بەحچەلی: خانوویەک بۆ ئۆجەلان لە ئیمرالیدا دروستکراوە، بەڵام هێشتا کۆچی نەکردووە بۆی

Rastinews — بەحچەلی لە وتووێژێکدا لەگەڵ ڕۆژنامەنووس ناگیهان ئالچی کە لە بارەگای گشتی پارتییەکەیدا ئەنجامدرا، ڕایگەیاند کە بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لە دوورگەی ئیمرالی خانوویەکی دوو نهۆمی و باخچەدار دروستکراوە. بەپێی گوتەی بەحچەلی، ئۆجەلان هێشتا کۆچی بۆ ئەو خانووە ڕەت دەکاتەوە.

نهۆمی خوارەوە نووسینگە، نهۆمی سەرەوە شوێنی ژیان

بەپێی وتەی ئالچی، ئەم بینایە لەناو باخچەیەکی چواردەوریدراو بە دیوار جێگیرکراوە؛ بەشێک لە باخچەکە بە خاک و بەشێکی دیکەش بە کۆنکریت ئامادەکراوە. نهۆمی خوارەوەی بینا دوونهۆمییەکە وەک ژووری کار و نووسینگە، نهۆمی سەرەوەشی وەک شوێنی ژیان دیزاینکراوە.

"چونکە داوای پلەوپایە دەکات"

بەحچەلی لە وەڵامی ئەم پرسیارەدا کە بۆچی ئۆجەلان کۆچی بۆ خانووەکە ڕەت دەکاتەوە، گوتی: "چونکە داوای پلەوپایە دەکات." بەپێی بەحچەلی، ئۆجەلان چاوەڕێیە ژێرکۆمیسیۆنی چەکدانان و هاوئاهەنگی ستراتیژی، کە دەبێتە ژێردەستەیەکی دەستەی چاودێری و هەڵسەنگاندنی دامەزراو دوای یاسای چوارچێوە، بە کردەوە دەستبەکار بێت و خۆیشی لەم دەستانەدا ئەرک وەربگرێت.

داوای هاوڕێیەتی و ژێردەستەیەک

بەپێی زانیارییەکانی ئالچی کە لە بازنە دەوڵەتییەکان وەریگرتووە، ئۆجەلان بە هۆی تەمەنی بەرزیەوە ڕایگەیاندووە کە نایەوێت بە تەنیایی لە خانووەکەدا بمێنێتەوە، هەروەها داواکارییەک کراوە بۆ ئەوەی خزمێکی نزیکی هاوڕێیەتی بکات. هەروەها گوتراوە کە ئۆجەلان داوای دامەزراندنی سکرتاریایەک/ژێردەستەیەکی دەکات کە نوێنەرانی پارتی دەم، کەسایەتییەکانی لە ئەوروپا و بزوتنەوەی ژنانیشی تێدابن.

ئەو بەشەی ئالچی تێیدا قسەکانی بەحچەلی دەربارەی پرۆسەکە و ئۆجەلان بە تەواوی گێڕاوەتەوە، بەم شێوەیەیە:

لە ڕوانگەی ڕۆژنامەنووسییەوە، ئەم دەرفەتەم بەدەستهات کە بە شێوەی on the record (تۆمارکراو) لەگەڵ کاک دەڤلەت بەحچەلی چاوپێکەوتن بکەم. بە ڕوونی ئەم چاوپێکەوتنە لە پێشبینیم درێژتر بوو. زۆر سوپاس، کاتێکی فراوانی تەرخان کرد و بە ڕاستی لە چوارچێوەیەکی فراواندا هەڵسەنگاندنی ئەنجامدا. من کاک بەحچەلیم زۆر ڕوون بینی لەوەی کە لەم پرۆسەی ئاشتییەدا کە بە ناوی ‘تورکیای بێ تیرۆر’ دەستیپێکرد، لە کوێ وەستاوە و لە کوێوە هاتووە. سەرەتا دەمەوێت زانیارییەک و هەواڵێکی زۆر گرنگ لە ڕوانگەی کۆمەڵگاوە لێرە لەگەڵتان هاوبەش بکەم. پاشان چەند تێبینییەکی خۆمیشتان بۆ دەگێڕمەوە.

