ئەردۆغان و سەرۆک وەزیرانی عێراق زەیدی لەسەر شەنگال ڕێککەوتن: بنکەی باشیقا دەدرێتەوە بەغدا

Rastinews — سەرۆکی کۆماری تورکیا، ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی عێراق، عەلی زەیدی، لە 23ی سێپتەمبەر لە نیویۆرک کۆبوونەوە. دوای چاوپێکەوتنەکە، ڕایەکی هاوبەشی هەردوو وڵات لە هەژماری X ی سەرۆکایەتی پەیوەندییەکانی سەرۆکایەتی کۆماری تورکیا بڵاو کرایەوە.

لە ڕاگەیاندنەکەدا هاتووە کە لە چاوپێکەوتنەکەدا هەموو لایەنەکانی پەیوەندییە ستراتیژییەکان خراونەتە بەر باس، و لایەنەکان لەسەر قووڵکردنەوەی هاوکاری لە بواری ئاسایشدا ڕێککەوتوون.

«چەکدارە بیانییە قەدەغەکراوەکان»

بەپێی ڕاگەیاندنە هاوبەشەکە، لایەنەکان ڕێککەوتن لەسەر دامەزراندنی تەواوی دەسەڵاتی دەوڵەت لە شەنگال و کۆتایی هێنان بە بوونی «چەکدارە بیانییە قەدەغەکراوەکان» لە ناوچەکەدا.

لە ڕاگەیاندنەکەدا ناوی هیچ لایەنێک نەهاتووە. بەڵام هەڵسەنگاندن ئەوەیە کە ئەم دەربڕینە ئاراستەی یەکینەکانی بەرگری شەنگال (YBŞ) کراوە، کە تورکیا بە پەیوەستی بە پەکەکە ناودەبات. زۆربەی ئەندامانی YBŞ لە کوردە ئێزدییەکانی خەڵکی ناوخۆی ناوچەکەن.

لە دەقەکەدا لە جیاتی ناوی کوردیی شەنگال، ناوی عەرەبی «سنجار» بەکارهاتووە. هەروەها لە ڕاگەیاندنەکەدا هیچ ئاماژەیەک نەکراوە بۆ ئەوەی حکوومەتی هەرێمی کوردستان بەشدارییان لەم پرۆسەیەدا دەبێت یان نا.

باشیقا-زلکان بە پلەپلە دەدرێتەوە

بەپێی ڕاگەیاندنەکە، بەگوێرەی پێشکەوتنی عێراق لە جێبەجێکردنی ڕێوشوێنە ئاسایشییەکان لە شەنگال، هێزەکانی تورکیا لە چوارچێوەی میکانیزم و خشتەی کاتی ڕێککەوتوودا، بنکەی باشیقا-زلکان بە شێوەیەکی پلەپلە دەدەنە حکوومەتی فیدڕاڵی عێراق.

هیچ وردەکارییەک لەسەر ناوەڕۆکی میکانیزمەکە و خشتەی کاتەکە بڵاو نەکراوەتەوە. بەمە، دانەوەی بنکەکە بە پێشکەوتنی پرۆسەی شەنگال گیرا.

ئەردۆغان و زەیدی هەروەها لەسەر فراوانکردنی بازرگانی و وەبەرهێنانی دووالینە، جێبەجێکردنی خێرای ڕێککەوتنە واژووکراوەکان، و خێراکردنی پرۆژە ستراتیژییە هاوبەشەکان — بە تایبەت پرۆژەی ڕێگای گەشەپێدان — ڕێککەوتن.

شەنگال ساڵانێکە لە ناوەندی کێشمەکێشدایە

داعش لە 3ی ئۆگەستی 2014 هێرشی کردە سەر شەنگال، هەزاران کوردی ئێزدی کوشت و ژنان و منداڵانی دزی. زۆرێک لە وڵات و ڕێکخراوەکان، بە تایبەت نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەم هێرشانەیان بە جینۆساید ناوبراوە.

YBŞ دوای ئەم هێرشانە لە ناوچەکە دامەزرا و بەشداری پرۆسەی ئازادکردنەوەی شەنگالی لە داعش کرد.

بەغدا و هەولێر لە ئۆکتۆبەری 2020، لەژێر چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕێککەوتننامەی شەنگالیان واژوو کرد کە بریتی بوو لە دەرکردنی گروپە چەکدارەکان و دامەزراندنی بەڕێوەبردنێکی هاوبەش. بەڵام هەتا ئێستا ئەم ڕێککەوتننامەیە بە تەواوی جێبەجێ نەکراوە.

سوپای تورکیا لە کۆتایی ساڵی 2015 لە ناوچەی باشیقا، نزیک مووسڵ، بنکەیەکی دامەزراند، کە حکوومەتی بەغدا هەندێک جار ڕەخنەی لێ گرتووە.