بوونی پەکەکە لە عێراق، بابەتی مامەڵەکردن لە پلانی چەکلاچوونەوەی بەغدا

Rastinews — سەرۆک وەزیرانی عێراق، عەلی فالح زەیدی، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ نیویۆرک تایمزدا، باسی ئەو پلانەی کرد کە بۆ کۆتایی پێهێنانی پێکهاتە سەربازییە سەربەخۆکانی چەکدارانی پشتیوانکراوی ئێران لە عێراق ئامادەکراوە، و ڕوونی کردەوە ئەم پلانە چ پەیوەندییەکی بە تورکیا و پەکەکەوە هەیە.

زەیدی چەکلاچوونەوەی چەکە دەرەوەی دەوڵەتەکان لە عێراق بە پێویستییەک لەلایەن حکوومەتیەوە پێناسە کرد، نەک هەڵبژاردنێک:

«ئەمە بابەتێکی دڵخوازانە نییە. پێویستییە.» زەیدی کە ئاماژەی بەوەدا بەڕێوەبەرە عێراقییەکانی پێشوو هەمان ئامانجیان ڕاگەیاندبوو بەڵام دواتر پاشەکشەیان کردبوو، گوتی: «کەسانی دیکەش باسی ئەمەیان کرد، دواتر پاشەکشەیان کرد و ملیان بۆ فشار یان نیگەرانی دیکە چەمانەوە. بۆ من ئەم بابەتە لەگەڵ کێشەی گەندەڵی، بابەتی شەرەفە.»

قۆناغی یەکەم 90 ڕۆژە، ئامانج 30ی حوزەیرانی 2027

بەپێی ئەو پلانەی زەیدی ڕایگەیاند، چەکلاچوونەوە بە یەکجارەکی نابێت، بەڵکو بە قۆناغ ئەنجام دەدرێت.

لە قۆناغی یەکەمدا ماوەیەکی 90 ڕۆژ دیاریکراوە؛ لەم ماوەیەدا گرووپە چەکدارەکان هیچ هێرشێک ئەنجام نادەن، لە بەرامبەریشدا دڵنیایی دەدرێت هێزەکانی ئەمریکا هێرش ناکەنە سەر ئەم گرووپانە.

دوای تەواوبوونی ماوەی 90 ڕۆژ، میلیشیاکان دەست دەکەن بە دانی چەکەکانیان بە دەوڵەتی عێراق.

زەیدی گوتی دەیەوێت ئەم پرۆسەیە هەتا 30ی حوزەیرانی 2027 تەواو بێت، لە کاتێکدا گرووپە چەکدارەکان فشار دەخەنە سەر ئەوەی ماوەکەیان هەتا کۆتایی ساڵی 2027 درێژ بکرێتەوە.

زەیدی لە سەرەتاوە، لە مانگەکانی هاویندا، داوای کردبوو چەکەکان هەتا 30ی ئەیلوولی 2026 -- ئەو بەروارەی بۆ دەرچوونی دوایین سەربازانی ئەمریکی لە عێراق دیاریکرابوو -- بدرێنە دەوڵەت. بەڵام گرووپە بەهێزە پشتیوانکراوەکانی ئێران ئەم خشتەزمانەیان ڕەتکردەوە، لەبەر ئەوە بەغدا 30ی ئەیلوولی وەک بەرواری تەواوبوونی چەکلاچوونەوە لابرد.

حکوومەت کۆمیسیۆنێکی گفتوگۆی دامەزراند و 30ی ئەیلوول بوو بە بەرواری ڕاگەیاندنی خشتەزمانی نوێی چەکلاچوونەوە و دەستپێکردنی قۆناغی یەکەمی 90 ڕۆژە. میلیشیاکانیش مەرجیان دانا:

سەربازی تورکیاش لە عێراق دەرچێت. ئەو بەشەی چاوپێکەوتنەکەی نیویۆرک تایمز کە لە ڕوانگەی تورکیاوە سەرنجڕاکێشترە، ئەو مەرجانەن کە میلیشیا پشتیوانکراوەکانی ئێران بۆ دانانی چەک دایاندەنێن.