کاتێک لەگەڵ کاک بەحچەلی دەربارەی ئەم پرۆسەیە و باری ئابدوڵا ئۆجەلان قسەمان دەکرد، هەندێک گوتەی ناڕەسمی هەبوو کە دەیانگوت خانوویەک بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لە دوورگەی ئیمرالی دروستکراوە. ئەو شتانە بە گوێی ئێمەشدا گەیشتبوو، بەڵام هێشتا زانیارییەکی پشتڕاستکراوە نەبوو. کاتێک ئەمەم لە دەڤلەت بەی پرسی، وەڵامێکی زۆر ڕوونی دامەوە. گوتی: ‘بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لە دوورگەی ئیمرالی خانوویەک دروستکراوە. ئەم خانووە، بیناییەکە و لەبەردەمیدا باخچەیەکی هەیە، مەرجی ژیانی مرۆیی پێدەبەخشێت. زانیارییەکەم بەم شێوەیەیە. ئەو دەتوانێت لەناو ئەو خانووەدا، بەشێوەیەکی گونجاو لەگەڵ ڕەوتی ئاسایی ژیان، بژی. شوێنێک بە ئاسوودەیی خانوویەک دروستکراوە. بەڵام ئەو هێشتا داخڵبوون بۆ ئەو خانووە ڕەت دەکاتەوە.’

"دەیەوێت دوای دەستپێکردنی ئەرک لە دەستەکاندا کۆچی بۆ خانووەکە بکات"

منیش پرسیم: ‘بۆچی ڕەتی دەکاتەوە؟’ گوتی: ‘چونکە داوای پلەوپایە دەکات.’ منیش گوتم: ‘باشە، بەڵام ئەوە زۆر لەمەوبەر ڕوونبووەتەوە کە ئابدوڵا ئۆجەلان لەو دەستانەی کە بە یاسای چوارچێوە دیاریکراون، ئەرک وەردەگرێت.’ ئەویش گوتی: ‘بەڵێ، بەڵام چاوەڕێی جێبەجێبوونی ئەوەیە. دەیەوێت دوای ئەوەی دەستەکان پێکبێن و دەست بە کاربکەن، و خۆیشی لەو دەستانەدا دەست بە ئەرک بکات، ئینجا کۆچی بۆ ئەو خانووە بکات.’

بە ڕاستی ئەمە زانیارییەکی زۆر گرنگە. لە کاک بەحچەلیم پرسی ئایا ئەمە دەکرێت لەگەڵ کۆمەڵگا هاوبەش بکرێت و ئایا قسەکانمان on the record بوون یان نا. ئەویش گوتی: ‘بڕیار بە خۆتانە، لە لایەن منەوە هیچ کێشەیەک نییە، دەتوانن باڵاوی بکەنەوە.’ بۆیە بە ڕاستی هیچ کێشەیەکم نابینم لە باڵاوکردنەوەی ئەمە لێرە. بەپێچەوانەوە، ئەم باڵاوکردنەوەیە بە پەرەسەندنێکی زۆر گرنگ دادەنێم.

