فیلیز دەنیز یەکەم جار قسە دەکات: بۆچی ئەو تێبینیانەم بڵاوکردەوە؟
Rastinewsبۆچی ئەو تێبینیانەم بڵاوکردەوە؟
فیلیز دەنیز یەکەم جار قسە دەکات
چەند ڕۆژە بە ناوی منەوە قسە دەکرێت. بە ناوی ڕاستییەوە قسە دەکرێت. لەبارەی ئەوەی کێ تێبینییەکانی چاوپێکەوتنی ئیمرالی-قەندیلی ناردووە، هەتا بۆچی بڵاوکراونەتەوە، هەموو کەسێک بیرۆکەیەکی هەیە.
من هەتا ئێستا قسەم نەکردووە.
چونکە پێموایە نابێت بۆ پشتگیریکردن لە کارەکەمان ڕۆژانە لە سۆشیال میدیا بەرگری لە خۆمان بکەین. بۆ ڕۆژنامەنووس شتی سەرەکی ئەو هەواڵەیە کە دەینووسێت. بەڵام ئەوەی لەم ڕۆژانەدا ڕوویدا، لە سنووری گفتوگۆیەکی پیشەیی سەبارەت بە ڕاست یان هەڵەبوونی هەواڵێک تێپەڕی.
لەبەر ئەوە دەمەوێت هەندێک شت یەکەم جار بە ناوی خۆمەوە باس بکەم.
کاتێک تێبینییەکانی ئەو چاوپێکەوتنەم پێگەیشت کە دەڵێن لەنێوان ئیمرالی و قەندیل ئەنجامدراوە، دەستبەجێ بڵاوم نەکردەوە. چەند ڕۆژێک لەسەری کارم کرد. خوێندمەوە، دووبارە خوێندمەوە. سەیری ناوەکان، بەروارەکان، زمانی بەکارهاتوو و پەیوەندیی لەگەڵ ڕووداوەکانی ئەو کاتەم کرد. لەگەڵ زانیارییەکانی دیکەش بەراوردم کرد.
پاشان، بڕوام هات کە بەڵگەنامەیەکی زۆر بەنرخم لەبەردەستدایە.
بڕیاری بڵاوکردنەوە بەم شێوەیە دەرچوو.
ڕاستی ئەمەی لە سێ بەشدا پێشکەشی ڕای گشتی کرد. لەگەڵ ئەوەشدا ئێمە دەقەکەمان وەک بەڵگەنامەیەکی دەوڵەتیی جێگیرکراو یان تۆمارێکی فەرمیی بێ گفتوگۆ ناونەناوە. بە ڕوونی ڕایگەیاند کە ئەمانە تێبینیی چاوپێکەوتنێکن کە گوتراوە ئەنجامدراوە.
لەمەودوا ئیتر بواری ڕۆژنامەنووس نییە، بواری ڕای گشتییە.
چونکە لە تێگەیشتنی من لە ڕۆژنامەنووسی، خوێنەر منداڵ نییە کە کەسانی دیکە بڕیار بدەن کام زانیاری توانای هەڵگرتنی هەیە.
خەڵک دەخوێننەوە، بەراورد دەکەن، گومان دەکەن، ڕایەکانی لایەنەکان دەبیستن و بۆچوونی خۆیان دروست دەکەن.
ڕۆژنامەنووسی هەروەها ئەوەشە کە ئەم ڕێزە بۆ خوێنەر دابنرێت.
بەڵگەنامەیەک بەرژەوەندیی کێی تێدایە
دوای بڵاوکردنەوە، زۆربەی گفتوگۆکە زیاتر لە ناوەڕۆکی بەڵگەنامەکە، بەدەوری پرسیارەکانی «کێ ئاشکرای کرد، بۆچی ئاشکرای کرد، بەرژەوەندیی کێیدایە؟» سووڕایەوە.
