی ناڕوخێ. بوونی جیاوازییەکان ئیتر نەدەبێتە کۆسپ بۆ پێکەوەژیان. ئەو کەسانەی پێیان دەڵێین «ئێوە»، دەتوانن بە ناسنامەی خۆیان بەشێک بن لە «ئێمە»ی هاوبەش.

لەوانەیە بابەتەکە ئەوە بێت کە، پێش ئەوەی داوا بکەین هەموو کەس هەمان «ئێمە» بڵێ، بپرسین ئایا لەناو ئەو «ئێمە»یەی ئێمە بونیادی ناوە، بۆشایی بۆ کەسانی تر هەیە کە بە ناسنامەی خۆیان تیایدا بن یان نا. چونکە لەو شوێنەی مرۆڤ دەتوانێ لەسەر ناوی خۆی بدوێ و بە ناوی خۆی بوونی هەبێ، بناغەی هاوبەشییەکی ئارەزوومەندانە دەتوانێ دروست بێت.

دەتوانین تێبگەین کە مرۆڤ دەتوانێ ئەو ناوەی پێیدراوە بگۆڕێ، ڕەگەزی خۆی بگۆڕێ، باوەڕ و هۆیەتی خۆی لەسەرنوێ دیاری بکەتەوە، بەڵام بۆچی ناتوانین قبووڵ بکەین کە مرۆڤێک بڵێ «من تورکیایی»م؟

ناڕازیبوونی من تەنها لەسەر ئەمەیە. من پێویست نییە بۆ پێناسەکردنی خۆم، لە ئێوە مۆڵەت وەربگرم.