ئالچی: کاتێک باسی ئۆجەلان دەکرێتەوە، زۆرجار پرۆسەکە تووشی گرفت دەبێت

دەبێت تێبینی خۆمیشم زیاد بکەم: ئەم پرۆسەیە زۆر هەستیارە. ئەوانەی من دەبینن، دەزانن کە من لە سەرەتاوە وەک ڕۆژنامەنووس و هاوڵاتییەک پشتگیری ئەم پرۆسەیەم کردووە. ڕاستتر بڵێم، وەک ڕۆژنامەنووسێک کە هەوڵمداوە بەقەدەر دەکرێت پرۆسەکانی ئاشتی لە جیهاندا بە نموونەی جیاواز بەدواداچوونیان بکەم، ئەمە دەبینم: ئەو کێشەیەی لە تورکیادا ئێستا بووەتە برینێکی کۆن، دەبێت چارەسەر بکرێت. بۆ زۆر مەوداتر دەبووایە چارەسەر بکرایە. لە ماوەی زیاتر لە ٤٠ ساڵدا، ئەم وڵاتە بە ڕاستی زۆر ئازاری کێشاوە. لەبەر ئەوە، ئەم پرۆسەیە دەرفەتێکی گرنگمان پێدەدات. جیاواز لە پرۆسە ڕووخاوەکانی پێشوو —یان بەڵکو وەک بەردەوامییەکیان— بەرەوپێش چووە و توانیویەتی بگاتە خاڵێک کە هەتا ئێستا هەرگیز پێی نەگەیشتبوون.

ئێستا، بردنەپێشەوەی ئەم جۆرە پرۆسانە بەتایبەت لە وڵاتانی وەک تورکیا هیچ کارێکی ئاسان نییە. بەتایبەت لە ڕوانگەی دەسەڵاتەوە مەترسییەکی گەورەیە؛ چونکە ئەگەر شتەکان بە خراپی بڕۆن، تاوانباری دەکەوێتە سەر دەسەڵات. لەبەر ئەوە کاتێک باسی ئابدوڵا ئۆجەلان دەکرێتەوە، زۆرجار پرۆسەکە تووشی گرفت دەبێت. کەواتە، دەمەوێت لەگەڵ باڵاوکردنەوەی ئەم زانیارییە، ئەم نیگەرانییەشم وەک تێبینی تۆمار بکەم.

"پێویستە ئۆجەلان لەناو پرۆسەکەدا بێت تاکو پرۆسەی سیاسیبوون تەواو بێت"

بەڵام دەبێت ئەمە ببینین: بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە، سەرەتا پێویستە ئابدوڵا ئۆجەلان لەناو پرۆسەکەدا بێت، تاکو کاتێک پەکەکە بە تەواوی هەڵدەوەشێتەوە و چەکەکانی لە چیاکان دادەگرێت و ڕادەستی دەکات، پرۆسەی سیاسیبوونیش تەواو بێت. کێ لە کوێوە و چۆن دەگەڕێتەوە، لە کوێ و چۆن ئەرک وەردەگرێت هتد؛ زاناترین کەس بەم بابەتانەوە و کەسایەتییەک کە هەموو ئەندامانی ڕێکخراوەکە وەک دەسەڵاتدار دەیناسن، بێگومان ئابدوڵا ئۆجەلانە. لەبەر ئەوە پێویستە چارەسەرێک بۆ بابەتی ئابدوڵا ئۆجەلان بدۆزرێتەوە.

بەپێی ئەوەی من دەیبینم، دەڤلەت بەی ماوەیەکی زۆرە کە بیری لەم بابەتە دەکاتەوە. واتا نەک تەنها لەسەر بابەتی ئابدوڵا ئۆجەلان، بەڵکو من دوێنێ جارێکی دیکە شایەتحاڵ بووم کە شیکارییەکی قووڵی هەیە دەربارەی چارەسەری کێشەی پەکەکە و چارەسەری کێشەی کوردی لە تورکیا. زۆرجار بۆ کۆمەڵگا وا نیشاندرا کە ئەمە لە کتوپڕدا، لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ دەرکەوتووە. لەکاتێکدا دەڤلەت بەی سیاسەتمەدارێکە کە ساڵانێکی زۆرە لەسەر ئەم بابەتە کاردەکات.