بێگومان ڕۆژنامەنووسێک بیر لەوە دەکاتەوە کە بۆچی ئەو ماددەیەی پێگەیشتووە، بۆ خۆی ڕەوانەکراوە. لێی دەکۆڵێتەوە ئایا سەرچاوەکە ئامانجێکی هەیە یان نا. ئەگەری مانیپولاسیۆنیش بەچاو دەگرێت.
بەڵام هیچکام لەمانە نرخی هەواڵیی بەڵگەنامەکە لادانابات.
ئەرکی سەرەکیی ڕۆژنامەنووس ئەوەیە کە تا دەتوانێت ڕاستیی ئەو زانیارییەی لەبەردەستیدایە بپشکنێت، سەیر بکات ئایا بەرژەوەندیی گشتی تێدایە یان نا، و ئەو خاڵانەی نەیتوانیوە دڵنیایی لێ بکات لە خوێنەر شاردبێتەوە.
ناسنامەی سەرچاوەکە کێشەیەکی دیکەی ڕۆژنامەنووسییە. پاراستنی سەرچاوە لەلایەن ڕۆژنامەنووسەوە، لە هەموو جیهاندا یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی ئەم پیشەیە.
شتێکی دیکە زۆر بیرم لێکردەوە.
کاتێک پێویستیی پرۆسە سیاسییەکان، نەک ڕۆژنامەنووس، دەست بکات بە بڕیاردان لەسەر بڵاوکردنەوە یان نەکردنەوەی بەڵگەنامەیەک، ڕۆژنامەنووسی لەکوێ دەمێنێتەوە؟
چونکە دوای بڵاوکردنەوە، یەکێک لەو وشانەی زۆرترین جار بیستمان «سابۆتاژ» بوو.
گوترا کە زیانمان بە پرۆسەکە گەیاندووە.
من پێموایە ئەمە بەرەو شوێنێکی مەترسیدار دەڕوات.
ڕۆژنامەنووس فەرمانبەری هیچ دانوستانێک نییە.
فەرمانبەری دەوڵەتیش نییە.
فەرمانبەری هیچ پارتی یان ڕێکخراوێکیش نییە.
بەرپرسیارێتیی ڕۆژنامەنووس، پێش هەموو شتێک، بۆ ڕای گشتییە.
کاتێک ئەم جیاوازییە لەناودەچێت، دووریی نێوان ڕۆژنامەنووسی و پەیوەندیی سیاسیش لەناودەچێت.
«لای ئێمەش هەبوو، بەڵام بڵاومان نەکردەوە»
لەم ماوەیەدا لە هەندێک ڕۆژنامەنووس ڕایەکانی سەرنجڕاکێشم بیست.
«ئەم زانیاریانە لای ئێمەشدا هاتبوو.»
«لای ئێمەشدا هەبوو.»
«ئێمە بڵاومان نەکردەوە.»
دەکرێت وابێت.
ڕۆژنامەنووسێک دەتوانێت بڕیاری بڵاونەکردنەوەی بەڵگەنامەکەشی بدات.
بەڵام بڕیاری بڵاونەکردنەوەی ئێوە، بڕیاری بڵاوکردنەوەی ڕۆژنامەنووسێکی دیکە نایاسایی ناکات.
بەپێچەوانەوە، ئەوەی لێرەدا دەبێت قسەی لەسەر بکرێت دوو هەڵبژاردنی جیاوازی ڕۆژنامەنووسییە.
بۆچی بڵاوتان نەکردەوە؟
ئێمە بۆچی بڵاومانکردەوە؟
چ ڕێگای دڵنیاییپێهێنانێک بەکارهاتووە؟
لەکوێ هەڵە ڕوویداوە؟
کام بەش کێشەی هەیە؟
دەتوانین باسی ئەمانە بکەین.
بەڵام کاتێک گفتوگۆکە دەگاتە ئەم خاڵە کە «نەدەبوایە ئەمە بڵاو بکرێتەوە چونکە زیان بە پرۆسەکە دەگەیەنێت»، ئیتر لە ڕۆژنامەنووسی دوور دەکەوینەوە.