دەرچوونی سەربازانی ئەمریکا لە عێراق ماوەیەکی زۆرە یەکێکە لە داواکارییە بنەڕەتییەکانی ئەم گرووپانە، بەڵام لە ماوەی دواییدا مەرجەکان فراوانتر بوون.

گرووپە پەیوەندیدارەکانی ئێران دەستیان کرد بە داواکردنی دەرچوونی سەربازانی تورکیاش لە خاکی عێراق. لەنێو مەرجەکانی دیکەی میلیشیاکاندا کۆتایی هاتنی بوونی پەکەکە لە عێراقیش هەیە. هەندێک گرووپیش داواکاری سەبارەت بە پێگەی پێشمەرگە و مافەکانی حەشدی شەعبی پێشکەش دەکەن. تورکیا بەردەوامە لە پاراستنی بوونی سەربازی خۆی لە باکووری عێراق بە بیانووی شەڕ لەگەڵ پەکەکە.

بەپێی تێڕوانینی ئەنقەرە، دەرچوونی سەربازی تورکیا بەستراوەتەوە بە لابردنی کەمپەکانی پەکەکە لە باکووری عێراق و لەناوبردنی چەکەکانی.

بەمشێوەیە، لە پلانی چەکلاچوونەوەی بەغدادا سێ بابەتی پەیوەستبوو بە یەکتری دەردەکەون: دانانی چەکی میلیشیا عێراقییە پشتیوانکراوەکانی ئێران، دەرچوونی سەربازانی تورکیا لە عێراق و کۆتایی هاتنی بوونی چەکداری پەکەکە لە عێراق.

زەیدی: لەگەڵ تورکیا بەدوای ڕێککەوتنێکداین بۆ دەرچوون

زەیدی بە نیویۆرک تایمزی گوت بەغدا هەوڵ دەدات لەگەڵ تورکیا لەسەر ئەم بابەتە بگاتە ڕێککەوتن.

زەیدی کە بیری هێنایەوە تورکیا وتوویەتی هەبوونی سەربازی لە عێراق بۆ شەڕ لەگەڵ پەکەکە پێویستە، ڕوونی کردەوە ئەنقەرە دەرچوونەکە بەستووەتەوە بە پاککردنەوەی کەمپەکانی پەکەکە و چەکەکانی لە باکووری عێراق.

زەیدی گوتی حکوومەتی عێراق بۆ دابینکردنی ئەم داواکارییەی تورکیا، خشتەزمانێکیش بۆ خستنەناو هێزە چەکدارە کوردییە خۆماڵییەکان لە پێکهاتەی فەرمیی ئاسایشی عێراق ئامادە دەکات.

سەرۆک وەزیرانی عێراق باسی ئەوەشی کرد کە لە هەوڵی گەیشتن بە ڕێککەوتن لەگەڵ تورکیادا، پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابوورییەکانی نێوان دوو وڵاتیشی بەکار هێناوە. عێراق ئەمساڵ ڕێککەوتنێکی یەک ساڵەی لەگەڵ تورکیا واژۆ کرد بۆ زیادکردنی هەناردەی نەوتی بۆ ئەو وڵاتە لە ڕێگەی هێڵی نەوتی ئێستاوە. زەیدی گوتی بەغدا دەیەوێت تواناکانی ئەم هێڵە بەرزتر بکاتەوە.

هەفتەی ڕابردوو لە سەردانەکانی بۆ فەرەنسا و ئەڵمانیا، ئاماژەشی بە پێشنیارکردنی هێڵی نەوتی نوێ دا کە بتوانێت نەوتی عێراق لە ڕێگەی تورکیاوە ڕاستەوخۆ بۆ ئەوروپا بگوازێتەوە.