دەبێت ئەمەش ببینین: لە ساڵی ٢٠٢١ پارتی مەهەپە ڕەشنووسێکی دەستوری ئامادەکردبوو. ئێمە هێشتا دۆخی ڕوونی ئەو ڕەشنووسە نازانین، بەڵام هەندێک جار باسکراوە. بۆ نموونە، ئەو ڕەشنووسەی ساڵی ٢٠٢١، بەپێی تێگەیشتنی من، بەرهەمی کارێکە کە پرۆژەی بۆ ڕۆژانی ئێستا کردووە. هەروەها ئەمەشم بینییەوە: لەو کاتەوەی پرۆسەی ‘تورکیای بێ تیرۆر’ دەستیپێکردووە، هەوڵدراوە وێنەیەک دروست بکرێت کە وا نیشان بدات لەنێوان سەرۆک ئەردۆغان و دەڤلەت بەحچەلیدا جیاوازی بیروڕا هەیە، یان بەحچەلی زۆر ئارەزووی ئەم کارە نییە. شتی وا بوونی نییە. واتا لایەنی دەسەڵات، بە ناوی هاوپەیمانیێتی جومهور، لەسەر ئەم بابەتە بڕیاریان داوە. دەڤلەت بەحچەلیش ماوەیەکی زۆرە لەسەر ئەم بابەتە نووسیوویەتی؛ تەنانەت دوێنێ پەڕگەکانی خۆیشی پیشاندام. بەپێی تێگەیشتنی من، ساڵانێکە توێژینەوەی قووڵی لەسەر ئەم بابەتە کردووە و هەوڵداوە خاڵی ڕاست و خێرایی ڕاست بدۆزێتەوە. ئێستاش بیر لەوە دەکاتەوە کە دۆخی ئێستا زۆر گونجاوە. تەماشاکردنی تورکیا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هتد، ئەمانە هەموو هەن.

"چاوەڕێی ڕوونبوونەوە و جێبەجێبوونی بابەتی پلەوپایەیە"

ئێستا با بگەڕێینەوە بۆ وردەکارییەکانی ئەو زانیارییەی دەڤلەت بەحچەلی پێیدام: خانووەکەی بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لە ئیمرالی دروستکراوە... کاک بەحچەلی ئەمەی لەگەڵ منیشدا هاوبەش کرد. لەبەردەمیدا باخچەیەکی هەیە، بیناییەک بەپێی پێوەرەکانی خانوو دروستکراوە و تەواوبووە. ئابدوڵا ئۆجەلان کاتێک بیەوێت دەتوانێت کۆچی بۆ ئەوێ بکات؛ بەڵام لەبەر ئەوەی چاوەڕێی ڕوونبوونەوە و جێبەجێبوونی بابەتی پلەوپایەیە، داخڵبوونی بۆ خانووەکە ڕەت دەکاتەوە.

ئێستا لەسەر ئەم زانیارییە، منیش هەندێک لە بازنە دەوڵەتییەکانم پرسیار کرد. لەوێ چ زانیارییەک هەیە؟ کاتێک سەیرم کرد بزانم چ شتێکی دیکە دەربارەی ئەم بینایە لەناو زیندانەکەدا فێردەبم، دەتوانم ئەم زانیارییانە لەگەڵتان هاوبەش بکەم: ئەمانە بەبێ ناوبردنی سەرچاوە هاوبەش دەکەم، بەڵام دەتوانم بڵێم کە دوای قسەکردن لەگەڵ کەسانێک کە بابەتەکە دەزانن، فێری بوومە.