لەبەر ئەمە، هەڵسەنگاندنی روشەن چاکر بۆ بڵاوکردنەوەکەی ڕاستی وەک هەوڵێک بۆ لادانی پرۆسەکە، لەلایەن منەوە سەرنجڕاکێش بوو. چونکە خۆیشی پێشتر باسی ئەوەی کردبوو کە تێبینیی ئاشکراکراوی ئیمرالی پێشتریش لەلایەن ڕۆژنامەنووسانەوە بەکارهاتووە.
لێرەدا بەدوای هیچ گفتوگۆیەکی کەسیدا نییم.
تەنها پرسیارێکی پیشەیی دەکەم:
ئاشکراکردنێک لە چ بارودۆخێکدا ماددەیەکی ڕۆژنامەنووسییە، لە چ بارودۆخێکدا سابۆتاژە؟
ئەم پێوانەیە کێ دادەنێت؟
ناڕەزایەتییەکانیشمان بڵاوکردەوە
دوای ئەوە چەندین ڕاگەیاندن سەبارەت بەو تێبینیانەی بڵاومانکردەوە هات.
میتهات سانجار، ئەندامی هەیئەتی ئیمرالیی پارتی دەم، ڕایگەیاند کە چاوپێکەوتنێکی وا بەو شێوەیەی لە ڕاستیدا بڵاوکراوەتەوە ڕووی نەداوە.
ئێمە ئەم ڕاگەیاندنەشمان کردە هەواڵ.
ڕاگەیاندنەکانی هاتوو لە قەندیلیش بوونە هەواڵ. قسەکانی لایەنە دیکەکانیش.
چونکە ڕۆژنامەنووسی بە تەواوی داوای ئەمە دەکات.
پشتگیریکردن لە هەواڵێک کە بڵاوتانکردووەتەوە، بەو مانایە نییە کە ناڕەزایەتییەکانی بەرامبەر بەو هەواڵە بشارنەوە.
ئەگەر بەیانی بە شێوەیەکی ڕوون دەربکەوێت کە هەر بەشێک لەم تێبینیانە هەڵەیە، پێویستە ئەویش بنووسرێت. لەخۆچاوکردنی ڕاستی لەبەر پاراستنی هەواڵی خۆی، یەکێکە لە گەورەترین هەڵەکانی کە ڕۆژنامەنووسێک دەیکات.
بەڵام بەداخەوە بەشێکی گرنگی گفتوگۆیەی هەتا ئێستا ڕوویداوە، بەسەر ناوەڕۆکی بەڵگەنامەکەوە نەڕۆیشتووە.
بەسەر مندا ڕۆیشتووە.
یەکەم ڕۆژنامەنووسان قسەیان کرد، پاشان خەڵکی زۆر هاتن
یەکێک لەو مەسەلانەی زۆرترین بیرم لێکردەوە لەم پرۆسەیەدا، ئەمە بوو.
لە جیاتی ئەوەی هەواڵی ڕۆژنامەنووسێک گفتوگۆی لەسەر بکرێت، خودی ڕۆژنامەنووسەکە کرا بە بابەتی گفتوگۆ.
لە سۆشیال میدیا لینچێک دەستیپێکرد کە چەند ڕۆژی خایاند. جنێو، سووکایەتی، ئاماژەی نادیار، هەژمارگەلێک کە هەمان ڕستەکانیان دووبارە دەکردەوە…
دوای ماوەیەک هەواڵەکە لەناوچوو، ڕۆژنامەنووسەکە بووە ئامانج.
ئازارتریشی ئەوە بوو کە یەکەم نیشانەکانی ئەمە لە ڕۆژنامەنووسانەوە هاتبوو.