یەکەم هەنگاوی کۆنکرێت لە شەنگال: YBŞ چەکەکانی دەداتە دەوڵەت

لە کاتێکدا ئەم هاوکێشەیەی نێوان تورکیا و پەکەکە و عێراق باسی لێوە دەکرێت، لە شەنگال گەشەیەکی کۆنکرێت ڕوویدا.

زەیدی ڕاگەیاند دوای کۆبوونەوەیەک لە 11ی ئەیلوول لەگەڵ بەڕێوەبەرانی هاوپەیمانیی دۆزی ئێزیدی و یەکینەکانی بەرگری شەنگال (YBŞ)، YBŞ دەست دەکات بە دانی چەکەکانی بە دەوڵەتی عێراق.

زەیدی گوتی لە شەنگال ڕێگە بە هیچ دەسەڵاتێکی سەربازی و ئاسایشی جیاوازی دەرەوەی دەوڵەت نادرێت و کێوی شەنگال بە تەواوی دەکەوێتە ژێر دەسەڵاتی بەڕێوەبردنی و ئاسایشی حکوومەتی فیدڕاڵ.

گوتی: «بوونی چەک تەنها لەژێر دەستی دەوڵەتدا و یەکخستنی بڕیاری ئاسایش، بنەمایەکی سەرەکییە بۆ پاراستنی خەڵکی قەزاکە، دڵنیاکردنی جێگیری و داهاتووی هەرێمەکە.»

ئەم پلانە بەو مانایە نییە کە هەموو ئەندامانی YBŞ لە سیستەمی ئاسایش دەربکرێن.

باری یاسایی ئەندامانی YBŞ و لقی ژنانی، YJŞ، دووبارە ڕێکدەخرێتەوە. ئەوانەی مەرجەکان تێردەکەن، نەک وەک ئەندامی پێکهاتە چەکدارییە ئێستاکانیان، بەڵکو لە چوارچێوەی یاساکانی عێراقدا دەچنە ناو پێکهاتە فەرمییەکانی ئاسایشی عێراق.

زەیدی گوتی: «دەوڵەت مافەکان و فیداکارییەکانی ئەندامانی YBŞ و YJŞ، لە ڕێگەی ڕێکخستنەوەی بارودۆخیان و خستنەناو پێکهاتە فەرمییەکانی ئاسایشی عێراق بۆ ئەوانەی مەرجەکان تێردەکەن، دڵنیا دەکاتەوە.»

تورکیا YBŞ بە پێکهاتەی شەنگالی پەکەکە دادەنێت

YBŞ یەکێکە لە پێکهاتە چەکدارییەکانی کە شەڕوانانی ئێزیدی دوای هێرشی داعش بۆ سەر شەنگال لە ساڵی 2014دا پێکیان هێنا.

هێزەکانی پەکەکە لە کاتی هێرشی داعشدا هاتنە شەنگال و کاریگەرییان لەسەر پێکهاتنی YBŞ هەبوو. YBŞ ڕەتی دەکاتەوە کە لە ڕووی ڕێکخراوەییەوە بەشێک بێت لە پەکەکە، بەڵام لە چەندین سەرچاوەی نێودەوڵەتیدا وەک پێکهاتەیەکی پەیوەندیدار بە پەکەکە پێناسە دەکرێت.

تورکیا بەڵام YBŞ بە لقی شەنگالی پەکەکە دادەنێت و لە ساڵانی ڕابردوودا چەندین جار هێرشی سەربازی کردووەتە سەر بەڕێوەبەران و مەوقعەکانی YBŞ.

بەغدا و حکوومەتی هەرێمی کوردستان لە ساڵی 2020دا لە ڕێککەوتننامەی شەنگال ڕێککەوتبوون لەسەر دەرکردنی پێکهاتە چەکدارییە دەرەوەی دەوڵەتەکان لە قەزاکە و کۆتایی هێنان بە ڕۆڵی پێکهاتە پەیوەندیدارەکانی پەکەکە لە شەنگال. بەڵام ئەم ماددانەی ڕێککەوتننامەکە بە تەواوی جێبەجێ نەکران.