"نهۆمی خوارەوە وەک شوێنی کار، ژووری کار و نووسینگە؛ نهۆمی سەرەوەش وەک شوێنی ژیان دیزاینکراوە"

ئەو خانووەی کاک بەحچەلی باسی دەکات؛ بەڵێ، لەناو زیندانەکەدایە و لەبەردەمیدا شوێنی باخچەیەکی هەیە. بەڵام ئەمە گرنگە: لەناو ناوچەیەکی چواردەوریدراو بە دیوار باخچەیەک هەیە، و بەپێی ئەوەی فێری بووم، چواردەوری باخچەکەش بە دیوار داپۆشراوە. بەشێک لە باخچەکە بە خاک و بەشێکیشی بە کۆنکریتە. بەپێی تێگەیشتنی من، بەشی خاکی بۆ ئەوەیە ئەگەر بیەوێت کشتوکاڵ بکات، بەشی کۆنکریتیش بۆ ئەوەیە ئەگەر بیەوێت وەرزش بکات. لەناوەوە بیناییەکی دوونهۆمی هەیە: نهۆمی خوارەوە وەک شوێنی کار، ژووری کار و نووسینگە؛ نهۆمی سەرەوەش وەک شوێنی ژیان دیزاینکراوە.

بەڵام زیادەی ئەوەی فێری بووم ئەمەیە: ئابدوڵا ئۆجەلان چەند داواکارییەکی هەیە. ئێستا دەڵێت: ‘تەمەنم گەیشتووەتە خاڵێکی دیاریکراو. من ناتوانم بە تەنیایی لەم خانووەدا بژیم. ناتوانم خۆم بەڕێوەببەم، ناشمەوێت بە تەنیا بم.’ بەپێی گوتەی ئەو، داوای کردووە کە چەند کەسێک لە نزیکانی، لە خزمانی، هاوڕێیەتی بکەن. تەنانەت من نەمزانی ئەو خزمە کێیە، بەڵام بیستم کە داواکارییەک بۆ خزمێک لەم بارەیەوە کراوە. ئەمەش لەناو زانیارییەکانی گەیشتووەتە منە.

هەروەها ئابدوڵا ئۆجەلان ئەمەشی دەوێت؛ دەڵێت: ‘دوای دامەزراندنی ئەم دەستەیە، پێویستە ژێردەستەیەکیش دامەزرێت تاکو من بتوانم ئەم کارە بە ئاسانتر بەڕێوەببەم.’ باشە، ئەم ژێردەستەیە لە کێ پێکدێت؟ بەپێی تێگەیشتنی من هێچ شتێکی ڕوون نییە لەم بارەیەوە. بەڵام ئەوەی لە مێشکی ئۆجەلاندایە —بەپێی ئەوەی لە قسەکردنم لەگەڵ کەسایەتییە جیاوازەکان تێگەیشتووم— دامەزراندنی سکرتاریایەکە لە کەسایەتییەکانی لایەنە جیاوازەکانی ناو بزوتنەوەی کورد؛ بۆ نموونە، لە ناو پارتی دەم، بەڵکو یەک دوو کەس لە ئەوروپا، و لە بزوتنەوەی ژنان.

"ئەو مۆدەلەی ئۆجەلان دەیەوێت وەک سکرتاریای پێشوو نییە"

وەک لێرە باسم کردبوو دەربارەی چاوپێکەوتنم لەگەڵ چەتین ئەرکاش؛ ئەو یەکێکە لەو کەسانەی کە زیاتر لە ٣٠ ساڵ لە زیندان بووە. لە پرۆسەی چارەسەری پێشوودا، سکرتاریایەکی سێ کەسی بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لە ئیمرالی دامەزرابوو، ئەویش یەکێک بوو لەو کەسانە. ئەم جارە ئەو مۆدەلەی ئابدوڵا ئۆجەلان دەیەوێت وا نییە. ئەم جارە دەیەوێت لیستێک دروست بکات لە کەسانێک کە لە دەرەوەوە دێن، جیهانی دەرەوە و دینامیکەکانی دەزانن، و دەتوانن بە هەمان شێوە بریفینگ بدەن بە ئابدوڵا ئۆجەلان، تاکو بیروڕا لەگەڵ یەکتری بگۆڕنەوە. دەیەوێت ژێردەستەیەکی لەم جۆرە هەبێت.