باسی ڕەخنەی ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەنووس ناکەم. ڕەخنە بەشێکە لە ڕۆژنامەنووسی. دەتوانن هەواڵەکەم بە هەڵە بزانن، ڕێگای دڵنیاییپێهێنانم ڕەخنە لێ بگرن، بڕیاری سەرنووسیم بە توندی پرسیار لێ بکەن.
ئەمانە ناڕەحەتم ناکەن.
بەڵام کاتێک ڕۆژنامەنووسێک، بەپێی هەستیاریی لایەنە سیاسییەکان، دەست بکات بە بڕیاردان لەسەر ئەوەی ڕۆژنامەنووسێکی دیکە دەتوانێت چی بڵاو بکاتەوە یان نا، ئەوا کێشەیەکی جددی هەیە.
ئەم ڕووداوە مەسەلەیەکی دیکەشی پیشاندام کە ماوەیەکی زۆرە بیرم لێدەکاتەوە، بە شێوەیەکی ڕوونتر.
لە میدیای کوردیدا، ڕۆژنامەنووسیی سەربەخۆ بەڕاستی چەند دەکرێت؟
ئەم پرسیارە بۆ کەسی دیکە ناکەم، بۆ هەموومان دەیکەم.
ساڵانێکە فشاری دەوڵەت دەزانین. دەستگیرکردنی ڕۆژنامەنووسان، بەندکردنیان، داخستنی ڕۆژنامەکان و بلۆککردنی ماڵپەڕەکان دەزانین.
بەڵام تەنها بە قسەکردن لەسەر فشاری دەوڵەت، ناتوانین کێشەی چاپەمەنیی ئازاد ڕوون بکەینەوە.
پێویستە باسی پەیوەندییەکانی دەسەڵاتیش بکەین کە لەناو خۆماندایە.
بەبێ ئەوەی باسی کاریگەریی دیار یان نادیاری بزوتنەوە سیاسییەکان، پارتەکان، ڕێکخراوەکان و دەوروبەرەکان لەسەر میدیا بکەین، ناتوانین باسی ڕۆژنامەنووسیی ئازاد بکەین.
ئەگەر ڕۆژنامەنووس بەرامبەر دەوڵەت سەربەخۆ بێت، بەڵام بەرامبەر گەڕەکی سیاسیی خۆی سەربەخۆ نەبێت، دیسان ئازادییەکی ناتەواو لەبەردەمدایە.
ڕەنگە ئەمە یەکێک بێت لە قورستریین شتانەی ئەم ڕووداوە فێری کردم.
ئەگەر ژنێک ئەمەی کردبێت، کێ لە پشتییەوەیە؟
لایەنێکی ژنانەی ئەم بابەتەش هەیە.
نووسینی ئەمە بۆ من ئاسان نییە.
چونکە باسی کۆمەڵگایەک دەکەین کە ساڵانێکە یەکێک لە بەهێزترین دروشمەکانی ئازادیی ژن تێیدا بەرزدەبێتەوە.
ژن، ژیان، ئازادی.
باسی ویستی ژن، شۆڕشی ژنان و شکاندنی سیستمی زاڵی نێرینە دەکەین.
بەڵام کاتێک ژنێکی ڕۆژنامەنووس بڕیارێکی سەربەخۆی دا کە حەز بە هەندێک کەس نەکرد، یەکەم شتێک کە بەشێک لەو هەمان دەوروبەرانە کردیان، گەڕان بوو بەدوای پیاوێک لە پشتییەوە.
«ئەمەی کێ کردووەتی؟»
«کێ لە پشتییەوەیە؟»
«بە ناوی کێ کار دەکات؟»
لەژێر ئەم پرسیارانەدا بیرکردنەوەیەکی زۆر کۆن شاردراوەتەوە.
بیرکردنەوەیەک کە باوەڕی وایە ژن ناتوانێت بە تەنها بڕیار بدات.