سەرۆکی ستافی گشتی سوپای عێراق لە شەنگال

11 ڕۆژ دوای ڕاگەیاندنی دانانی چەکەکانی YBŞ، لە 22ی ئەیلولدا، ئەنجومەنێکی بەرزی سەربازی و ئاسایشی بە سەرپەرشتی جێنەرال عەبدولئەمیر یارالله، سەرۆکی ستافی گشتی سوپای عێراق، سەردانی شەنگالی کرد.

وەزارەتی بەرگری عێراق ڕاگەیاند ئەم سەردانە بۆ کۆتاییهێنان بە دۆسیەی ئاسایشی شەنگال و هەڵسەنگاندنی بارودۆخی یەکەکانی سەربازی لە هەرێمەکە ئەنجامدراوە.

بەپێی ڕاگەیاندنی میدیای عێراقی، یارالله لەگەڵ ئەوەشدا سەرپەرشتی کۆمیسیۆنی ئاسایشی بەرزی دامەزراو بۆ شەنگال دەکات.

لە ئەنجومەنەکەدا جگە لە سوپای عێراق، بەڕێوەبەرانی حەشدی شەعبیش بەشدارن. لە گفتوگۆکاندا باسی خستنەناو پێکهاتە فەرمییەکانی ئاسایش بۆ YBŞ و گرووپەکانی دیکەی شەنگال، دانانی چەکەکان بە دەوڵەت و کۆتاییهێنان بە دیمەنی چەکداری دەرەوەی دەوڵەت لە قەزاکە دەکرێت.

زەیدی: هیچ ڕێکخراوێکی میلیشیایی سەربەخۆ نامێنێتەوە

ئەو پلانە گشتیگیرەی زەیدی بۆ نیویۆرک تایمز ڕوونی کردەوە، شێوازێکی هاوشێوەی مۆدێلی شەنگال بەکاردەهێنێت.

کارەکانی بەغدا زیاتر تەمرکزیان کردووە لەسەر چوار گرووپی بەهێزی پشتیوانکراوی ئێران کە بەرهەڵستی دانانی چەک یان چوونەژێر کۆنترۆڵی تەواوی دەوڵەت دەکەن.

زەیدی گوتی ئامانجی کۆتایی هێنانە بوونی ئەم میلیشیایانە وەک ڕێکخراوی سەربەخۆ. ئەندامانیان بەتاکی دەتوانن بچنە ناو حەشدی شەعبی، بەڵام ناتوانن بە ناوی ڕێکخراوی ئێستایان و پێکهاتەی فەرماندەیی سەربەخۆیانەوە چالاکی چەکداری بەردەوام بکەن.

زەیدی گوتی گرووپەکانی کە لە کۆتایی ماوەکەدا هێشتا بە ناوی میلیشیاوە چالاکن، وەک «دەرەوەی یاسا» تەماشا دەکرێن.

بەپێی پلانی حکوومەتی عێراق، دوای ماوەی 90 ڕۆژەی نەهێرشکردن کە لە 30ی ئەیلوولەوە دەست پێدەکات، دانانی چەک دەست پێدەکات و هەوڵ دەدرێت هەتا 30ی حوزەیرانی 2027 چ چەکلاچوونەوەی پێکهاتە میلیشیاییە سەربەخۆکانی پشتیوانکراوی ئێران و چ هێزە چەکدارە دەرەوەی دەوڵەتەکانی دیکەش تەواو بێت.

پرۆسەی دانانی چەک و یەکخستنی YBŞ لە شەنگال، یەکێک بوو لەو هەنگاوانەی کە پێش خشتەزمانی گشتیگیری وڵاتی، لە مەیداندا جێبەجێ کران.