بابەتەکە ئەمەیە. ئێستا، بەپێی تێگەیشتنی من، ئەو بیناییە بەم شێوەیە بەجێی ماوە. بەڵام وەک گوتم، ئەوەی لێرە گرنگە، ئەوەیە باش ڕوون بکرێتەوە کە ئەمە خزمەت بە کۆمەڵگا و ئاشتی دەکات. ئابدوڵا ئۆجەلان زۆر ئازاری خستووەتە سەر ماڵان؛ بەڵام پێموایە پێویستە بۆ کۆمەڵگای توورک باش ڕوون بکرێتەوە کە پێویستی بەو هەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە.

جارێکی دیکە بۆچوونی خۆم دووپات دەکەمەوە: بەداخەوە کاتێک ناوی ئۆجەلان ئەوەندە زۆر باس دەکرێت، هەندێک بازنە کە دەیانەوێت پرۆسەکە تووشی گرفت بکەن، دەچنە ناو کارەوە. بۆ نموونە، سەیر بکەن، ئەو کیسە زەردانەی یاریی ئامەدسپۆر بە بۆچوونی من دەرکەوتنێک بوو لەم بارەیەوە، زۆر گرفتناک بوو. لەم پرۆسە هەستیارەدا، پێموایە پارتی دەمیش دەبێت زۆر بە بەرپرسیارانەتر هەڵسوکەوت بکات. بۆ نموونە، ناکۆکی وەک ماڵی سەرخۆشی و هتد ڕوودەدەن. ئێستا بێگومان خێزانانێک هەن کە منداڵەکانیان ونبوون و دوای ساڵان فێری ئەمە بوون، خێزانانێک کە ڕێکخراوەکە فریویداون. سەیر بکەن، دایکانی ئامەد ساڵانێکی زۆر لەبەردەرگا چاوەڕێیان کرد بۆ وەرگرتنەوەی منداڵەکانیان، وا نییە؟

دەرکەوت کە ژیانیان لەناو ڕێکخراوەکەدا، لە شەڕەکاندا لەدەستداوە. واتا کاتێک چەک بەدەستەوە دەگریت، ئەوەی دوایی دێت بەداخەوە پرسیارێکی گەورەیە. خێزانەکان کاتێک چاوەڕێی منداڵەکانیان بوون، بەشێک لەو منداڵانە ژیانیان لەدەستدابوو. ئێستا هەندێک سەرخۆشی لەم بارەیەوە دەکرێت. ئەمە لە لایەکەوە شتێکی زۆر مرۆییانەیە، خۆتان لە جێی ئەو خێزانانە دابنێن. بەڵام دەبێت ئەمەش نەکرێتە بابەتێکی سیاسی یان ناونیشانێکی بەرز. ئەو کاتە، ئەگەری تووشکردنی ئەم پرۆسەیە کە بە سروشتی خۆی لەسەر زەمینێکی لاواز دەڕوات، زیاد دەکات. لەبەر ئەوە پێموایە پارتی دەمیش دەبێت زۆر بەئاگا، بە هۆشیاری زیاتر، بە ساردی و بەبێ بەرزکردنەوەی تانسیۆن، بە هاوئاهەنگی بەرەوپێش بچێت.

کەواتە قسەکانم لەم بارەیەوە هەر ئەمە بوو. پێموایە زانیاری وردتر لە پرۆسەکانی داهاتوودا فێری دەبین. جارێکی دیکە بڵێم: بەپێی ئەوەی دەڤلەت بەحچەلی ڕایگەیاند هیچ کێشەیەکی لە باڵاوکردنەوەی ئەمە نییە، ئەو هەواڵەی من لێرە بۆتان گێڕایەوە، تەنها لە خانوویەکە پێکدێت کە بۆ ئابدوڵا ئۆجەلان لەناو زیندانەکەی ئیمرالیدا دروستکراوە.