ئایا ژنێک ناتوانێت سەرچاوە پەرەپێبدات؟
ئایا ژنێک ناتوانێت دەست بە بەڵگەنامەیەکی گرنگدا بگات؟
ئایا ژنێک ناتوانێت سێ ڕۆژ بیر بکاتەوە، لێکۆڵینەوە بکات، هەڵسەنگاندن بکات و لە کۆتاییدا بە تەنها بڵێت «من ئەمە بڵاو دەکەمەوە»؟
بۆچی هەر دەبێت لە پشتیدا پیاوێکی نادیار، ڕێکخراوێک، دەوڵەتێک یان ناوەندێک هەبێت؟
ناتوانن ژن بکەن بە هێمای خەباتی ئازادی، پاشان کاتێک ئەو ژنە بڕیارێک دەدات کە ئێوە نایانەوێت، ویستی لێ بسەنن.
ئازادیی ژن ئەوە نییە کە تەنها لەگەڵ ئێوەدا هاوبیر بێت.
تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە کاتێک دەستپێدەکات کە سەرباری ئێوە بڕیار بدات.
من لەم پرۆسەیەدا ئەمەم زۆر لە نزیکەوە بینی.
کەواتە ڕۆژنامەنووس بۆ کوێ بچێت؟
لەم ڕۆژانەی دواییدا پرسیارێکی دیکەشم لە خۆم کرد.
کاتێک ڕۆژنامەنووسێکی کوردی سەربەخۆ ڕووبەڕووی فشار دەبێتەوە، بۆ کوێ دەچێت؟
متمانە بە کام دامەزراوە دەکات؟
کام ڕێکخراوی پیشەیی، بەبێ سەیرکردنی سەربەستیی سیاسی، دەتوانێت تەنها بەرگریی مافی ڕۆژنامەنووسی بکات؟
لە درێژایی ساڵانەدا تەنها پێکهاتە سیاسییەکان ڕێکنەخران، بەڵکو لەناو کۆمەڵگای مەدەنی، ڕێکخراوە پیشەیی و بواری گشتیشدا تۆڕی بەیەکەوەبوونی بەهێز پەیدابوو.
ڕەنگە ئەمە هەمیشە بە نیازی خراپەوە نەکرابێت.
بەڵام پێویستە ڕووبەڕووی ئەنجامەکانی ببینەوە.
کاتێک ڕۆژنامەنووسێک دەیەوێت بێ پشتبەستن بە هیچ ناوەندێکی سیاسی کار بکات، ڕەنگە خۆی لە بوارێکی زۆر تەنیادا ببینێتەوە.
ئەم تەنیاییە تەنها کێشەی من نییە.
ئەمڕۆ بەسەر مندا دێت، سبەی بەسەر ڕۆژنامەنووسێکی دیکەدا.
ڕۆژنامەگەری ئازادیش هەر لەم جۆرە کاتانەدا تاقی دەکرێتەوە.
بەرگری لە ڕۆژنامەنووسی خۆت کارێکی ئاسانە.
بەرگری لە ڕۆژنامەنووسێک کە لەگەڵ تۆدا لە هەمان هێڵی سیاسیدایە، ئەویش ئاسانە.
تاقیکردنەوەی ڕاستەقینە ئەوەیە بتوانیت بەرگری لە مافی ڕۆژنامەگەریی ئەو ڕۆژنامەنووسە بکەیت کە هەواڵەکەی پێت خۆش نییە.
ئەگەر ئەو تێبینیانەیان ئەمڕۆ بدەنە دەستم، دیسان بڵاوم دەکردەوە؟
ئەم پرسیارەم زۆر جار لە خۆم کردووە.
وەڵامم بەڵێیە.
دیسان توێژینەوەم دەکرد.
دیسان چاوەڕێم دەکرد.
دیسان هەوڵی دڵنیابوونەوەم دەدا.
ئەگەر گەیشتمە هەمان بڕوا، دیسان بڵاوم دەکردەوە.
چونکە ئەمڕۆ کە دەگەڕێمەوە سەیری ڕابردوو دەکەم، دەبینم ڕاستەقینەی گفتوگۆکە زۆر گەورەترە لە تێبینییەکانی ئیمرالی-قەندیل.
