سەرۆک وەزیرانی عێراق لە نەتەوە یەکگرتووەکان: کۆریدۆری وزەیی نوێ بەرەو تورکیا، سووریا و ئوردن

Rastinews — سەرۆک وەزیرانی عێراق عەلی ئەلزەیدی لە وتارەکەیدا لە 81ەمین کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند کە ئامانجیان گەشەپێدانی ڕێگاکانی هەناردەیە بەناو تورکیا، ئوردن و سووریادا، بۆ ئەوەی عێراق ببێتە ناوەندێکی جیهانی بۆ بەرهەمهێنانی وزە.

بەپێی ووتەی ئەو، کار لەسەر جۆراوجۆرکردنی بەندەرەکانی هەناردەی نەوت و پەرەپێدانی هێڵەکانی وزە دەکرێت بۆ بەستنەوەی عێراق بەم سێ وڵاتەوە، بە مەبەستی بەهێزکردنی سەلامەتی وزە و جۆراوجۆرکردنی ڕێگاکانی دابینکردن.

کریزی هۆرمز ڕێگاکان دەگۆڕێ

سەرۆک وەزیرانی عێراق ئاماژەی بەوە دا کە ناسەقامگیری گواستنەوەی دەریایی، لەوانە ئاڵوگۆڕەکانی باریکایی هۆرمز، بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی وزە لە جیهاندا.

لەنێو پرۆژەکانی بەرنامەی بەغدادا، هێڵێکی بۆری هەیە کە بەصرەی باشوور بە حەدیسەی ڕۆژاوا و لەوێشەوە بە بەندەری جەیهانی تورکیا و بەندەری بانیاسی کەناری سووریا دەبەستێتەوە. هێڵێکی تر کە هێشتا دروست نەکراوە و بەصرە بە بەندەری عەقەبەی ئوردن دەبەستێتەوە، وەک ڕێگایەکی هەڵبژاردەیی باسی لێوە دەکرێت.

لەگەڵ ئەردۆغان و شەرع کۆبووەوە

ئەلزەیدی لە ماوەی سەردانەکەی نیویۆرک، لە ڕۆژی 23ی سێپتەمبەر لە پاشخانی کۆبوونەوە گشتییەکەدا لەگەڵ ڕەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا کۆبووەوە. هەروەها سەرۆک وەزیرانی عێراق یەکەم جار لە نیویۆرک لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆک کۆماری سووریا ڕوبەڕوو بووەوە.

ئەلزەیدی لە وتارەکەیدا ئاماژەی بە بارودۆخی ئاسایشی ناوخۆشیش دا و ڕایگەیاند کە بڕیاری جەنگ و ئاشتی تەنها لە دەست دەوڵەتی عێراقدا دەمێنێتەوە.

ئەم ڕایگەیاندنانە لە هەواڵەکانی The National و Türkiye Today باسکرابوون.

هێڵی باکوور بەناو هەرێمی کوردستانەوە تێدەپەڕێت

هێڵی ئێستای هەناردەی عێراق بۆ تورکیا، بەناو هەرێمی کوردستانەوە تێدەپەڕێت و دەگاتە جەیهان. ئەم هێڵە بۆ ئابووری هەرێمی کوردستانیش گرنگییەکی گیانی هەیە.

بۆری عێراق-تورکیا، دوای ئەوەی دادگای نێودەوڵەتیی ئاربیتراژ لە 25ی مارسی 2023 بڕیاری دا کە تورکیا پەیمانی بۆرییەکەی ساڵی 1973ی پێشێل کردووە، داخرا. هەناردەکردن بەناو ئەم هێڵەوە، دوای دوو ساڵ و نیو وەستان بەهۆی ناکۆکی لەسەر دابەشکردنی داهات لەنێوان بەغداد و حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە 27ی سێپتەمبەری 2025 دووبارە دەستی پێکردەوە.

جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل دژی ئێران کە لە فێبروار دەستی پێکرد، لەگەڵ داخرانی دواتری باریکایی هۆرمز، گرنگی ئەنقەرەی بۆ بەغداد زیاد کرد. لە ئاگۆستی 2026دا، عێراق و تورکیا لە کاتێکدا کە دانووستانی ڕێکەوتنێکی درێژخایەن بەردەوام بوو، ڕێکەوتنێکیان واژو کرد کە بەکارهێنانی بۆریەکە بۆ ماوەی ساڵێک درێژ دەکردەوە. بەغداد، حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیاکانی نەوتی ناوچەکەشیان ڕێکەوتنی سێ لایەنەی گرتووگرتنی هەناردەی جەیهانیان تا 27ی یانوار نوێ کردەوە.