ئیتر مەسەلەکە ئەو سێ بەشە نییە.
مەسەلە ئەوەیە کێ بڕیار دەدات ڕای گشتیی کورد چی بزانێت و چی نەزانێت.
دەوڵەت؟
پارتە سیاسییەکان؟
ڕێکخراوەکان؟
ڕۆژنامەنووسەکان؟
من باوەڕم وایە کۆمەڵگا بەو ڕادەیە پێگەیشتووە کە بتوانێت ڕووبەڕووی ڕاستیی خۆی ببێتەوە.
کاری ڕۆژنامەنووس ئەوە نییە ڕاستی بۆ کۆمەڵگا بپاڵێوێت و بڵێت «زیانی نییە ئەمە بزانن، ئێستا گونجاو نییە ئەمە بزانن».
بێگومان ڕۆژنامەگەری سنووری هەیە. ئێمە بەرپرسیارێتی گرانمان هەیە وەک ژیانی مرۆڤ، ئاسایش، نهێنی، دڵنیابوونەوە و پاراستنی سەرچاوە.
بەڵام ئاسوودەیی سیاسی یەکێک لەمانە نییە.
لەبەر ئەوەی ئارامی کەسێک تێکدەچێت، هەواڵ ناشاردرێتەوە.
لەبەر ئەوەی پرۆسەیەکی سیاسی سەخت دەبێت، ڕۆژنامەنووس بێدەنگ نابێت.
لەبەر ئەوەی ڕێکخراوێک تووڕە دەبێت، بەڵگە ناشاردرێتەوە.
لەبەر ئەوەی دەوڵەتێک نایەوێت، بەرژەوەندی گشتی نافەوتێت.
من خۆم لە ڕەخنە لەسەر ئەو بڵاوکردنەوەیەی کە کردوومە نادزمەوە.
ئەگەر هەڵەیەکی ڕۆژنامەگەریمان هەیە، با نیشان بدرێت.
ئەگەر زانیاری هەڵە هەیە، با ئاشکرا بکرێت.
ئەگەر دڵنیابوونەوەیەکی ناتەواو هەیە، با باسی بکەین.
من ڕووبەڕووی هەموو ئەمانە دادەنیشم.
بەڵام هەروەها دەزانم کە پێویستە بەرگری لە ڕۆژنامەگەرییەکەم بکەم لە بەرامبەر جنێو، لینچ، و ئەو تیۆرە پیلانگێڕییانەی کە ویستی ڕۆژنامەنووسێکی ژن پشتگوێ دەخەن.
لەوانەیە ئەمە گرنگترین تۆمارە لەوەی ئەمڕۆ ڕوودەدات.
ڕۆژێک بەڵگەیەک دێتە بەردەم ڕۆژنامەنووسێکی دیکەش، بەڵگەیەک کە پێویستە کۆمەڵگا بیزانێت، بەڵام ئەکتەرە بەهێزەکان نایانەوێت بڵاو بێتەوە.
ئەو ڕۆژە هەمان ڕستەکانیش دەخرێتە بەردەمی:
«ئێستا کاتی نییە.»
«زیان بە پرۆسەکە دەگەیەنێت.»
«بڵاوکردنەوەی ئەمە بەرژەوەندی کێیە؟»
«کەمێک چاوەڕێ بکە.»
ڕۆژنامەگەری هەندێک جار هەر لەو ساتەدا دەست پێدەکات.
من بڕیاری خۆمم دا.
ڕاستی ئەو تێبینیانەی بڵاوکردەوە.
بە ڕاست و هەڵەکەیەوە، بە گفتوگۆکەیەوە، بەرپرسیارێتی ئەم بڕیارە ناخەمە سەر شانی کەسێکی دیکە.
من بڕیارمدا.
من پشتیوانی لێ دەکەم.
فیلیز دەنیز
